Polscy 30-latkowie i pieniądze: różnorodność strategii

PKO Bank Polski opublikował Raport 30+ – szczegółowe badanie socjologiczne i finansowe pokolenia Polaków w wieku 30–40 lat, oparte na próbie ponad 1500 respondentów. Wyniki są zaskakujące nie dlatego, że ujawniają jakiś jeden wyrazisty portret tej generacji, ale dlatego, że nie pozwalają go namalować. Trzydziestolatkowie to pokolenie wewnętrznych sprzeczności i to właśnie ta złożoność staje się dziś największym wyzwaniem dla instytucji finansowych.

Zacznijmy od liczby, która robi wrażenie: 62 proc. polskich 30-latków regularnie oszczędza. To wynik, który przy powierzchownej lekturze mógłby sugerować finansową dojrzałość i przewidywalność tej grupy. Problem zaczyna się przy kolejnym slajdzie: zaledwie 35 proc. myśli o emeryturze. Reszta oszczędza, ale nie na przyszłość za trzydzieści lat, lecz na wakacje za trzy miesiące, na remont łazienki, na poduszkę bezpieczeństwa na czarną godzinę. Finansowe planowanie tego pokolenia jest intensywne, ale krótkoterminowe.

– Trzydziestolatkowie są dziś zupełnie inni niż ich rodzice w tym samym wieku. Oni budowali, odkładali, myśleli o tym, żeby dzieci miały dobry start. Dziś pytania brzmią inaczej: czy mam czas na pasję, czy mam czas na przyjaciół, czy mam równowagę? – mówi Edyta Tararuj, Dyrektorka Biura Rozwoju Produktów PKO Banku Polskiego. – Definicja finansowego bezpieczeństwa po prostu się zmieniła.

Do obrazu dopełnia jeszcze jedna statystyka: 17 proc. badanych nie oszczędza wcale. I nie dlatego, że nie chce, ale dlatego, że nie ma z czego. To niemal co piąty trzydziestolatek, który mimo życia w jednym z najszybciej rosnących gospodarczo krajów regionu, nie dysponuje żadną nadwyżką finansową. Raport nie pozwala o tej grupie zapomnieć.

Smartfon tak, emerytalna IKE niekoniecznie

65 proc. polskich 30-latków płaci telefonem. To wysoki wskaźnik adaptacji technologicznej, wyższy niż w wielu krajach Europy Zachodniej. Ta generacja nie boi się cyfrowych usług finansowych, a wręcz przeciwnie, traktuje je jako oczywistość. Aplikacje bankowe, płatności zbliżeniowe, porównywarki produktów finansowych online – to codzienność, nie nowinki.

– Trzydziestolatkowie naprawdę ufają technologii w finansach. Ale to zaufanie jest selektywne – zauważa Michał Krejza, Dyrektor Departamentu Marketingu PKO Banku Polskiego. – Chętnie zapłacą telefonem w kawiarni, ale już decyzja o wieloletnim zobowiązaniu: kredycie, programie emerytalnym – wymaga zupełnie innej rozmowy. Tu samo narzędzie cyfrowe nie wystarczy.

I właśnie w tym leży sedno paradoksu: to pokolenie technologicznie zaawansowane i finansowo świadome, ale jednocześnie mocno powściągliwe wobec długoterminowych zobowiązań. Kredyt hipoteczny spłaca 21 proc. osób 30+. Emeryturę planuje 35 proc.

Sześć typów finansowych, a nie jeden

Jednym z najważniejszych wniosków Raportu 30+ jest to, że to pokolenie nie istnieje w liczbie pojedynczej. Badacze wyróżnili sześć wyraźnie odmiennych segmentów, różniących się podejściem do oszczędzania, ryzyka i celu finansowego.

Na jednym krańcu spektrum stoją Mistrzowie Decyzji – największa grupa, obejmująca 30 proc. badanych. Planują długofalowo, działają na podstawie analizy, unikają impulsywnych decyzji i mają skłonność do budowania finansowych poduszek bezpieczeństwa. To segment, który sektor finansowy zna najlepiej i który najchętniej obsługuje. Na drugim krańcu są Smakosze Życia – 9 proc. populacji – dla których finansowe jutro jest pojęciem abstrakcyjnym. Żyją tu i teraz, wydają świadomie na przyjemności, a oszczędzanie traktują co najwyżej jako cel sezonowy. Pomiędzy tymi biegunami mieszczą się Ostrożni Marzyciele i trzy inne typy, które łączą w sobie elementy obu skrajności w różnych proporcjach.

– Jestem chyba gdzieś pomiędzy Smakoszem Życia a kimś, kto jednak próbuje myśleć o przyszłości – przyznała ze sceny Gabriela Orzechowska „Inchidris”, influencerka i ambasadorka projektu. – I myślę, że większość moich znajomych powiedziałaby to samo. Nikt nie jest czysty w jednej kategorii.

To spostrzeżenie okazało się jednym z najcelniejszych komentarzy konferencji, na której zaprezentowano raport. Segmenty w raporcie nie są klatkami – to raczej punkty orientacyjne na mapie postaw, a większość realnych ludzi wędruje między nimi w zależności od etapu życia, sytuacji zawodowej czy stanu konta w danym miesiącu.

Wyzwanie dla instytucji finansowych

Przez lata banki traktowały segment 30–40 lat jako względnie jednorodny. Zakładano: stabilna praca, rosnące dochody, pierwsze poważne produkty finansowe: kredyt, fundusz, ubezpieczenie. Raport 30+ rozsadza ten schemat od środka.

– PKO Bank Polski ma ponad dwa miliony klientów w tej grupie. Nie możemy mówić do nich jednym głosem – mówi Michał Krejza. – Mistrzowie Decyzji potrzebują narzędzi i danych, Smakosze Życia elastyczności i produktów bez długich zobowiązań, Ostrożni Marzyciele – edukacji i poczucia bezpieczeństwa. To zupełnie inne rozmowy.

Weronika Walasiewicz, aktorka i twórczyni internetowa, ujęła ten problem bardziej osobiście: – Przez długi czas miałam wrażenie, że oferta finansowa nie jest pisana dla mnie. Że zakłada jakiś scenariusz życiowy, w którym się nie mieszczę. A przecież 86 proc. z nas żyje właśnie poza tym scenariuszem.

Czy sektor finansowy jest gotowy?

Raport 30+ PKO Banku Polskiego stawia branży finansowej wyraźne wyzwanie. Polscy trzydziestolatkowie to klienci, którzy ufają technologii, ale nie ufają długoterminowym obietnicom. Oszczędzają aktywnie, ale myślą horyzontem kilku lat, nie kilkudziesięciu. Są świadomi finansowo, ale inaczej definiują bezpieczeństwo – nie jako stan konta, lecz jako kontrolę nad własnym czasem i wyborami.

Pytanie, które zostaje po lekturze raportu, jest równie proste, co trudne: czy banki i firmy finansowe są gotowe obsługiwać pokolenie, które jednocześnie ufa technologii, boi się długoterminowych zobowiązań i redefiniuje, czym jest finansowe bezpieczeństwo? Dane mówią jedno: trzydziestolatkowie są gotowi na tę rozmowę. Pytanie, czy sektor finansowy również.