Wiemy dlaczego Prezydent zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz przepisów wprowadzających ustawę

W dniu 26 czerwca 2026 r., wraz z ustawą o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu, do podpisu Prezydenta RP trafiły także przepisy wprowadzające tę regulację. W dniu 17 lipca 2026 r. Prezydent zdecydował się zawetować obie ustawy. Jakie były przyczyny takiej decyzji?

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, proponowane modyfikacje były bezpośrednim następstwem rozwiązań zawartych w projekcie ustawy głównej. Odgrywały one istotną rolę w kształtowaniu instytucji umowy o wspólnym pożyciu oraz statusu osoby najbliższej w związku, który nabywany miał być w momencie zawarcia umowy. Przepisy wprowadzające precyzyjnie definiowały skutki merytoryczne i legislacyjne wymagające uwzględnienia w pozostałych ustawach.

Ważne

Zakres projektu obejmował m.in. kwestie związane z prawem do pochówku, opieką zdrowotną, zabezpieczeniem społecznym, ubezpieczeniem zdrowotnym, pomocą społeczną, dziedziczeniem, podatkami oraz udzielaniem cudzoziemcom prawa pobytu. Łącznie zmiany miały objąć aż 238 ustaw.

Zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

Projekt zakładał wprowadzenie art. 13a KRO, ustanawiającego zasadę, zgodnie z którą małżeństwa nie może zawrzeć osoba pozostająca stroną umowy o wspólnym pożyciu – z wyjątkiem sytuacji, gdy drugą stroną umowy jest osoba, z którą zamierza zawrzeć małżeństwo. O unieważnienie małżeństwa zawartego wbrew temu zakazowi mógłby wystąpić każdy, kto wykazałby w tym interes prawny. Jednocześnie projekt przewidywał, że unieważnienie małżeństwa z tej przyczyny nie byłoby możliwe, jeżeli umowa o wspólnym pożyciu wcześniej wygasła lub została unieważniona. Wyjątek stanowiłaby sytuacja, w której umowa ustała na skutek śmierci osoby, która zawarła małżeństwo, pozostając jej stroną.

Nowelizacja miała również wprowadzić przepis określającym, że w przypadku zawarcia małżeństwa przez osoby, które w chwili jego zawierania były stronami umowy o wspólnym pożyciu z ustanowioną wspólnością majątkową. Przewidywał on, że:

do majątku wspólnego małżonków wchodziłyby również składniki majątku wspólnego istniejące w dniu ustania umowy o wspólnym pożyciu;

udziały małżonków w majątku wspólnym po ustaniu wspólności ustawowej byłyby równe – nawet gdy umowa o wspólnym pożyciu przewidywała nierówne udziały – chyba że przed zawarciem małżeństwa osoby te zawarły umowę majątkową, o której mowa w art. 47 KRO, stanowiącą inaczej.

Zmiany w pozostałych ustawach

Projekt przepisów wprowadzających obejmował ponadto m.in.:

definicja osoby bliskiej – jej modyfikacja w ustawie z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w innych aktach z obszaru ochrony zdrowia;

zasiłek opiekuńczy – możliwość jego otrzymania przez stronę zwolnioną od pracy z uwagi na konieczność osobistej opieki nad drugą stroną umowy lub jej dziećmi;

prawo do pochówku – przyznanie go stronom umowy o wspólnym pożyciu;

wspólne opodatkowanie – możliwość wspólnego rozliczania dochodów przez strony umowy;

uprawnienia procesowe – możliwość pełnienia przez strony roli pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym, karnym, cywilnym, egzekucyjnym i w sprawach o wykroczenia, a także korzystanie z uprawnień przysługujących najbliższej rodzinie (w tym prawa odmowy zeznań);

zakazy pełnienia funkcji – odpowiednie dostosowanie przepisów uniemożliwiających małżonkom i członkom rodziny piastowanie stanowisk, m.in. w komisjach i radach konkursowych;

oświadczenia majątkowe – obowiązek uwzględniania w nich majątku wspólnego przez osoby zobowiązane do ich składania, o ile strony umowy wybrały ustanowioną nią wspólność majątkową;

podatek od spadków i darowizn – zaliczenie strony umowy do I grupy podatkowej w rozumieniu ustawy z 28.7.1983 r. (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 478);

odszkodowanie – jego uzyskanie przez stronę umowy, której bliski zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;

ubezpieczenie zdrowotne – możliwość objęcia nim stron umowy o wspólnym pożyciu.

Dlaczego Prezydent zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz przepisów wprowadzających ustawę?

Prezydent Karol Nawrocki poinformował o zawetowaniu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku oraz przepisów ją wprowadzających. Swoją decyzję uzasadnił czterema głównymi argumentami:

Charakter prawny: Zdaniem Prezydenta ustawa nie jest jedynie „technicznym" ułatwieniem, lecz tworzy nową, sformalizowaną instytucję prawną o uprawnieniach zbliżonych do małżeństwa (quasimałżeństwo).

Ochrona Konstytucji: Rozwiązanie to narusza art. 18 Konstytucji, który chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Prezydent zaznaczył, że nie zgodzi się na wprowadzanie „tylnymi drzwiami" związków partnerskich ani adopcji dzieci przez pary homoseksualne.

Sprawiedliwość społeczna: Projekt przyznawałby korzyści podatkowe, spadkowe i socjalne osobom w nowych związkach, przy mniejszym zakresie obowiązków niż w przypadku małżeństwa. Prezydent uznał to za niesprawiedliwe wobec tradycyjnych rodzin.

Skala ingerencji w prawo : Ustawa wymagała zmian w aż 238 innych aktach prawnych, co jest nieproporcjonalne do deklarowanego celu naprawienia kilku spraw administracyjnych.

Prezydent podsumował, że tak poważna reforma powinna być wynikiem szerokiego dialogu społecznego i uczciwej debaty, a nie być kamuflowana pod mylącą nazwą. Szczegóły wypowiedzi poniżej.

Wiemy dlaczego Prezydent zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz przepisów wprowadzających ustawę

Jak podaje Kancelaria Prezydent RP, Prezydent Karol Nawrocki poinformował w nagraniu, że zdecydował o zawetowaniu dwóch ustaw – Ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz przepisów wprowadzających ustawę.

– Sama zmiana nazwy ustawy nie zmienia charakteru prawnego proponowanego rozwiązania. To zresztą szerszy problem, który dotyka działalności legislacyjnej rządu – często uznaje on bowiem, że ładna nazwa projektu zamknie dyskusję nad złą i szkodliwą treścią samej regulacji – mówił. – Niestety, to, co do mnie trafiło, to nie są to wyłącznie techniczne ustawy, które pomagają ludziom w dostępie do informacji medycznej, reprezentowaniu bliskiej osoby czy załatwianiu spraw w urzędzie. Te projekty tworzą nową, sformalizowaną instytucję prawa rodzinnego, wyposażoną w szeroki katalog uprawnień zbliżonych do uprawnień małżeńskich – zaznaczył Prezydent. – Jako strażnik Konstytucji nie mogę zaakceptować rozwiązania, które prowadziłoby do utraty szczególnego statusu małżeństwa, określonego w artykule 18 Konstytucji jako związek kobiety i mężczyzny znajdujący się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej – argumentował Prezydent RP. Każdy obywatel zasługuje na szacunek, bezpieczeństwo i możliwość rozwiązania praktycznych problemów życiowych. Spór dotyczy jednak zasadniczej konstrukcji prawnej. Jeżeli tworzy się instytucję zawieraną w sformalizowanej procedurze, rejestrowaną przez państwo i wywołującą skutki prawne bardzo podobne do małżeństwa, to należy uczciwie powiedzieć, że buduje się alternatywę dla małżeństwa. – Nie zgadzam się na wprowadzanie tylnymi drzwiami związków partnerskich, które mają zastąpić czy podmienić instytucję małżeństwa – zaznaczył. – Małżeństwo najlepiej zabezpieczające trwałość rodziny nie może stać się jedną z wielu równorzędnych opcji oferowanych przez administrację państwową. Rodzina jest wspólnotą o fundamentalnym znaczeniu dla przetrwania narodu – podkreślał Karol Nawrocki. – Tak poważna reforma powinna być wynikiem szerokiego dialogu społecznego, dokładnej analizy skutków i uczciwej debaty konstytucyjnej. Nie powinna być wprowadzana pod nazwą, która pomniejsza czy kamufluje jej rzeczywiste znaczenie – podsumował.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu

Czytaj cały artykuł u źródła — Prawo Gospodarka Gazeta Prawna (gnews)