Puszczanie bąbelków pomaga kaszalotom się wyspać

Dzięki wypuszczaniu powietrza kaszaloty przyjmują pod powierzchnią morza wygodną dla nich pionową pozycję, unikając wynurzenia – informuje „Journal of Experimental Biology”.

Kaszalot (Physeter macrocephalus) to największy na Ziemi ssak drapieżny. Dorosłe samce osiągają długość 15–20 m i wagę do 70–75 ton, samice dorastają 11–13 m i ważą około 15–24 ton. Pod wodą potrafią wstrzymać oddech do 90 minut, a nurkują na głębokość nawet kilometra lub dwóch.

Śpiące kaszaloty po raz pierwszy udało się zaobserwować w roku 2008. Unosiły się pod powierzchnią oceanu jak ogromne kolumny.

Według obecnej wiedzy kaszaloty drzemią pod wodą przez 10-15 minut z głowami zwróconymi ku górze, z dala od wzburzonych wód powierzchniowych, a jednocześnie wystarczająco blisko powierzchni, aby móc zaczerpnąć świeżego powietrza, gdy zajdzie taka potrzeba.

Znalezienie odpowiedniej pozycji do snu nie jest dla kaszalota łatwe – jego głowa stanowi prawie jedną trzecią długości ciała i oprócz najcięższego mózgu w świecie zwierząt (do 9 kilogramów) zawiera powietrze oraz spermacet, półpłynna masę estrów kwasów tłuszczowych i alkoholi tłuszczowych. Dlatego głowa ma dodatnią wyporność, a cały kaszalot tendencję do wynurzania.

Noemie Freymond z Uniwersytetu Neuchatel (Szwajcaria) oraz Alec Burslem i Patrick Miller z University of St. Andrews (Wielka Brytania) odkryli , że kaszaloty utrzymują pozycję dzięki wydmuchiwaniu baniek powietrza podczas snu.

Badania dotyczące 42 kaszalotów przeprowadzono u wybrzeży Lofotów w północnej Norwegii. Aby ułatwić sobie obserwacje, zespół wykorzystał przyssane do skóry wielorybów urządzenia, które pozwoliły stwierdzić, czy śpią, a także rejestrować dźwięk bąbelków uwalnianych z otworu nosowego oraz głębokość, na jakiej znajduje się zwierzę i to, czy głowa jest skierowana do góry, czy w dół.

Freymond i jego współpracownicy wiedzieli wcześniej, że kaszaloty mogą odpoczywać na trzy różne sposoby: mogą zanurzyć się głową w dół i zanurkować, zanim ich głowy wypłyną na powierzchnię; mogą zanurzyć się delikatnie, ogonem do przodu, na około 8 metrów; lub mogą odpoczywać podczas wynurzania z głębokich nurkowań (ponad 200 metrów).

Jak się okazało, wieloryby drzemiące bliżej powierzchni wypuszczały więcej bąbelków podczas snu, uwalniając je około 11 razy na drzemkę. Natomiast te dryfujące z głębin (ponad 200 metrów) wypuszczały bąbelki tylko trzy lub cztery razy podczas spokojnego wynurzania.

Różne głębokości spoczynku wymagają od kaszalotów transportu różnych ilości tlenu i ostatecznie różnego czasu. Nurkowanie na dużej głębokości oznacza duże zapotrzebowanie na tlen, ale ciśnienie wody spręża powietrze w płucach, co zmniejsza wyporność. Wtedy wieloryby mogą wydmuchiwać mniej pęcherzyków, aby nie unosić się w górę. Jednak gdy kaszaloty odpoczywają bliżej powierzchni, powietrze w płucach powoduje powolne ich unoszenie się ku górze. By zmniejszyć wyporność, potrzebne jest częstsze wydmuchiwanie pęcherzyków.

Unikanie podpłynięcia zbyt blisko powierzchni wymaga wyczucia. Nadal nie wiadomo, czy wypuszczanie powietrza podczas snu jest świadomą decyzją kaszalotów. Nie wiemy, czy śpią one jak ludzie, czy też jak delfiny - tylko połową mózgu na raz.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/

biologia

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj cały artykuł u źródła — Nauka w Polsce