Kontrole pracowników na L4 będą dokładniejsze. Aplikacja wskaże podejrzane przypadki
Nie tylko wielotygodniowa choroba pracownika może utrudnić funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Coraz większym problemem organizacyjnym stają się krótkie, często jednodniowe nieobecności, o których firma dowiaduje się tuż przed rozpoczęciem zmiany. Pracodawca musi wówczas szybko znaleźć zastępstwo, zmie
Ludzie wracają do żarówek. LED-y przestały zachwycać
Niezwykły widok w Mikoszewie. Internauci zachwyceni
Wspólny bilet, więcej pieniędzy na Pomorzu. Metropolia rusza
Nie tylko wielotygodniowa choroba pracownika może utrudnić funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Coraz większym problemem organizacyjnym stają się krótkie, często jednodniowe nieobecności, o których firma dowiaduje się tuż przed rozpoczęciem zmiany. Pracodawca musi wówczas szybko znaleźć zastępstwo, zmienić grafik albo ograniczyć zakres wykonywanych zadań.
Z tego względu przedsiębiorstwa coraz częściej analizują absencję w skali całej organizacji. Nie chodzi wyłącznie o liczbę wykorzystanych dni, lecz także o częstotliwość L4, terminy rozpoczynania zwolnień, powtarzające się nieobecności w określone dni tygodnia oraz okresy okołoświąteczne.
Dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pokazują skalę zjawiska w całej Polsce. W 2025 roku w rejestrze znalazło się 27,5 mln zaświadczeń lekarskich obejmujących łącznie 290,5 mln dni absencji. W porównaniu z poprzednim rokiem liczba dni nieobecności wzrosła o pół miliona.
Przeciętne zaświadczenie obejmowało 11 dni. Jednocześnie wystawiono 9,8 mln zwolnień z powodu choroby własnej trwających nie dłużej niż pięć dni. W tej grupie znalazło się 1,8 mln zaświadczeń jednodniowych.
Poniedziałki i piątki z największą liczbą jednodniowych L4
Szczególną uwagę przedsiębiorstw przyciągają krótkie zwolnienia przypadające bezpośrednio przed weekendem albo po nim. Z Barometru Absencji Chorobowej Conperio za 2025 rok wynika, że 23,6 proc. jednodniowych L4 wystawiono w piątki, a 20,5 proc. w poniedziałki. Oznacza to, że dwa dni sąsiadujące z weekendem odpowiadały za 44,1 proc. wszystkich jednodniowych zaświadczeń.
We wtorki, środy i czwartki udział takich zwolnień wynosił po około 15–16 proc. W soboty i niedziele było to po 4,4 proc. Jeszcze w 2023 roku na poniedziałki i piątki przypadało łącznie 37,9 proc. jednodniowych L4. W ciągu dwóch lat wskaźnik wzrósł zatem o 6,2 pkt proc.
Podobny schemat widać w dniach znajdujących się pomiędzy świętem a weekendem. W trzech analizowanych terminach – 2 maja, 10 czerwca oraz 10 listopada – wystawiono 2,07 proc. wszystkich jednodniowych zwolnień zarejestrowanych w ciągu roku. Średnia liczba takich zaświadczeń była wówczas ponad 2,5 razy wyższa niż w typowym dniu roboczym.
Statystyka nie przesądza jednak, że pracownik próbował wydłużyć sobie weekend. Ani poniedziałkowy, ani piątkowy termin wystawienia L4 nie jest podstawą do automatycznego zakwestionowania zwolnienia. Może natomiast stanowić jeden z elementów uwzględnianych przy podejmowaniu decyzji o przeprowadzeniu kontroli.
Aplikacje analizujące zwolnienia lekarskie
W dużych przedsiębiorstwach ręczne sprawdzanie tysięcy zaświadczeń byłoby czasochłonne i mało efektywne. Firmy mogą więc korzystać z programów analizujących dane dotyczące absencji. System wyszukuje powtarzające się schematy i wskazuje przypadki, które mogą wymagać dokładniejszej oceny.
Pod uwagę mogą być brane między innymi częste zwolnienia jednodniowe, regularne nieobecności przed weekendem, L4 pojawiające się w podobnych odstępach oraz nagromadzenie absencji w dniach okołoświątecznych. Narzędzie nie wydaje decyzji o naruszeniu przepisów. Jego zadaniem jest jedynie wytypowanie przypadków, w których kontrola może być uzasadniona.
Zastosowanie analizy danych oznacza odejście od losowego wybierania pracowników. Nie znosi jednak obowiązku indywidualnego rozpatrywania każdej sprawy. Pracodawca musi uwzględnić okoliczności nieobecności, cel zwolnienia oraz wyjaśnienia przedstawione przez osobę kontrolowaną.
Nieprawidłowości podczas kontroli pracowników na L4
Conperio przeprowadziło w 2025 roku 33,3 tys. kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Nieprawidłowości odnotowano w blisko 33 proc. spraw. W 26 proc. przypadków kontroler nie zastał pracownika pod wskazanym adresem, w 5,6 proc. problemem okazały się błędne dane adresowe, a 1,1 proc. stanowiły pozostałe naruszenia.
Kontrolerzy spotykali osoby wykonujące podczas L4 prace remontowe i ogrodowe. Odnotowano między innymi koszenie trawników, malowanie pomieszczeń, naprawianie ogrodzeń, wymianę kół oraz wykonywanie prac przy silnikach samochodowych. Zdarzały się również przypadki świadczenia pracy zarobkowej, prowadzenia zajęć dydaktycznych, pracy w lokalach gastronomicznych oraz spożywania alkoholu.
Nie każda aktywność podejmowana podczas zwolnienia jest zakazana. Ocena zależy przede wszystkim od tego, czy określone zachowanie mogło utrudnić leczenie albo wydłużyć rekonwalescencję. Znaczenie ma także rodzaj choroby oraz wskazania znajdujące się na zaświadczeniu.
Co wolno robić podczas zwolnienia lekarskiego?
Od 13 kwietnia 2026 roku przepisy dokładniej określają przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego. Świadczenie może zostać odebrane za cały okres zwolnienia, jeżeli pracownik wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem L4.
Za niewłaściwe uznaje się działania utrudniające lub wydłużające leczenie i rekonwalescencję. Nie obejmuje to zwykłych czynności życia codziennego. Osoba przebywająca na zwolnieniu może zatem udać się do lekarza, na badanie lub rehabilitację, wykupić leki, zrobić podstawowe zakupy albo wykonać inne niezbędne czynności.
Przepisy przewidują również wyjątek dotyczący pojedynczych czynności o charakterze zarobkowym, których wykonania wymagają istotne okoliczności. Może to być na przykład jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu, jeżeli brak podpisu spowodowałby poważne konsekwencje. Takie działanie nie może jednak wynikać z polecenia pracodawcy.
Adnotacja „chory może chodzić” nie oznacza, że pracownik może wykonywać wszystkie czynności bez ograniczeń. Aktywność nadal musi pozostawać zgodna z procesem leczenia. Wykonywanie remontu, ciężkich prac fizycznych albo dodatkowej pracy może zostać uznane za naruszenie, nawet jeżeli lekarz nie zalecił pozostawania w łóżku.
Kontroler nie zastał pracownika pod wskazanym adresem
Brak pracownika w domu nie jest automatycznym dowodem niewłaściwego wykorzystywania L4. ZUS wskazuje, że w takiej sytuacji kontrolę należy w miarę możliwości ponowić, a przyczyny nieobecności wyjaśnić.
Jeżeli pracownik przebywał u lekarza, na rehabilitacji, w aptece lub wykonywał inną niezbędną czynność, nieobecność może zostać uznana za usprawiedliwioną. Każda sprawa wymaga odrębnej oceny.
Jeśli podczas choroby pracownik przebywa pod innym adresem niż wskazany w zaświadczeniu, powinien przekazać aktualną informację ZUS oraz pracodawcy. Nieprawidłowy adres może uniemożliwić skuteczne przeprowadzenie kontroli i wywołać dodatkowe wątpliwości dotyczące sposobu wykorzystywania zwolnienia.
Kontrola L4 przez pracodawcę lub ZUS
Pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób może samodzielnie przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnienia. Mniejsze firmy mogą wystąpić o jej przeprowadzenie do ZUS.
Kontrola musi odbywać się z poszanowaniem prywatności i nie może zakłócać leczenia. Osoba kontrolująca nie ma prawa żądać informacji o diagnozie ani szczegółowych danych o stanie zdrowia. Jeżeli stwierdzi możliwe naruszenie, sporządza protokół, do którego pracownik może zgłosić zastrzeżenia w terminie siedmiu dni.
O utracie prawa do zasiłku rozstrzyga ZUS. Pracownik może odwołać się od decyzji do sądu. Termin na złożenie odwołania wynosi miesiąc od jej otrzymania.
W 2025 roku ZUS przeprowadził 452,3 tys. kontroli osób posiadających zwolnienia lekarskie. Ich rezultatem było 28,1 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków. Łączna wartość zakwestionowanych świadczeń wyniosła blisko 45,4 mln zł.
Kontrole oparte na analizie ryzyka
Kierunek zmian widoczny jest również w reformie Państwowej Inspekcji Pracy obowiązującej od 8 lipca 2026 roku. Nowelizacja dotyczy głównie wykrywania pozornych umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B, ale zakłada także szerszą wymianę informacji między instytucjami oraz typowanie podmiotów do kontroli na podstawie analizy ryzyka.
Reforma PIP nie wprowadziła odrębnych uprawnień inspektorów do kontrolowania indywidualnych L4. Potwierdza jednak, że zarówno instytucje publiczne, jak i przedsiębiorstwa mają coraz częściej wybierać przypadki wymagające sprawdzenia na podstawie konkretnych danych.
Źródła Zakład Ubezpieczeń Społecznych – absencja chorobowa w 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zmiany w wykorzystywaniu i kontroli zwolnień od 13 kwietnia 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych – kontrola zwolnień wykonywana przez pracodawców Conperio – Barometr Absencji Chorobowej za 2025 rok Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – reforma Państwowej Inspekcji Pracy
Ludzie wracają do żarówek. LED-y przestały zachwycać
Niezwykły widok w Mikoszewie. Internauci zachwyceni
Wspólny bilet, więcej pieniędzy na Pomorzu. Metropolia rusza
Co oferują gdańskie plaże
Jechali Trasą Kaszubską, gdy nagle to zobaczyli. „Ty widział...
Polska gwiazda wystąpi z Andreą Bocellim w Gdańsku
ZALOGUJ SIĘ
Twoje komentarze będą wyróżnione oraz uzyskasz dostęp do materiałów PREMIUM
Zapomniałeś hasła? ODZYSKAJ JE
Źródło: Puls Gdańska
Zrób z tego przeszczep
Wybierz formę na pasku. Stanosky otwiera się z boku, pokazuje cenę i robi z tego TWÓJ materiał — tekst, mem, rolkę albo kawałek.