Nauka, której nikt nie rozumie, nie zmienia świata

Celem nauki powinno być wywoływanie realnych zmian w decyzjach i działaniach obywateli. Uczestnicy debaty o popularyzacji nauki podczas kongresu Re_Mind we Wrocławiu podkreślali, że wiedza, która pozostaje niezrozumiała, traci możliwość oddziaływania na społeczeństwo.

Prof. Wojciech Dragan z Uniwersytetu Jagiellońskiego podkreślał, że popularyzacja nie polega na upraszczaniu nauki, lecz na jej tłumaczeniu.

• Nauka, której nikt nie rozumie, nie zmienia świata. Nauka źle wyjaśniona może zmieniać świat na gorsze - powiedział prof. Dragan. Jego zdaniem ważne jest więc rzetelne popularyzowanie nauki.

• Ludzie od naukowców oczekują tego, czego oczekują od wróżek. Czyli pewności. Ale nauka tego nie da. Nauka opiera się na prawdopodobieństwie, i to, co my jako naukowcy możemy zrobić, to mówić o tym prawdopodobieństwie, mówić o tej niepewności. To nie jest jakaś wada nauki. To jest właśnie jej mocna strona. Pokazujemy, że jesteśmy nie do końca pewni swoich wyników, ale też pokazujemy, że wiemy, jak doszliśmy do tych wyników - powiedział Dragan.

Przekonywał, że celem popularyzacji jest budowanie dla społeczeństwa mostu do rzeczywistości, co zwiększa w ludziach odporność na pseudonaukę i pozwala podejmować lepsze decyzje.

W dyskusji pojawił się też wątek nieprawidłowo prowadzonej popularyzacji - np. w wyniku nadmiernego upraszczania treści w portalach społecznościowych. Takie informacje o badaniach mogą stać się czasem szkodliwe dla odbiorców. Wiceministra nauki Karolina Zioło-Pużuk zwróciła uwagę, że szkodliwość jest granicą, po przekroczeniu której pojawia się rola państwa. Wspomniała, że obowiązkiem państwa jest w takiej sytuacji zapewnienie bezpieczeństwa poprzez zmiany prawne, ściganie oraz pociąganie do odpowiedzialności zawodowej. Zapewniła, że jest za regulacją zawodów, podając przykład zawodów psychologa czy logopedy.

• Jeżeli byłby zawód tiktoker, to również uważam, że powinien być uregulowany - oceniła.

Wiceministra nauki Zioło-Pużuk przypomniała, że w projekcie nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (trwają teraz konsultacje społeczne) do obowiązków uczelni jest wpisana popularyzacja i przeciwdziałanie dezinformacji naukowej. Zapewniła, że będą to obowiązki instytucji, a nie pojedynczych naukowców.

• Najbardziej się boję (...) państwa, które będzie systemowo antynaukowe, gdzie ludzie starają się zrównywać pseudonaukę z nauką, dając jej miejsce na przykład w mediach publicznych - powiedziała Zioło-Pużuk.

Natalia Osica, twórczyni firmy doradczej dla naukowców Science PR przekonywała, że celem nauki powinno być wywoływanie realnych zmian w decyzjach i działaniach obywateli, a nie tylko popularyzacja wiedzy. Jej zdaniem warto zastąpić ideę "nauki dla społeczeństwa" ideą "nauki ze społeczeństwem". Chodzi więc o doprowadzenie do takiej sytuacji, w której obywatele uczą się od naukowców, ale naukowcy też uczą się od obywateli. Zwracała uwagę na znaczenie, jakie ma włączanie społeczeństwa w proces badawczy (np. projektowanie pytań, używanie bardziej zrozumiałego języka, zrozumienie kontekstu badań), co zwiększa trafność badań i poczucie sprawczości naukowców.

• Nigdzie nie jest powiedziane, że akcje informacyjne w postaci przekazywania danych badań naukowych są najbardziej skuteczną metodą budowania społeczeństwa opartego na wiedzy - powiedziała Osica.

Eksperci zwracali uwagę, że w dyskusjach dotyczących kwestii naukowych nie chodzi o to, żeby "zaorać" drugą stronę i użyć miażdżących argumentów. Zioło-Pużuk oceniła, że taki styl rozmowy może prowadzić do "cenzury i autocenzury ludzi, którzy będą bali się eksplorować jakieś obszary, bali się wyrażać swoje zdanie, czy bali się mówić o tym, co ich naprawdę interesuje, właśnie z lęku przed tym, co ich może spotkać". Dodała, że taki styl dyskusji przyczynił się do tego, że zamknęła swoje konto w portalu X.

Kongres Re_Mind odbywa się we Wrocławiu między 22 a 24 czerwca. Inicjatorem wydarzenia jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami - TVP i miasto Wrocław. PAP i portal Nauka w Polsce są wśród patronów medialnych kongresu.

Ludwika Tomala (PAP)

Czytaj cały artykuł u źródła — Gość Niedzielny – edycja sandomierska