Świat bogów i bohaterów
Mity i legendy Północy. Wierzenia z czasów wikingów, ale i kulturowy dialog z wiarą chrześcijańską.
Pewne wskazówki dotyczące zaginionego „mitologicznego kanonu” możemy uzyskać, sięgając po wczesne odniesienia do religii przedchrześcijańskiej, śledząc znaleziska archeologiczne lub poznając — szczególnie ważne w obszarze kultury staronordyjskiej — kamienne rzeźby. Chociaż wiele staro-nordyjskich rytuałów religijnych odbywało się w otwartej przestrzeni, budowano też świątynie.
Istnieje na przykład opis wielkiej świątyni w Uppsali w środkowej Szwecji, datowany na lata 70. XI wieku, sporządzony przez uczonego nazywanego Adamem z Bremy. Szwecja przyjęła chrześcijaństwo znacznie później niż Norwegia i Islandia, a Uppsala stanowiła ośrodek wszelkiego rodzaju działalności: politycznej, administracyjnej, religijnej i prawnej.
Według Adama z Bremy na tronie świątyni umieszczono posągi Thora, Wotana i Frikka (Þórr, Óðinn i Freyr). Thor zajmował centralną pozycję, podczas gdy pozostali dwaj bogowie siedzieli po obu jego stronach. Nieopodal świątyni rosło ogromne, wiecznie zielone drzewo, a obok znajdowała się studnia, w której topiono ludzi, składając ich w ofierze. W tym samym celu ludzi i zwierzęta wieszano na gałęziach wspomnianego drzewa. Psy, konie i ludzie wisieli koło siebie. Jak wspomniano powyżej, mity związane z Odynem podkreślają znaczenie powieszenia jako podstawowej formy śmierci ofiarnej.
Znaleziska archeologiczne pozwalają nam lepiej zrozumieć nordyckie mity i wyobrazić sobie, jak mogły wyglądać opisywane domy, łodzie, broń i tarcze. Dzięki nim łatwiej jest nam odtworzyć w wyobraźni światy bogów i bohaterów.
Niektóre przedmioty znalezione w grobach sugerują, że część mężczyzn i kobiet odprawiała tajemne rytuały. Zawarte w mitach opisy pochówków na łodziach wskazują, że łodzie pogrzebowe były podpalane lub spuszczane na wodę, by dryfowały po morzu. W przypadku takich ceremonii trudno o cenne ślady archeologiczne. Niemniej pochówek na łodzi z Oseberg dowodzi, że obiekty pływające faktycznie wykorzystywano do grzebania ciał wysoko urodzonych mężczyzn i kobiet.
Potwierdzenie zachowanych wersji mitów i legend Północy, a także dalsze badania nad nimi są możliwe przede wszystkim dzięki kamiennym rzeźbom z epoki wikingów — kamieniom z wyrytymi na nich obrazami i trójwymiarowym przedstawieniom istot nadprzyrodzonych i bohaterów. Znaleziska te zachowały się głównie na zamieszkiwanych przez wikingów wyspach, takich jak Man położona na Morzu Irlandzkim czy Gotlandia na Morzu Bałtyckim. Ta ostatnia, zlokalizowana między Szwecją a Finlandią, znajdowała się na przecięciu ważnych dla Północy szlaków handlowych i podróżniczych.
Na Gotlandii znaleziono czterysta siedemdziesiąt pięć zachowanych kamieni z rytami przedstawiającymi skomplikowane sceny. Dzięki charakterystycznym szczegółom udało się zidentyfikować Odyna na jego ośmionożnym koniu Sleipnirze, sceny z legendy o kowalu Wölundzie oraz fragmenty legendy o Sigurdzie .
Czasami, jak w przypadkach ośmionożnego konia należącego do Odyna lub boga Thora łowiącego węża Midgardu na przynętę w postaci głowy wołu, dany szczegół można zidentyfikować jako element konkretnego mitu nordyckiego. W ten sposób możemy połączyć zachowane mity i legendy z kamiennymi rzeźbami rozsianymi po całym świecie wikingów.
W każdej społeczności lokalna tradycja została urozmaicona historiami przybyszów. Łatwo to zauważyć na wyspie Man, gdzie nordyckie postaci rzeźbiono na chrześcijańskich krzyżach, prowadząc w ten sposób kulturowy dialog z wiarą chrześcijańską. Motywy z historii Sigurda, pogromcy smoków, mogą przypominać bitwę św. Michała ze smokiem w Apokalipsie Świętego Jana. Śmierć Odyna połkniętego przez wilka Fenrira podczas ragnaröku została przedstawiona na drzewcu krzyża nazywanego Krzyżem Thorwalda (od nazwiska rzeźbiarza, który podpisał się runami) z Kirk Andreas na wyspie Man.
Widać tu silny kontrast z Chrystusem, który, w przeciwieństwie do wszechojca, powstał z martwych. Historię Sigurda przedstawiono również na kamieniach i przedmiotach z tak odległych miejsc, jak Powołże w Rosji czy Ramsund w Szwecji...
Powyższy tekst jest fragmentem książki " Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach ". Autorka: Carolyne Larrington. Wydawnictwo Poznańskie.
Informacje
Czytaj cały artykuł u źródła — Gość Niedzielny – edycja sandomierska