ciekawostka Nazwa tej świętokrzyskiej wsi zmieniała się aż 9 razy. Dziś zabytki stoją tu jeden obok drugiego
Wyobraźcie sobie miejsce, które w oficjalnych dokumentach od XII wieku figurowało pod niemal dziesięcioma różnymi postaciami. Raz było Chroberem, innym razem Hroberem, Chrobeszem, by ostatecznie stać się Chrobrzem. Choć dziś to spokojna wieś w województwie świętokrzyskim, jej historia mogłaby obdzielić kilka sporych miast.
Autor: Agnieszka Jędrasik Chroberz. Nazwa tej świętokrzyskiej wioski zmieniała się aż 9 razy. Dziś zabytki stoją tu jeden obok drugiego Chroberz to jeden z tych punktów na mapie Ponidzia, gdzie czas płynie inaczej, a nagromadzenie pamiątek przeszłości na metr kwadratowy przyprawia o zawrót głowy. To tutaj król Kazimierz Wielki pił wodę wbrew zakazom lekarzy, a margrabia Aleksander Wielopolski stworzył rezydencję, która po latach „zagrała” w filmowej superprodukcji.
Jeśli szukacie alternatywy dla zatłoczonych kurortów, ta miejscowość w gminie Złota jest gotową odpowiedzią na pytanie: co zobaczyć w Chrobrzu? Znajdziecie tu nie tylko architektoniczne perły, ale i jedną z najpiękniejszych przystani kajakowych w regionie, położoną nad leniwie wijącą się Nidą.
Od „dzielnego” osadnika do 9 wersji nazwy. Krótka historia Chrobrza
Skąd pochodzi nazwa Chroberz? Etymologia słowa sięga staropolskiego przymiotnika „chrobry”, co oznaczało po prostu „dzielny”. Tradycja, poparta zapisami kronikarza Marcina Kromera, wiąże powstanie osady z Bolesławem Chrobrym, który miał tu wznieść zamek około 1019-1020 roku po powrocie z wyprawy kijowskiej.
Analizując metrykę miejscowości, można doliczyć się aż dziewięciu historycznych form zapisu nazwy: Chrober (1153), Hrober (1244), Chrober (1250), in Chroberz (1317), Chrobesz (1371), aż po ustalone w XV-XIX wieku formy zbliżone do dzisiejszej.
Historia nie szczędziła temu miejscu emocji. To tutaj w 1291 roku w nurtach Nidy zginął młody królewicz węgierski Jędrzej (Andrzej), a w 1370 roku śmiertelnie chory Kazimierz Wielki odpoczywał tu w drodze z łowów do Krakowa. Wieś przechodziła z rąk do rąk potężnych rodów: Tęczyńskich, Tarnowskich, Myszkowskich, aż po Wielopolskich, którzy uczynili z Chrobrza centrum swojej ordynacji.
Najcenniejsze zabytki Chrobrza. Co warto zobaczyć?
Pałac Wielopolskich: filmowe wnętrza i skarby Ponidzia
To bez wątpienia najbardziej efektowna atrakcja Chrobrza. Późnoklasycystyczny pałac został wzniesiony w latach 1857–1860 według projektu wybitnego architekta Henryka Marconiego. Fundatorem był margrabia Aleksander Wielopolski, postać tragiczna i kontrowersyjna w polskiej historii.
Budowla zachwyca jedenastoosiową elewacją z ryzalitem ozdobionym kolumnami i posągami autorstwa Andrzeja Pruszyńskiego. Wewnątrz znajduje się sala balowa z kasetonowym stropem, która posłużyła jako scenografia do filmu „Przedwiośnie” Filipa Bajona. Obecnie mieści się tu Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia i Tradycji Rolnej, gdzie zobaczycie m.in. bibliotekę z oryginalną szafą margrabiego oraz wystawy archeologiczne.
Kościół Wniebowzięcia NMP. Renesansowy kunszt
Tuż obok pałacu stoi świątynia ufundowana w 1550 roku przez Stanisława Tarnowskiego. To jeden z najcenniejszych kościołów w północnej Małopolsce. W jego wnętrzu ukryte są dwa monumentalne renesansowe nagrobki pulpitowe przypisywane Janowi Michałowiczowi z Urzędowa – polskiemu rzeźbiarzowi epoki odrodzenia. Szczególną uwagę zwraca „śpiąca” postać fundatora, Stanisława Tarnowskiego, podróżnika, który dotarł nawet do Egiptu i Palestyny. Przy kościele stoi charakterystyczna drewniana dzwonnica z dachem krytym gontem.
Zamczysko. Śladami dawnych królów
Dla miłośników archeologii obowiązkowym punktem jest wzgórze zwane Zamczyskiem. Zachowały się tam ślady murów zamku rycerskiego z XIV wieku, który stanął w miejscu jeszcze starszego, XII-wiecznego grodu. To prawdopodobnie tutaj gościli książęta krakowscy, jak Leszek Biały czy Bolesław Wstydliwy.
Polecany artykuł:
Gotowy plan na spacer. Trasa zwiedzania Chrobrza
Chroberz to idealny przykład miejsca, gdzie zabytki Chrobrza można zwiedzić podczas jednego dłuższego spaceru bez konieczności wsiadania do auta:
Start: Przystań kajakowa nad Nidą. Możecie tu bezpłatnie zaparkować samochód. To nowoczesne miejsce z placem zabaw i altanami, skąd roztacza się malowniczy widok na rzekę
Kościół i drewniana dzwonnica . Idąc w górę wsi (ulicą Podzamcze), traficie do historycznego centrum z zabytkową świątynią
Zespół pałacowo-parkowy . Kilka minut spacerem dalej znajduje się pałac otoczony parkiem w stylu angielskim, w którym rosną kilkusetletnie miłorzęby i ogromne platany
Wzgórze Zamczysko . Zwieńczenie spaceru to wejście na wzgórze nad Nidą, by poczuć ducha dawnych wieców dzielnicowych.
Dla bardziej ambitnych piechurów polecany jest szlak do Woli Chroberskiej (ok. 11 km w obie strony), prowadzący na Wielką Górę, skąd z wysokości krzyża cholerycznego rozpościera się panorama na całe Ponidzie
Dlaczego Chroberz to nieodkryty skarb Ponidzia?
Województwo świętokrzyskie ma wiele znanych miejsc, ale to właśnie takie wsie jak Chroberz stanowią o autentyczności regionu. To tutaj historia wielkiej polityki i rodów arystokratycznych splata się z nadrzecznym spokojem i naturą. Chroberz pozostaje nieco w cieniu Buska-Zdroju czy Pińczowa, co czyni go idealnym celem dla „turystycznych odkrywców”, szukających ciszy i braku tłumów.
Niezależnie od tego, czy przyjedziecie tu na spływ kajakowy, czy na lekcję historii w pałacowych wnętrzach, Chroberz udowadnia, że najciekawsze wsie w Polsce często kryją się tuż za rogiem, czekając na ponowne odkrycie.
Praktyczne informacje dla turystów:
Gdzie leży Chroberz? W powiecie pińczowskim, 15 km na południe od Pińczowa i 18 km od Buska-Zdroju
Parkingi : Bezpłatne przy przystani kajakowej (ul. Chrobrego) oraz przy pałacu (ul. Parkowa 14)
Zwiedzanie pałacu: W sezonie letnim wtorek-niedziela 11:00-18:00 (zimą krócej). Warto wcześniej zarezerwować termin telefonicznie
Noclegi : Na miejscu działa m.in. Agroturystyka „Przy Chroberskiej Nidzie” oraz bezpłatne pole namiotowe przy przystani.
Źródła: Chroberz - Rozmusiaki.pl, Wikipedia, Świętokrzyskie Travel, chroberz.info, Zabytek.pl.