Zmęczeni prawdą

Dziś 14:23 GOSC.PL

Jeszcze nigdy w historii człowiek nie miał tak łatwego dostępu do informacji. Paradoksalnie właśnie dziś coraz więcej osób świadomie odwraca od nich wzrok. Najnowszy raport Reuters Institute pokazuje, że największym problemem XXI wieku może być już nie brak wiedzy, lecz zmęczenie prawdą.

Wojna. Katastrofa. Zamach. Trzęsienie ziemi. Kryzys polityczny. Jeszcze kilkanaście lat temu każda z tych wiadomości potrafiła żyć przez wiele dni. Dziś wystarczy kilka minut. Przeczytamy nagłówek, obejrzymy kilkunastosekundowy film i przesuwamy ekran dalej. Za chwilę pojawia się kolejna tragedia, kolejny konflikt, kolejny skandal. Nie dlatego, że świat stał się bardziej okrutny. Okrucieństwo było obecne w historii od zawsze. Zmieniło się coś innego – tempo, w jakim je konsumujemy.

To nie tylko publicystyczna intuicja. Potwierdza ją opublikowany kilka dni temu Digital News Report 2026 Reuters Institute. Autorzy badania odnotowali, że zaufanie do wiadomości utrzymuje się na poziomie zaledwie 37 proc., a 42 proc. badanych świadomie unika informacji, uznając je za zbyt przygnębiające lub męczące. Po raz pierwszy media społecznościowe i platformy wideo stały się ważniejszym źródłem wiadomości niż serwisy informacyjne.

Najłatwiej uznać, że to kryzys mediów, ale ja o nim wcale nie jestem przekonany. Media zawsze będą popełniały błędy. Zawsze będą różniły się poziomem rzetelności, wrażliwości czy uczciwości. Ale raport Reutersa pokazuje coś znacznie głębszego. Coraz więcej ludzi nie odrzuca konkretnych redakcji. Odrzuca samą potrzebę bycia dobrze poinformowanym.

To bardzo niepokojąca zmiana. Bo demokracja nie opiera się na tym, że wszyscy mają takie samo zdanie. Opiera się na tym, że obywatele chcą rozumieć świat, w którym żyją. Jeśli zamiast tego wybierają jedynie krótkie filmiki, emocjonalne komentarze i nagłówki przewijane między reklamami, tracą zdolność odróżniania rzeczy ważnych od błahych. Nie bez znaczenia jest również rozwój sztucznej inteligencji. Coraz więcej osób pyta dziś chatboty o wyjaśnienie wydarzeń, zamiast samodzielnie sięgać do różnych źródeł. To wygodne. Problem w tym, że wygoda bardzo rzadko idzie w parze z pogłębionym myśleniem.

Prawda nigdy nie była produktem błyskawicznym. Wymaga czasu. Konfrontowania różnych opinii. Czasem także zmiany własnego zdania. Tymczasem współczesna kultura premiuje coś zupełnie odwrotnego – szybkość, skrót i natychmiastową odpowiedź. Nieprzypadkowo coraz częściej mówi się o „zmęczeniu informacjami”. Tyle że informacje same w sobie nikogo nie męczą. Męczy chaos. Męczy nadmiar bodźców. Męczy poczucie, że każda wiadomość jest równie ważna, choć w rzeczywistości większość z nich za kilka godzin zniknie z naszej pamięci.

Chrześcijaństwo od dwóch tysięcy lat proponuje coś zaskakująco aktualnego – cnotę roztropności. To ona pozwala odróżnić rzeczy istotne od nieistotnych, prawdę od pozoru, dobro od chwilowej emocji. Nie wystarczy wiedzieć więcej. Trzeba jeszcze umieć właściwie ocenić to, co się wie.

Może więc największym zagrożeniem naszych czasów nie jest sztuczna inteligencja ani media społecznościowe. Największym zagrożeniem jest to, że coraz częściej rezygnujemy z wysiłku szukania prawdy. Zadowalamy się tym, co najłatwiej dostępne, najszybciej podane i najlepiej dopasowane do naszych przekonań.

A przecież Ewangelia nie mówi: „poznacie to, co wygodne”. Mówi: „...poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli” (J 8,32). To zdanie brzmi dziś bardziej aktualnie niż niejeden raport o stanie współczesnych mediów.

Karol Białkowski Dziennikarz, redaktor portalu „Gościa Niedzielnego”. Z wykształcenia teolog o specjalności Katolicka Nauka Społeczna, absolwent Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. Wieloletni prezenter i redaktor wrocławskiego Katolickiego Radia Rodzina, korespondent Katolickiej Agencji Informacyjnej, a od 2011 roku dziennikarz „Gościa”. Przez prawie 10 lat kierował wrocławską redakcją GN.

Czytaj cały artykuł u źródła — Gość Niedzielny – edycja sandomierska