Nadchodzą upały. Jak przetrwać gorące dni?
Przed mieszkańcami Katowic i całego regionu wyjątkowo gorący okres, w którym temperatura lokalnie może zbliżyć się do rekordowych wartości. Wysokie temperatury to nie tylko dyskomfort, ale i realne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Przypominamy, jak rozpoznać niebezpieczeństwo i jak chronić siebie oraz najbliższych podczas upałów.
Czym jest upał i dlaczego jest groźny?
O upale mówimy wtedy, gdy temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30 stopni . Co istotne, najwyższa temperatura w ciągu dnia występuje pomiędzy godziną 15 a 18 , a nie – jak się powszechnie sądzi – w południe. Z kolei największe promieniowanie UV notowane jest w godzinach 12.00-13.00 .
Wraz ze wzrostem temperatury znacząco rośnie ryzyko odwodnienia oraz przegrzania organizmu . Upał może doprowadzić do udaru słonecznego lub cieplnego , który jest stanem zagrażającym zdrowiu, a nawet życiu. Do jego objawów należą zmęczenie, silne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączka, szum w uszach, drgawki, niebezpieczny wzrost temperatury ciała oraz przyspieszone bicie serca i oddech. Wysokie temperatury wpływają również na układ nerwowy, powodując ospałość, zdenerwowanie oraz obniżenie koncentracji – o czym trzeba pamiętać, prowadząc samochód .
Jak przetrwać upały?
Podstawą jest ograniczenie wysiłku i odpowiednie nawodnienie . W miarę możliwości warto zostać w domu, unikać forsownego wysiłku fizycznego, nosić nakrycie głowy oraz lekką i przewiewną odzież z naturalnych tkanin w jasnych kolorach. Skórę należy chronić kremami z filtrem UV, a przebywanie w pełnym słońcu ograniczyć do maksymalnie dwóch godzin .
W ciągu dnia warto zamknąć i zasłonić okna , szczególnie od strony nasłonecznionej, by ograniczyć napływ gorącego powietrza. Otwierać je najlepiej nocą, gdy temperatura jest niższa. Trzeba też pić dużo niegazowanej wody i bezwzględnie unikać alkoholu , który dodatkowo odwadnia organizm. Pod żadnym pozorem nie wolno zostawiać dzieci ani zwierząt w zaparkowanym pojeździe – temperatura w nagrzanym samochodzie może dochodzić do 50-60 stopni , a kilka minut wystarczy, by doszło do tragedii.
Jak upał wpływa na organizm?
Reakcja ludzkiego ciała zmienia się wraz ze wzrostem temperatury. Próg upału to 30 stopni , przy 35 stopniach uruchamia się reakcja systemu termoregulacji, a przy 38 stopniach dochodzi do wysychania gruczołów potowych. Temperatura na poziomie 39 stopni oznacza już groźbę udaru , natomiast 41 stopni to stan bezpośredniego zagrożenia życia .
Jeśli odczuwasz zawroty głowy, osłabienie, niepokój lub dotkliwe pragnienie i ból głowy, zadzwoń pod numer alarmowy 112 , a jeśli to możliwe, przenieś się w chłodne miejsce. Osoby przyjmujące leki powinny pozostawać w stałym kontakcie z lekarzem, by sprawdzić, jak preparaty wpływają na termoregulację i równowagę wodno-elektrolitową.
Zdrowe odżywianie w gorące dni
W upalne dni warto przygotowywać lekkie posiłki bazujące na owocach i warzywach , które dostarczają niezbędnych składników mineralnych i witamin. Należy unikać tłustych, smażonych i wysokokalorycznych dań, które dodatkowo obciążają zmęczony upałem organizm. Trzeba też pamiętać, że wysokie temperatury sprzyjają rozwojowi bakterii salmonelli , dlatego warto unikać potraw z surowych jajek oraz często i dokładnie myć ręce.
Szczególna troska o dzieci i seniorów
Upał jest najbardziej niebezpieczny dla osób starszych i dzieci . Najmłodsi podczas upałów nie powinni wychodzić z domu, a jeśli jest to konieczne, należy ubrać dziecko w lekką, przewiewną i jasną odzież oraz czapkę z daszkiem. Warto chronić je przed słońcem parasolką nad wózkiem, podawać letnie, lecz nie zimne napoje oraz kąpać w letniej, a nie zimnej wodzie.
Również seniorzy podczas upałów powinni pozostać w domu, a wychodząc, koniecznie zakładać nakrycie głowy. Osoby starsze zwykle przyjmują większe ilości leków, których stężenie w odwodnionym organizmie może wzrosnąć nawet do poziomu zagrażającego życiu . Dlatego powinny one bardzo uważnie monitorować swoje samopoczucie. Warto też w czasie upałów sprawdzić, czy samotnie mieszkający starsi sąsiedzi nie potrzebują pomocy .
Jak prawidłowo stosować kremy z filtrem?
Podczas opalania należy stosować kremy z filtrem SPF, pamiętając jednak, że nie zapewniają one bezkarnego opalania , a jedynie zmniejszają ryzyko poparzeń. Stopnie ochrony są oznaczane następująco: SPF 2-6 to ochrona słaba, SPF 9-12 średnia, SPF 15-25 wysoka, SPF 30-50 bardzo wysoka, a SPF powyżej 50 ultra wysoka.
Kosmetyki z filtrem zawsze nakładaj na skórę przed wyjściem na słońce i pamiętaj, że skuteczność ochrony spada z czasem. Krem trzeba ponownie nałożyć, gdy się spocisz, po pływaniu lub po wytarciu skóry ręcznikiem. Ważna jest też odpowiednia ilość kosmetyku – obrazowo to około sześciu łyżeczek na ciało dorosłego człowieka .
Promieniowanie UV – fakty i mity
Wokół opalania narosło wiele mitów, które warto obalić. Nieprawdą jest, że nie można opalić się w pochmurny dzień – choć chmury pochłaniają większość promieniowania UV, wzrasta ilość promieniowania rozproszonego, często wystarczająca do uzyskania opalenizny. Mitem jest też przekonanie, że woda chroni przed promieniowaniem – woda je osłabia, ale odbija część promieni, co może zwiększyć całkowitą dawkę.
Błędne jest również myślenie, że jeśli nie odczuwasz ciepła, to się nie opalasz – efekt cieplny wywołuje bowiem promieniowanie podczerwone, a nie UV, które jest absorbowane przez głębsze warstwy skóry. Nieprawdą jest także, że regularne przerwy chronią przed opalaniem, bo ekspozycja na UV kumuluje się w ciągu dnia . Co więcej, opalanie nie jest konieczne dla produkcji witaminy D, ponieważ jej niezbędna ilość powstaje już podczas zwykłego przebywania na otwartym terenie. Warto też wiedzieć, że cień chroni przed bezpośrednim promieniowaniem słonecznym, ale nie stanowi pełnej ochrony przed promieniowaniem UV . Promienie UV są szkodliwe również dla oczu, dlatego warto nosić okulary przeciwsłoneczne.
O autorze
Jakub Białkowski jest redaktorem serwisu Silesion.pl. Od kilku lat aktywnie relacjonuje najważniejsze wydarzenia ze Śląska, skupiając się na tematach społecznych, miejskich i kulturalnych. Absolwent dziennikarstwa na Uniwersytecie Śląskim, pasjonat nowych mediów i reportażu. Ceni sobie świeże spojrzenie na lokalne sprawy i kontakt z mieszkańcami regionu. Po godzinach miłośnik kina, podróży i dobrej kawy.