Dwie zbiorowe mogiły i 24 ofiary. Wstrząsające odkrycie IPN w Lublińcu

23.07.2026

Szczątki dwudziestu czterech osób odnaleziono podczas prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych na cmentarzu przyszpitalnym przy ul. Sportowej w Lublińcu. Według Instytutu Pamięci Narodowej mogą one należeć do pacjentów miejscowego szpitala psychiatrycznego, którzy w 1944 roku zostali zamordowani w ramach niemieckiej akcji T4. Badania na terenie nekropolii będą kontynuowane w przyszłym roku.

Pierwszy etap prac prowadzono od 6 do 17 lipca 2026 roku. Uczestniczył w nich zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN oraz prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach. Działania realizowano w ramach prowadzonego śledztwa dotyczącego zbrodni popełnianych na pacjentach Landes-Heil- und Pflegeanstalt Loben, czyli działającego przed wojną Śląskiego Szpitala Psychiatrycznego w Lublińcu.

Podczas prac odkryto dwie podłużne jamy grobowe. Znajdowały się w nich szczątki siedmiu kobiet i siedemnastu mężczyzn, ułożonych w pozycji spoczynkowej. Ofiary miały od 24 do 64 lat.

Wstępne wyniki badań antropologicznych, zestawione z informacjami pochodzącymi z zachowanej dokumentacji medycznej, wskazują, że szczątki mogą należeć do pacjentów zmarłych pod koniec marca i w kwietniu 1944 roku. Pobrano próbki do badań genetycznych oraz toksykologicznych, które mają pomóc w identyfikacji ofiar i ustaleniu okoliczności ich śmierci.

Na obecnym etapie nie odnaleziono szczątków dzieci, które również padały ofiarą zbrodniczych eksperymentów medycznych i działań personelu placówki. Według śledczych mogą one znajdować się w osobnych jamach grobowych. Poszukiwania na cmentarzu mają zostać wznowione w 2027 roku.

Zabijani głodem i lekami

Akcja T4 była realizowanym przez nazistowskie Niemcy programem likwidacji osób chorych, niepełnosprawnych oraz uznanych przez władze III Rzeszy za „nieprzydatne”. Na terenach okupowanej Polski działania te miały często mniej sformalizowany charakter niż w głębi Rzeszy i były organizowane przez niemieckich zarządców poszczególnych placówek.

Nie wszyscy pacjenci trafiający do lublinieckiego szpitala mieli zaburzenia psychiczne. Część była zdolna do nauki lub pracy, ale miała niepełnosprawność ruchową albo została uznana za społecznie nieprzystosowaną według nazistowskich kryteriów.

Rodzinom nie przekazywano prawdziwych przyczyn śmierci pacjentów. W szpitalu zachowywano pozory leczenia, dopuszczając jedynie nieliczne wizyty krewnych. Jak wynika z dokumentów i zeznań zgromadzonych w aktach śledztw, pacjenci mogli być zabijani poprzez długotrwałe podawanie zbyt wysokich dawek barbituranów oraz systematyczne osłabianie organizmu głodem. Badania IPN mają zweryfikować te ustalenia.

Zachowały się również dokumenty świadczące o wyszukiwaniu potencjalnych ofiar w sierocińcach, domach dziecka i szkołach. Z lubliniecką placówką związana była doktor Elisabeth Hecker, propagatorka eugeniki. Miała ona poszukiwać rodzeństwa zamordowanych wcześniej podopiecznych. Mózgi niektórych dzieci preparowano i przekazywano do dalszych badań we Wrocławiu.

Ponad 1700 zmarłych pacjentów

Dotychczas śledztwa i publikacje skupiały się przede wszystkim na losie najmłodszych pacjentów lublinieckiej placówki. Znacznie słabiej zbadany pozostawał natomiast wątek fizycznej likwidacji osób dorosłych.

Na podstawie ksiąg zgonów, akt Urzędu Stanu Cywilnego oraz dokumentacji szpitalnej ustalono, że od września 1939 roku do 19 stycznia 1945 roku w zakładzie zmarło 1766 pacjentów, w tym co najmniej 317 dzieci.

Według ustaleń IPN na przyszpitalnym cmentarzu, głównie w jego północnych kwaterach, spoczywa 1564 pacjentów, wśród nich co najmniej 283 dzieci. Lokalizację pochówków określono na podstawie archiwalnych zdjęć lotniczych, układu zachowanych obiektów oraz relacji świadków.

Co najmniej 230 dorosłych pacjentów wywieziono natomiast z Lublińca do ośrodków zagłady działających na terenie Rzeszy i związanych z akcją T4.

IPN zwraca uwagę, że gwałtowny wzrost liczby zgonów w okresie niemieckiej okupacji, w porównaniu z latami przedwojennymi i pierwszymi miesiącami po wojnie, wskazuje na celowe i systemowe realizowanie w Lublińcu nazistowskiej doktryny „zniszczenia życia niewartego życia”.

fot. Adam Kondracki, Krzysztof Mikołajczyk BPiI IPN

na podstawie informacji Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN

opr. red.

Zadaj pytanie

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Projekt strony

Czytaj cały artykuł u źródła — Życie Częstochowy i powiatu