Częstochowa/ Modernistyczne pawilony Cepelii mogą zostać uznane za zabytek

28.07.2026

Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach wszczął z urzędu procedurę wpisu do rejestru modernistycznych „pawilonów Cepelii” w Częstochowie, obecnie siedziby Miejskiej Galerii Sztuki.

Pawilony wystawowe przy końcu głównej ulicy Częstochowy, Alei Najświętszej Maryi Panny – niedaleko Jasnej Góry – zaprojektował w 1968 r. Włodzimierz Ściegienny (1921-1990). Plan obiektu oparł na kubicznych formach: trzech piętrowych bryłach oraz łączących je parterowych pawilonach, które otaczają wewnętrzne patio. Dachy parterowych pawilonów tworzą zarazem taras dostępny zarówno poprzez schody zewnętrzne jak i z piętrowych pawilonów.

Symbolem pawilonów są mozaiki na elewacji: ceramiczne kompozycje ze szklanych bryłek tworzą różnokolorowe pionowe pasy nasuwające skojarzenia z motywem pasów łowickich. Zdradzają przy tym inwestora i użytkownika obiektu, jaki był Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Cepelia”. Wyposażenie wnętrz to z kolei dzieło warszawskiej Spółdzielni Artystów Plastyków „Ład”, która wywarła duży wpływ na polską sztukę użytkową w latach międzywojennych i czasach PRL-u.

Duży salon Cepelii w Częstochowie, otwarty w 1974 r., oferował na dwóch kondygnacjach wyroby rzemiosła inspirowanego twórczością ludową. Klientami w założeniach mieli być m.in. zagraniczni goście zbudowanego jednocześnie hotelu Patria sieci Orbis (obecnie Mercure), z którym pawilony tworzą wspólne założenie architektoniczno-urbanistyczne.

W pawilonach Cepelii, jak nazywają je Częstochowiane (tej nazwy użyły też służby konserwatorskie w dokumentach związanych z procedurą wpisu do rejestru zabytków) umieszczono również kawiarnię Cepelianka i salę kinową. Z powierzchni wystawienniczych korzystało miasto, urządzając targi, wystawy i jarmarki. W 1998 r. ulokowało tu Miejską Galerię Sztuki, która całym obiektem zarządza od 2017 r., gdy zlikwidowano sklep Cepelii.

Częstochowskie pawilony były najbardziej okazałym – obok warszawskiego – spośród obiektów, jakie Cepelia w latach PRL-u postawiła w wielu miastach Polski. Pawilon w stolicy na rogu ul. Marszałkowskiej i Al. Jerozolimskich projektu arch. Zygmunta Stępińskiego z 1966 r., wpisano do gminnej ewidencji zabytków w roku 2017, a w 2019 do rejestru zabytków. W odrestaurowanym budynku pod koniec 2024 r. otwarto sklep sieci Empik.

Pawilony w Częstochowie nie przechodziły dotąd generalnego remontu. Prócz Miejskiej Galerii Sztuki mieści się w nich obecnie kino studyjne, kawiarnia oraz dyskoteka.

Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach nieco wcześniej wszczął procedurę wpisu do rejestru innego budynku autorstwa Włodzimierza Ściegiennego: częstochowskiego Pałacu Ślubów z 1980 r., który ma kształt rotundy.

Z kolei w gminnej ewidencji zabytków Częstochowy znajduje się część wystroju wnętrza oraz hall wejściowy sąsiadującego z pawilonami Cepelii dawnego hotelu Patria. (PAP)

th/ dki/

Zadaj pytanie

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Projekt strony

Czytaj cały artykuł u źródła — Życie Częstochowy i powiatu