Senior jest jak auto, raz w roku wymaga przeglądu

Starzenie się organizmu to naturalny i nieodwracalny proces biologiczny. Nie oznacza to jednak, że nie mamy wpływu na to w jakiej kondycji będziemy żyć. O tym jak zmobilizować mózg i mięśnie do pracy, kiedy nie zwlekać z pójściem do lekarza i jakimi działaniami możemy sobie przedłużyć życie, z Katarzyną Orszulik-Wyciszczok , specjalistą chorób wewnętrznych i geriatrii rozmawia Katarzyna Gruchot.

Wiesz coś więcej na ten temat?

Napisz do nas

– Co dzieje się z naszym organizmem w miarę upływu lat?

– Kondycja każdego układu jest zależna od wieku a każdy narząd nadgryziony upływającym czasem zmienia się. Pogarsza nam się pamięć i choć nie musi to od razu oznaczać otępienia, to funkcje związane z zapamiętywaniem, analizą, przypominaniem sobie pewnych informacji, zaczynają być opóźnione i gorsze. Dlatego bardzo ważne jest, by osoby w podeszłym wieku jak najczęściej spotykały się z innymi ludźmi, rozmawiały z nimi, omawiały aktualną sytuację. Socjalizacja jest najważniejszym czynnikiem, który nam gwarantuje, że nasz mózg będzie prawidłowo funkcjonował. Drugim jest nauka nowych rzeczy. To nie musi być zaraz specjalizacja w jakiejś dziedzinie, ale cokolwiek nowego, czego się uczymy, powoduje wytworzenie nowych ścieżek w mózgu i gwarantuje, że mózg zacznie ćwiczyć.

– Czyli wystarczy rozwiązywać krzyżówki?

– Jak ktoś od lat rozwiązuje krzyżówki, to już wie co w nie wpisywać, bo liczba haseł, których się używa, jest określona. Natomiast sudoku, które jest zabawą bardziej matematyczną i uczy logicznego myślenia, będzie lepszą formą, bo tam musimy troszkę bardziej pomyśleć, pokombinować. Dobre na pamięć są też na przykład wykreślanki słów, bo to są zadania, które jednak wymuszają w naszym mózgu pewne niestandardowe myślenie.

– A czytanie książek?

– Jak najbardziej tak, ale warto zweryfikować, co się przeczytało. Na przykład fajne są wszelkie kluby książek, bo tam trzeba omówić to, o czym się czytało, opowiedzieć, wyciągnąć jakieś wnioski. Nieraz słyszę od rodziny pacjenta z otępieniem: przecież on całe życie czyta książki, ale problem polega na tym, że nikt nie weryfikuje, co on z tych książek wie, bo przecież nie chodzi o to, by trzymać w ręku książkę i przewracać strony.

– Jak starzeją się inne narządy?

– Najbardziej widać jak starzeje się skóra, szczególnie wtedy, gdy senior nie jest dobrze nawodniony i nie stosuje odpowiednich kosmetyków nawilżających skórę. Jeżeli lekarze nie zabraniają, bo są takie choroby, w których nie możemy przesadzać z wodą, to pijmy półtora litra wody dziennie. Wiem, że to nie jest proste, bo pacjenci w wieku podeszłym nie są tego nauczeni, ale należy próbować. Jeśli chodzi o układ pokarmowy on on w miarę starzenia się organizmu troszkę spowalnia. Oznacza to, że jedzenie dłużej przebywa w naszych jelitach i zaczynają się zaparcia. Warto wtedy wdrożyć do pożywienia błonnik, który działa w przewodzie pokarmowym jak miotła i pamiętać o odpowiednim nawadnianiu.

– Jedną z wielu chorób osób w podeszłym wieku jest nadciśnienie. Ale normy ciśnienia u seniorów są inne niż u ludzi młodych. Jakie wartości powinny nas martwić?

– Wraz z wiekiem pogarsza nam się również układ krążenia, bo nasze naczynia ulegają większemu usztywnieniu i pojawia się nadciśnienie. Często jest tak, że problemy z wysokim ciśnieniem występują u osób w podeszłym wieku wieczorem. Pacjenci mają bóle i zawroty głowy, przez co budzą się w nocy i nie mogą zasnąć. Wytyczne są takie, że do 65. roku życia pacjenci powinni mieć ciśnienie poniżej 130/80. U osób w podeszłym wieku dopuszcza się nieco wyższe wartości, o ile są one dobrze tolerowane. Ciśnienie skurczowe górne po 80. roku życia to 150, 160 a dolne rozkurczowe 90. Pamiętajmy jednak o tym, że każdy człowiek jest osobną jednostką. Jedni czują się dobrze przy ciśnieniu 110, a inni przy 170. Uważa się, że pacjent powinien mieć takie ciśnienie, przy jakim dobrze się czuje.

– Czy pojawiające się wraz z podeszłym wiekiem problemy ze słuchem, czy wzrokiem to naturalna kolej rzeczy czy schorzenia, które można wyleczyć?

– Dysfunkcję wzroku i słuchu można poprawić, ale ta poprawa jest wtedy, kiedy odpowiednio szybko się zgłosimy do lekarza. Jeżeli chory ma takie wrażenie, jakby widział przez matową szybę lub przez mgłę, to może sugerować zaćmę. W obecnych czasach wystarczy zabieg operacyjny i tak naprawdę granica wieku nie ma tu dużego znaczenia. Ja swoją babcię posłałam na operację w wieku 92 lat, świetnie to zrobiono i jeszcze przez kolejnych sześć lat życia mogła sobie oglądać telewizję i miała z tego ogromną radość. Oczywiście przyczyn niedowidzenia czy złego widzenia jest wiele i zawsze weryfikuje je okulista. Natomiast ze słuchem jest gorzej, bo o ile noszenie okularów w naszym społeczeństwie nie jest ujmą na honorze, to aparat słuchowy dla większości już tak. Co więcej, pacjenci zgłaszają się na badania słuchu za późno, zazwyczaj dopiero wtedy, gdy na pilocie brakuje już skali i podczas rodzinnych spotkań nie są w stanie zrozumieć kto co mówi. Ucho to tylko przekaźnik, słyszy mózg. Jak wyłączymy to ucho, bo ono nie słyszy, to nie będzie przekazywać informacji do mózgu. Mózg za jakiś czas w ogóle nie będzie rejestrował tego, co mu przekażemy, bo stwierdzi, że i tak te

dźwięki nie są adekwatne. I potem założenie aparatu, nawet najlepszego, nic nie da, bo ten chory będzie słyszał głośny dźwięk, ale nie będzie go rozumiał. Po aparat idziemy wtedy, kiedy zauważamy, że jest problem. Jest wiele punktów, które oferują bezpłatne badania słuchu. Warto z tego skorzystać, gdy nie jest jeszcze za późno.

– Czy podwyższony cholesterol we krwi daje jakieś objawy i z czego on wynika?

– Podwyższony cholesterol nie daje żadnych objawów, ale jeśli wykaże go badanie to znaczy, że dochodzi do odkładania się blaszek miażdżycowych we krwi i zatykania naczyń. To jest takie zaburzenie, które zaczyna się mniej więcej koło 20. roku życia i nieraz jest uzależnione od pewnych cech osobniczych, innym razem od cech genetycznych, ale nie bez znaczenia jest też niezdrowa, bogata w tłuszcze dieta. Kobiety są w lepszej sytuacji od mężczyzn, jeśli chodzi o choroby serca, bo estrogeny chronią ich układ sercowo-naczyniowy i dopiero po menopauzie wchodzą na ten sam poziom co mężczyźni. Podwyższony cholesterol leczymy jednymi z najlepszych leków XXI wieku, czyli statynami i one robią świetną robotę, ale tylko pod warunkiem, że przyjmuje się je regularnie.

– Wielu pacjentów w podeszłym wieku skarży się na zawroty głowy, zaburzenia równowagi i upadki. Co może być ich przyczyną?

– Najczęściej wynika to z chorób kręgosłupa. Za utrzymanie właściwej pozycji głowy odpowiada odcinek szyjny kręgosłupa, natomiast za równowagę błędnik, który jest w uchu. No i on też się starzeje. Tam są takie małe kamyczki, które się przemieszczają i dają informację mózgowi, czy my jesteśmy w pionie, w poziomie, czy się przechylamy. Ta funkcja też ulega pogorszeniu wraz z wiekiem, ale można sobie wypracować to, by ta równowaga była dobra. Osoby, które ćwiczą tai chi, czyli bardzo spokojne ruchy, które uczą ciało utrzymywania pionowej pozycji, są w stanie poprawić równowagę, stabilność i koordynację ruchową. Zawroty głowy, które są bardzo częste w wieku podeszłym, najczęściej są związane ze zmianą pozycji ciała, z ułożeniem głowy. Nieraz wystarczy zmienić przyzwyczajenia, ale to jest zawsze najtrudniejsze.

– Pani doktor, jak często i jakie badania powinni wykonywać seniorzy?

– Generalnie seniorzy powinni się badać tak jak cała reszta populacji, czyli raz w roku. Pacjent w wieku podeszłym powinien mieć wykonaną morfologię, powinien mieć oznaczony poziom żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, czyli sprawdzamy, czy jest niedokrwistość, jeśli tak to na jakim podłożu, co możemy zrobić, żeby ją zniwelować. Ważny jest poziom kreatyniny, glukozy i elektrolitów ponieważ większość chorych bierze jakieś leki, które mogą powodować zaburzenia elektrolitowe. Sprawdzamy funkcje wątroby, czyli aminotransferazy (ALT i AST i GGTP) no i cholesterol.

– Na które badania nielaboratoryjne warto zwrócić uwagę seniorów?

– Przynajmniej raz warto wykonać badania endoskopowe, czyli gastroskopię i kolonoskopię. Gastroskopia jest badaniem górnego odcinka przewodu pokarmowego, raczej nie wymaga dużego przygotowania, jest względnie prosta, ale wywołuje odruch wymiotny, więc trzeba być na to przygotowanym. W przypadku gastroskopii nie ma górnej granicy wieku. Wszystko zależy od chęci pacjenta i tego, jak będzie współpracował, bo musi w odpowiednim momencie połknąć endoskop, czyli rurę, dzięki której oglądamy żołądek. Można to badanie wykonać w sedacji, czyli usypiamy pacjenta na krótką chwilę, na moment wykonania badania. Jest to jednak zarezerwowane dla tych chorych, którzy mają tak duży odruch wymiotny, że nie są w stanie współpracować, albo tych, którzy nie współpracują, bo są pacjentami z otępieniem lub z niepełnosprawnościami. Drugim badaniem jest kolonoskopia. Przygotowanie do tej procedury jest trudne i są specyficzne grupy pacjentów, które jednak powinny to mieć wykonywane w warunkach szpitalnych. Są wśród nich osoby z cukrzycą na insulinoterapii i ci, którzy przyjmują leki mające długotrwałe działanie. Przygotowanie do badania polega na tym, że przyjmuje się preparat, który nas przeczyszcza, czyli wywołuje biegunkę, a do tego pijemy dużą ilość płynów. Poza tymi trudnymi badaniami, mamy jeszcze profilaktykę raka piersi. W tym roku bezpłatne badanie mammograficzne przesunięto do 74 roku życia. Przed rakiem szyjki macicy może nas uchronić badanie cytologiczne, które jest również bezpłatne dla pacjentki geriatrycznej do 65 roku życia. W tej chwili to nowoczesne badanie z oceną genomu HPV, więc warto z niego skorzystać. Raz w roku seniorzy powinni robić USG jamy brzusznej, a palacze dodatkowo prześwietlenie klatki piersiowej. Medycyna daje nam teraz takie możliwości, że w porę zdiagnozowanego pacjenta możemy wyleczyć. Ja zawsze powtarzam pacjentom, że człowiek jest jak auto, raz w roku potrzebuje przeglądu.

– Co jeszcze oprócz profilaktyki może przedłużyć nam życie?

– Na pewno zdrowe odżywianie się, aktywności fizyczne, wychodzenie do ludzi i szczepienia. W tej chwili dla pacjentów powyżej 65. roku życia mamy dostępną bezpłatną szczepionkę przeciwko grypie oraz RSV, czyli wirusowi, który powoduje bardzo poważne zapalenie płuc i oskrzeli, szczególnie niebezpieczne dla pacjentów geriatrycznych. Refundowana dla seniorów jest również szczepionka przeciwko pneumokomom, przenoszonym przez małe dzieci. Warto się też zaszczepić przeciwko półpaścowi. Szczepionka kosztuje 800 złotych, a pacjenci geriatryczni mają ją za darmo. Wystarczą dwie dawki i do końca życia mamy spokój. Oczywiście nie znaczy to, że pacjent nie zachoruje, ale u zaszczepionego choroba będzie przebiegała łagodniej. Powikłania i ból będą lżejsze.

Czytaj cały artykuł u źródła — nowiny.pl