Nowe zasady żywienia uczniów! Zmiany już od września!

Nowe zasady żywienia w placówkach oświatowych od 1 września 2026 r. – co zmienia rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. Dz.U. 2026 poz. 197?

Od 1 września 2026 r. szkoły, przedszkola, ajenci sklepików szkolnych, firmy cateringowe i podmioty prowadzące żywienie zbiorowe dzieci i młodzieży będą musiały stosować nowe zasady wynikające z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach. Placówki mają czas na przygotowanie się do zmian jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027.

Nowe przepisy porządkują dwie kluczowe kwestie:
1.    jakie produkty będzie można sprzedawać dzieciom i młodzieży na terenie jednostek systemu oświaty – m.in. w sklepikach szkolnych, bufetach i automatach vendingowych,
2.    jakie wymagania muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego oraz jakie zasady należy uwzględnić przy układaniu jadłospisów.
Celem zmian jest nie tylko dalsze ograniczenie nadmiaru cukru, soli i tłuszczu w diecie dzieci, ale również lepsze dopasowanie żywienia do aktualnych norm żywieniowych, większy udział warzyw i produktów roślinnych oraz bardziej racjonalne planowanie jadłospisów.

Kogo dotyczy nowe rozporządzenie?
Nowe regulacje mają zastosowanie do jednostek systemu oświaty, a więc w praktyce do:
•    przedszkoli,
•    szkół podstawowych,
•    szkół ponadpodstawowych,
•    innych placówek objętych systemem oświaty, w których prowadzona jest sprzedaż żywności lub żywienie dzieci i młodzieży.

Przepisy będą istotne przede wszystkim dla:
•    dyrektorów placówek,
•    intendentów i osób układających jadłospisy,
•    firm cateringowych i kuchni szkolnych/przedszkolnych,
•    ajentów sklepików szkolnych i operatorów automatów vendingowych,
•    podmiotów odpowiadających za zakupy spożywcze do szkół i przedszkoli.

Co zmienia rozporządzenie w sprzedaży żywności w szkołach?
Jednym z najważniejszych elementów nowych przepisów jest określenie zamkniętego katalogu grup środków spożywczych, które mogą być sprzedawane dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty. Dotyczy to zarówno sklepików szkolnych, jak i automatów vendingowych.

Jakie produkty będzie można sprzedawać?
Zgodnie z rozporządzeniem do sprzedaży w szkołach dopuszczono m.in.:
•    pieczywo, w tym bezglutenowe,
•    pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe,
•    kanapki,
•    sałatki i surówki,
•    mleko, w tym bezlaktozowe,
•    produkty mleczne, takie jak m.in.: jogurty, kefiry, maślanki, serki czy mleko smakowe,
•    napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, pod warunkiem że są wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12,
•    produkty zbożowe, w tym śniadaniowe i bezglutenowe,
•    warzywa, owoce, a także suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona oraz środki spożywcze z nich wytworzone – bez dodatku cukrów, substancji słodzących i soli,
•    soki, przeciery, musy owocowe i warzywne bez dodatku cukrów i substancji słodzących,
•    wodę,
•    gorzką czekoladę zawierającą co najmniej 70% kakao,
•    napoje przygotowywane na miejscu, o ile spełniają określone limity dodatku cukru,
•    koktajle owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne na bazie mleka / produktów mlecznych / napojów roślinnych – bez dodatku cukrów i substancji słodzących,
•    inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących,
•    bezcukrowe gumy do żucia.
W praktyce oznacza to, że sprzedaż na terenie szkoły nadal będzie możliwa, ale wyłącznie w ramach ściśle określonych grup produktów oraz przy zachowaniu wskazanych parametrów jakościowych.

Limity cukru, tłuszczu i soli – co trzeba sprawdzać w produktach?
Sama przynależność produktu do dopuszczonej grupy nie zawsze wystarczy. Rozporządzenie przewiduje również maksymalne poziomy cukrów, tłuszczu i soli dla części produktów oferowanych dzieciom i młodzieży. Z komunikatów sanepidu wynika, że limity obejmują m.in.: 
•    produkty zbożowe, w tym śniadaniowe – do 10 g cukrów, 10 g tłuszczu i 1 g soli w 100 g/ml produktu,
•    pieczywo półcukiernicze i cukiernicze – do 13,5 g cukrów, 10 g tłuszczu i 1,2 g soli w 100 g produktu,
•    produkty mleczne – do 10 g cukrów w 100 g/ml,
•    napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych wzbogacone w wapń i witaminę B12 – do 10 g cukrów w 100 ml/g.
Dla osób prowadzących sklepik szkolny oznacza to konieczność dokładnej weryfikacji etykiet i tabel wartości odżywczych przed wprowadzeniem produktu do sprzedaży.

Mniej cukru w napojach przygotowywanych na miejscu
Jedna z ważniejszych zmian dotyczy napojów sporządzanych na miejscu – np. herbat, kakao czy napojów mlecznych przygotowywanych w placówce. Nowe przepisy obniżają dopuszczalny limit cukrów dodanych do max. 5 g w 250 ml napoju. Preferowanym napojem pozostaje woda. To istotna zmiana organizacyjna dla placówek, które samodzielnie przygotowują napoje dla dzieci.

Co zmienia się w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży?
Drugi duży obszar regulacji dotyczy żywienia zbiorowego, a więc posiłków przygotowywanych i wydawanych dzieciom w przedszkolach i szkołach. Rozporządzenie wskazuje, jak planować jadłospisy, jakie produkty uwzględniać i jak rozkładać posiłki w ciągu dnia lub tygodnia.

1. Rozporządzenie odwołuje się do bilansowania energetycznego posiłków w ujęciu dekadowym, co w praktyce może oznaczać potrzebę planowania i oceny jadłospisów w szerszym horyzoncie niż jeden dzień.
2. Przy wyliczaniu udziału posiłków w całodziennym zapotrzebowaniu energetycznym rozporządzenie odwołuje się do średnioważonej normy dla danej grupy wiekowej. W praktyce oznacza to, że w placówkach żywiących dzieci z różnych grup wiekowych planowanie kaloryczności posiłków powinno uwzględniać strukturę wieku dzieci objętych żywieniem.

Jakie wymagania muszą spełniać posiłki w szkołach i przedszkolach?
Rozporządzenie wskazuje konkretne zasady, które należy uwzględnić przy układaniu jadłospisów.
Każdego dnia w codziennym żywieniu powinny pojawiać się:
•    warzywa lub owoce do każdego posiłku, z przewagą warzyw,
•    produkty z różnych grup żywności,
•    w przypadku żywienia całodziennego – co najmniej 2 porcje mleka lub jego alternatyw roślinnych.

W skali tygodnia
Jadłospis powinien obejmować m.in.:
•    co najmniej 1 porcję ryby,
•    co najmniej 1 potrawę z nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych,
•    2 porcje mięsa świeżego,
•    maksymalnie 2 potrawy smażone od poniedziałku do piątku,
•    co najmniej 2 zupy przygotowane na wywarach warzywnych.

W przypadku obiadu obejmującego rybę lub mięso rozporządzenie przewiduje alternatywną potrawę roślinną dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych, w szczególności na bazie nasion roślin strączkowych. Takie rozwiązanie zostało również przewidziane w przypadku placówek podających wyłącznie obiad. To oznacza konieczność przygotowania się na większą elastyczność w planowaniu posiłków – zarówno w kuchniach szkolnych, jak i po stronie firm cateringowych. Rozporządzenie wymaga także, aby zupy, sosy oraz potrawy były sporządzane z naturalnych składników, bez użycia koncentratów spożywczych, z wyjątkiem koncentratów z naturalnych składników.

Jak wygląda kwestia kaloryczności posiłków?
Rozporządzenie odnosi się również do udziału posiłków w dziennym zapotrzebowaniu energetycznym dziecka lub ucznia. Z komunikatów publikowanych przez organy sanitarne wynika, że:
•    jeśli placówka zapewnia wyłącznie obiad jednodaniowy, powinien on pokrywać ok. 20% dziennego zapotrzebowania energetycznego,
•    jeśli podawany jest obiad dwudaniowy – ok. 30% dziennego zapotrzebowania,
•    w placówkach realizujących 3 posiłki dziennie żywienie powinno pokrywać około 70–75% dziennego zapotrzebowania energetycznego, liczonego w ujęciu dekadowym.
W praktyce oznacza to, że układanie jadłospisów będzie wymagało jeszcze większej dbałości o bilans energetyczny i zgodność z aktualnymi normami żywienia.

Dlaczego to rozporządzenie jest ważne?
Nowe przepisy są ważne nie tylko dlatego, że wprowadzają konkretne obowiązki prawne. Ich znaczenie jest szersze – dotyczą jakości codziennego żywienia dzieci i młodzieży, a więc obszaru mającego realny wpływ na zdrowie, koncentrację, nawyki żywieniowe i rozwój uczniów.
W praktyce rozporządzenie wzmacnia kilka kierunków:
•    ograniczanie nadmiaru cukru, soli i tłuszczu,
•    promowanie wody, warzyw, produktów mlecznych i roślinnych alternatyw wzbogaconych w wapń
i witaminę B12,
•    zwiększanie roli strączków, ryb i mniej przetworzonych posiłków,
•    odchodzenie od przypadkowego układania menu na rzecz planowania jadłospisów zgodnie z normami żywienia.

Podsumowanie – najważniejsze zmiany od 1 września 2026 r.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. wprowadza nowe zasady sprzedaży żywności i organizacji żywienia w jednostkach systemu oświaty. Od 1 września 2026 r. szkoły, przedszkola, sklepiki szkolne i firmy cateringowe będą musiały stosować nowe wymogi dotyczące zarówno asortymentu produktów dopuszczonych do sprzedaży, jak i sposobu planowania jadłospisów oraz jakości posiłków.
Najważniejsze zmiany to:
•    zamknięty katalog produktów dopuszczonych do sprzedaży w szkołach,
•    limity cukru, tłuszczu i soli dla wybranych grup produktów,
•    obniżenie limitu cukru dodanego w napojach przygotowywanych na miejscu,
•    konieczność uwzględniania ujęcia dekadowego przy planowaniu wartości energetycznej żywienia,
•    większy nacisk na warzywa, ryby, strączki i odpowiedni bilans energetyczny,
•    obowiązek uwzględniania alternatyw roślinnych w określonych sytuacjach żywieniowych.

---

Źródło: BiałogardInfo (bialogardinfo.pl)