Więzienie w Rawiczu od kulis. Od dożywocia po bieg na 100 okrążeń. Jak wygląda życie za kratami?

Rawickie więzienie jest jednym z największych w kraju. Może pomieścić 820 osadzonych. W lipcu przebywało w nim 739 osób, w tym: 43 tymczasowo aresztowanych, 115 osadzonych odbywających karę w oddziale półotwartym i 581 osadzonych odbywających karę w warunkach zakładu zamkniętego.

„Siedzi” w Rawiczu od 17 lat

Najstarszy osadzony w listopadzie tego roku ukończy 76 lat, zaś najmłodszy ma 18 lat. Osadzeni są skazani za różnorakie przestępstwa - od niepłacenia alimentów, kradzieże, jazdę po alkoholu, po oszustwa finansowe, rozboje, udział w zorganizowanej przestępczości, gwałty i morderstwa. Niektórzy spędzają tu zaledwie 3 dni, inni całe życie.

• Rawicka jednostka przeznaczona jest dla skazanych odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy, trafiają tu więc zarówno ukarani i skazani za drobne wykroczenia i występki, jak i skazani za najpoważniejsze zbrodnie. Oznacza to, że wśród osadzonych są tacy, którzy odbywają zastępcze kary aresztu czy kary pozbawienia wolności w minimalnym wymiarze 1 dnia oraz tacy, którzy odbywają najcięższą określoną przepisami karę, tj. karę dożywotniego pozbawienia wolności. Obecnie w Zakładzie Karnym w Rawiczu karę dożywotniego pozbawienia wolności odbywa 18 osadzonych – przekazuje mjr Ewa Szulc, kierownik działu organizacyjno – prawnego i rzecznik prasowa dyrektora Zakładu Karnego w Rawiczu. Wyjaśnia, że skazany musi odbywać karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym właściwym ze względu na rodzaj, typ i system wykonywania kary lub zabezpieczenie. W trakcie odbywania kary, skazani są przenoszeni do innych właściwych jednostek penitencjarnych, np. z powodu: zmiany klasyfikacji, zatrudnienia, nauki, udziału w czynności procesowej, względów związanych z bezpieczeństwem. Najdłuższy, nieprzerwany pobyt osadzonego w tutejszej jednostce penitencjarnej wynosi obecnie 17 lat.

Co się dzieje, gdy brama się zamyka?

Przyjęcie osoby zgłaszającej się lub doprowadzonej do zakładu celem odbycia kary polega na sprawdzeniu przez funkcjonariusza danych osobowych i skrupulatnym sprawdzeniu dokumentacji skutkującej pozbawieniem wolności.

• Po wstępnych działaniach - które realizują funkcjonariusze działu ewidencji - polegających na sprawdzeniu i potwierdzeniu tożsamości osoby, wykonaniu fotografii jej wizerunku i znaków szczególnych oraz po wnikliwym przeanalizowaniu legalności jej pobytu w warunkach izolacji więziennej, osadzonego przejmują funkcjonariusze działu ochrony. Trafia on między innymi do ambulatorium, gdzie przeprowadza się wywiad sanitarno – epidemiologiczny, wywiad chorobowy, mierzy się podstawowe parametry życiowe i kieruje do badania profilaktycznego RTG klatki piersiowej. Następnie osadzony doprowadzony jest do oddziału mieszkalnego – opisuje mjr Szulc. Przy przyjęciu funkcjonariusz działu ewidencji wprowadza do systemu informatycznego szereg danych takich, jak na przykład: wzrost, kolor oczu, adres zamieszkania i zameldowania, orzeczenia do wykonania. Po procedurze administracyjnej, skazany jest doprowadzany do magazynu. Zdaje tam swoje prywatne rzeczy, które po kolei kwituje. W zamian otrzymuje „zestaw państwowy”: ubranie drelichowe (wymieniane w zależności od zużycia) i buty, 2 koce, poduszkę, prześcieradło, ręcznik, plastikowe naczynia, szczotkę do zębów, jednorazową golarkę, pastę, mydło i rolkę papieru toaletowego. Tak wyposażony trafia do celi. Wbrew wielu opiniom, złodzieje, oszuści i mordercy nie „siedzą” osobno.

• Nie ma takiego podziału. Jedynie w pawilonie czerwonym funkcjonuje oddział terapeutyczny dla skazanych uzależnionych od innych niż alkohol substancji psychoaktywnych. Tam zlokalizowane są także cele dla skazanych stwarzających poważne zagrożenie społeczne lub zagrożenie dla bezpieczeństwa. Taki oddział jest objęty wzmożonym rygorem, obecnie w jednostce w Rawiczu mamy 4 takich osadzonych - informuje rzeczniczka. Co może znaleźć się w więziennej celi?

Cele mieszczą od 1 do 10 więźniów. Każdy więzień musi mieć jednak, kodeksowo, zapewnione przynajmniej trzy metry przestrzeni. Ma do dyspozycji metalowe łóżko koszarowe, materac o grubości 10 cm, podgłówek, 2 koce, prześcieradło, szafkę, taboret i szufladę wsuwaną pod łóżko. Jest też kącik sanitarny z toaletą i kranem z zimną wodą. Cele są zaopatrzone w ciężkie drzwi z wizjerem oraz specjalnymi oznaczeniami, np. gdzie siedzą więźniowie palący wyroby tytoniowe. Drzwi zawsze są zamknięte. Choć nie wszystkie cele wyglądają tak samo, to zgodnie z przepisami łączna liczba rzeczy, w nich przechowywana, jest ograniczona. Osadzeni nie mogą mieć telefonów komórkowych, pamięci przenośnych, brzytew, żyletek, noży, pilników, metalowych sztućców, strzykawek, igieł, nożyc, kosmetyków w opakowaniach ciśnieniowych, świec, kadzidełek, kosmetyków zawierających alkohol ani roślin w doniczkach. Nie mogą też z żaden sposób zasłaniać łóżek prowizorycznymi kotarami. Mogą zrobić sobie coś ciepłego do picia lub jedzenia – bo mają grzałkę lub czajnik elektryczny. Za zgodą dyrektora mogą też oglądać telewizję, słuchać radia, ale ze sprzętu tego można korzystać za pomocą słuchawek. Sprzęt audiowizualny podlega wcześniejszej kontroli. Nie wolno korzystać z żadnych urządzeń bezprzewodowych. Od 7.00 do 21.00 nadaje także zakładowy radiowęzeł.

Są obowiązki, ale też przywileje

Jak wylicza rzeczniczka więzienia, obok szeregu obowiązków, osadzeni korzystają z praw, w szczególności do: odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, świadczeń zdrowotnych, warunków higieny, utrzymywania więzi z rodziną i innymi osobami bliskimi, korzystania z wolności religijnej, otrzymywania związanego z zatrudnieniem wynagrodzenia, kształcenia i samokształcenia, komunikowania się z obrońcą, pełnomocnikiem, właściwym kuratorem sądowym oraz wybranym przez siebie przedstawicielem, składania wniosków, skarg i próśb, prowadzenia korespondencji z organami. Korzystanie przez skazanego z przysługujących mu praw powinno następować w sposób nie naruszający praw innych osób oraz nie zakłócający ustalonego w zakładzie karnym porządku.

Każdy więzień ma też prawo do kultu religijnego

Zgodnie z przepisami, w zakładzie odbywają się nabożeństwa rzymskokatolickie, a także spotkania innych grup wyznaniowych - Świadków Jehowy, Kościoła Zielonoświątkowców, Kościoła Bożego w Chrystusie. W czasie pandemii spotkania te były jednak ograniczone.

Widzenia i kontakty z bliskimi

W rawickim zakładzie karnym skazani mogą korzystać z dwóch widzeń w miesiącu, natomiast w zakładzie karnym typu półotwartego - z trzech. Osadzeni sprawujący stałą pieczę nad dzieckiem do lat 15 mają prawo do dodatkowego widzenia z dziećmi. Widzenia skazanych podlegają nadzorowi administracji zakładu, natomiast rozmowy w trakcie widzeń w zakładzie karnym typu zamkniętego podlegają, a w zakładzie karnym typu półotwartego mogą podlegać - kontroli administracji zakładu. Osadzeni mogą również utrzymywać kontakt ze światem zewnętrznym przez korespondencję.

• Nie ma tu ograniczeń ilościowych. Koszty korespondencji ponosi skazany. W szczególnie uzasadnionych wypadkach skazany, który nie posiada środków pieniężnych, może otrzymać od administracji zakładu znaczki pocztowe na korespondencję. W zakładzie karnym typu zamkniętego korespondencja podlega cenzurze. W zakładach półotwartych nie ma takiego obligu. Korespondencja może być cenzurowana – podkreśla mjr Szulc. Kolejną formą kontaktu są rozmowy telefoniczne. W Zakładzie Karnym w Rawiczu skazani mogą korzystać z telefonu 2 razy w tygodniu, na własny koszt, albo na koszt rozmówcy. Korzystanie z aparatu telefonicznego nie może jednak przekroczyć 10 minut. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, zwłaszcza gdy bezpośredni kontakt jest niemożliwy lub szczególnie utrudniony lub gdy wynika to z nagłej sytuacji życiowej, dyrektor może udzielić zgody na dodatkową rozmowę telefoniczną. W oddziale półotwartym osadzeni nie mają limitu rozmów telefonicznych, a korzystanie z aparatu telefonicznego następuje w godzinach od 7.15. do 18.30 z wyłączeniem czasu na realizację porządku wewnętrznego. W uzasadnionych wypadkach skazani - za zgodą dyrektora jednostki - mogą korzystać z wideorozmów. W pierwszej kolejności z powyższej formy kontaktu korzystają osadzeni będący rodzicami lub opiekunami prawnymi dzieci do lat 15, cudzoziemcy, których rodziny lub osoby najbliższe zamieszkują w znacznej odległości od miejsca ich przebywania lub ich sytuacja rodzinna, zdrowotna albo finansowa uniemożliwia przyjazd na widzenie. Na wideorozmowę przewidziane jest 15 minut.

Zakupy w więziennej kantynie

Skazany posiadający pieniądze może trzy razy w miesiącu dokonywać zakupów artykułów dopuszczonych do sprzedaży w zakładzie karnym przez uprawniony podmiot. Przepisy wewnętrzne określają terminy realizacji, kolejność korzystania z kantyny i godziny jej otwarcia. Osadzony może to zrobić wyłącznie za własne pieniądze, które posiada w depozycie, a rozlicza się z nich paragonami wystawionymi w kantynie. Zakupów nie dokonuje jednak osobiście, ale przekazuje listę potrzebnych rzeczy funkcjonariuszowi i kolejnego dnia otrzymuje zamówienie. Maksymalnie w celi można posiadać do 6 kg żywności, bo tyle zmieści więzienna szafka. Do więźniów docierają też paczki - wcześniej dokładnie skontrolowane. Na wszystko co zawierają musi być zgoda dyrektora. Mogą to być produkty higieniczne, odzież lub leki przyjmowane przez danego więźnia, a także żywność (zakupiona za pośrednictwem kantyny).

Kąpiel tylko dwa razy w tygodniu

Z ciepłej wody więzień może skorzystać 2 razy w tygodniu - w uzasadnionych sytuacjach, jednak nie rzadziej niż 1 raz w tygodniu. Skazani zatrudnieni przy pracach bardziej brudzących korzystają jednak z częstszego mycia w łaźniach. Kąpiel odbywa się w dni robocze od 7.do 17.00. Więzień może spędzić pod natryskiem maksymalnie 10 minut. Wymiana bielizny, odzieży, ręczników i ścierek do naczyń odbywa się raz w tygodniu.

Jak wygląda doba za kratami?

Organizację czasu w jednostce penitencjarnej określa porządek wewnętrzny, który ustala dyrektor. Jest to swoisty regulamin normujący kwestie związane z porządkiem dnia, zasadami postępowania, korzystania z przysługujących praw i wypełniania obowiązków. W Zakładzie Karnym w Rawiczu pora dzienna rozpoczyna się apelem porannym, który przeprowadzany jest od godziny 6.05. do 6.20, a w święta i dni wolne od pracy od godziny 7.05. do 7.20. Poprzedza go pobudka. W dni robocze ma miejsce przeliczanie osadzonych, które rozpoczyna się od godziny 7.00. Apel wieczorny przeprowadzany jest od godziny 19.00 do 19.20. Cisza nocna trwa od godziny 21.00 do godziny 6.00. Śniadanie zasadniczo wydawane jest od godziny 8.00. Dla zatrudnionych, czy biorących udział w nauczaniu – od godziny 5.20. Obiad wydawany jest od godziny 13.40, a kolacja od 16.30. W święta i dni wolne od pracy godziny te kształtują się następująco: śniadanie - 7.20, obiad - 13.00, kolacja – 16.30.

• W ciągu dnia realizowane są w szczególności: zatrudnienie, nauka, zajęcia kulturalno – oświatowe, zajęcia sportowe, spacery, łaźnia, widzenia, korzystanie z samoinkasujących aparatów telefonicznych i innych środków łączności, korzystanie z posług religijnych, dokonywanie zakupów – relacjonuje mjr Szulc. Zatrudnienie na terenie jednostki realizowane jest od godziny 5.15 do 22.00. Nauka w CKU odbywa się od poniedziałku do soboty w godzinach od 6.00 do 21.00., zajęcia kulturalno – oświatowe od godziny 7.30 do 18.40, podobnie zajęcia sportowe. Osadzony ma prawo do 1-godzinnego spaceru. Odbywają się one na placach spacerowych według planu i grup ustalonych przez wychowawcę. Godziny przeprowadzenia spacerów - od 8.00 do 16.30, z przerwą w trakcie wydawania obiadu. W zakładzie karnym typu zamkniętego ruch skazanych odbywa się w sposób zorganizowany i pod dozorem funkcjonariusza lub pracownika. Osadzeni pozostają zatem w celi mieszkalnej, a wyjście odbywa się na określonej podstawie i zawsze pod dozorem.

Zatrudnienie i nauka to filary resocjalizacji

• Administracja penitencjarna kładzie ogromny nacisk na aktywizację zawodową osadzonych i pracę, zwłaszcza sprzyjającą zdobywaniu odpowiednich kwalifikacji zawodowych – podkreśla mjr Ewa Szulc. Jak zaznacza - w związku z tym, że Zakład Karny w Rawiczu jest jednostką typu zamkniętego, celem zapewnienia skazanym możliwości świadczenia pracy, podejmowane są działania skierowane na pozyskanie kontrahentów i uruchomienie działalności wewnątrz jednostki. Zadania te i wszystkie związane z zatrudnieniem realizuje specjalnie powołana komórka ds. zatrudnienia osadzonych. W lipcu zatrudnionych było 399 skazanych.

• Aktywizacja zawodowa więźniów jest jednym z priorytetów w działaniach Służby Więziennej - stanowi bardzo ważny element odbywania kary pozbawienia wolności. Praca jako czynnik sprzyjający resocjalizacji pozwala na pożyteczne zagospodarowanie czasu wolnego – zapobiega zatem bezczynności, daje możliwość zdobycia nowych kwalifikacji zawodowych, uczy legalnego zdobywania pieniędzy, współpracy z innymi, wyrabia także nawyki: punktualności, sumienności, odpowiedzialności, poświęcenia dla realizacji określonego zadania. Zdobycie nowych kwalifikacji i poszerzenie już posiadanych, decyduje o pomyślnym procesie readaptacji społecznej osadzonych – opisuje rzeczniczka. Zatrudnienie osadzonych przynosi również korzyści dla reszty społeczeństwa. Z jednej strony pozwala na zmniejszenie kosztów utrzymania więźniów, z drugiej natomiast umożliwia osadzonym spłatę zobowiązań finansowych. Jak mówi Ewa Szulc, zatrudnienie osadzonych wewnątrz zakładu karnego pozwala firmom na przeniesienie procesów produkcyjnych w mury więzienia, a tym samym zwiększenie możliwości produkcyjnych. Korzystanie z pracy osadzonych jest opłacalne dla przedsiębiorców i przynosi firmie takie benefity i udogodnienia, jak choćby: brak potrzeby zawierania indywidualnych umów o zatrudnieniu osób pozbawionych wolności; zwolnienie z obowiązku odprowadzania składki chorobowej; prawo wnioskowania o zmianę miejsca i rodzaju pracy lub wycofanie osoby pozbawionej wolności z zatrudnienia, bez zachowania formy i terminów przewidzianych w prawie pracy; możliwość uzyskania dofinansowania działań prowadzonych w celu tworzenia nowych miejsc pracy dla osadzonych lub ochrony już istniejących, z Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy; korzystanie z darmowej ochrony obiektów produkcyjnych - zlokalizowanych na terenie ścisłym jednostki penitencjarnej. Zatrudnieni w pełnym wymiarze otrzymują przynajmniej najniższe wynagrodzenie. 58% potrącana jest na specjalne fundusze, maksymalnie 384,48 zł przekazywana jest na tzw. „żelazną kasę” (pieniądze wypłacane przy zwolnieniu), aż do uzbierania pełnej kwoty, reszta przekazywana jest do dyspozycji osoby skazanej chyba, że osadzony ma finansowe zobowiązania. Oczywiście z wynagrodzenia potrąca się składki i podatki.

Można zdobyć zawód i wykształcenie

Odbywając karę można zdobyć wykształcenie, lub zawód. W więzieniu funkcjonuje szkoła średnia - liceum dla dorosłych oraz kwalifikacyjne kursy zawodowe w zawodzie kucharz, stolarz i ślusarz.

• Dajemy im szansę na normalne życie po wyjściu z więzienia, wykształcenie, zawód, umiejętności. Nie każdemu się udaje, ale mimo to warto – zaznacza mjr Szulc. Konkursy, programy i wydarzenia

Osadzeni mają stały dostęp do zorganizowanych form spędzania czasu wolnego, które funkcjonują niezależnie od zamkniętych programów readaptacji. Dodatkowo jednostka jest corocznym, ogólnopolskim organizatorem prestiżowego konkursu „Szpalty za kratą”, dedykowanego redakcjom gazetek więziennych z całego kraju. Osadzeni regularnie i z sukcesami wysyłają swoje prace na ogólnopolskie przeglądy sztuki więziennej (m.in. w Sztumie i Bobolicach) oraz konkursy literackie, poetyckie i bajkopisarskie (np. „Drugi Brzeg”, „LIRNIK”, „Bajka” w Hajnówce). Reprezentują też jednostkę w ogólnopolskich interaktywnych turniejach szachowych. Powadzonych jest równolegle kilkanaście zróżnicowanych programów resocjalizacyjnych.

• Do sztandarowych i najbardziej unikalnych projektów należy „Złota Setka” - cyklicznie realizowany, biegowy program penitencjarny o charakterze ogólnopolskiego ewenementu, skierowany głównie do skazanych odbywających długoterminowe wyroki. Nazwa pochodzi od 100 okrążeń, jakie biegacze muszą pokonać wokół wewnętrznego placu spacerowego, aby ukończyć dystans pełnego półmaratonu, który odbywa się corocznie i stanowi zwieńczenie działań w ramach projektu. Program uzupełniają wykłady zapraszanych ekspertów (dietetyków, psychologów sportu) oraz zaangażowanie w działalność prospołeczną – opisuje Ewa Szulc. Z kolei, „Tato Wracaj” to program terapeutyczno-wychowawczy ukierunkowany na wzmacnianie relacji skazanych ojców z ich dziećmi. Poprzez organizację swobodnych spotkań rodzinnych minimalizuje syndrom traumy u najmłodszych spowodowany rozłąką. Jest też ART – Trening Zastępowania Agresji - kompleksowy, specjalistyczny program dla osób mających trudności z kontrolowaniem złości. Uczy konstruktywnego radzenia sobie z negatywnymi emocjami i trwale koryguje postawy antyspołeczne. Ważnym i unikalnym filarem jednostki są oddziały terapeutyczne, dysponujące wysoko wykwalifikowaną kadrą (specjaliści terapii uzależnień, psychologowie, seksuolodzy kliniczni). W ramach ich struktury prowadzona jest szeroka terapia zajęciowa.

• Funkcjonujący u nas oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo jest największym pod względem pojemności oddziałem o tej specyfice w całym polskim więziennictwie. Obejmuje on także terapię dla sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej. W jednostce funkcjonuje również oddział terapeutyczny dla skazanych uzależnionych od innych niż alkohol substancji psychoaktywnych – informuje rzeczniczka prasowa. Osadzeni w ramach programów terapeutycznych uczestniczą w zajęciach praktycznych i artystycznych. Uczą się nowych, pożądanych społecznie umiejętności, rozwijają zdolności manualne, koordynację oraz dyscyplinę, co przygotowuje ich do samodzielnego funkcjonowania na wolności. Wykonane prace często trafiają na cele prospołeczne. W ramach oddziałów terapeutycznych realizowane są programy aktywizujące i profilaktyczne, takie jak np.: klub zdrowego żywienia, ogród terapeutyczny, grupa teatralna, muzykoterapia, profilaktyka agresji.

Codzienna działalność kulturalno-oświatowa i sportowa:

Radiowęzeł więzienny: Aktywna forma zaangażowania skazanych, którzy pod okiem wychowawców współtworzą audycje, programy informacyjne, komunikaty oraz oprawę muzyczną emitowaną na terenie całej jednostki.

Biblioteka więzienna i czytelnictwo: Skazani mają stały dostęp do bogatego księgozbioru oraz prasy. W ramach struktury biblioteki cyklicznie organizowane są wewnętrzne konkursy wiedzy.

Koła zainteresowań i sekcje twórcze: W ramach więziennego domu kultury stale funkcjonują grupy tematyczne, m.in. plastyczna, muzyczna czy modelarska.

Wydarzenia kulturalne i współpraca z zewnątrz: Wychowawcy KO organizują spotkania ze światem nauki i kultury. W murach jednostki cyklicznie goszczą ciekawe postacie, np. znani pisarze kryminałów (Robert Ostaszewski, Grzegorz Skorupski) oraz przedstawiciele Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Realizowane są też projekty aktywizacji zawodowej (np. FERS).

Bieżąca rekreacja sportowa: Osadzeni codziennie korzystają z infrastruktury sportowej. Organizowane są dla nich turnieje tenisa stołowego, rozgrywki szachowe oraz mecze dyscyplin zespołowych (siatkówka, koszykówka) na placach spacerowych.

Zatrudnienie więźniów

przy odpłatnych pracach porządkowych oraz pomocniczych na rzecz jednostki penitencjarnej – 69 osób,

na rzecz przywięziennego przedsiębiorstwa państwowego – Polskiej Grupy SW Przedsiębiorstwo Państwowe (praca odpłatna) – 24 osoby,

na rzecz kontrahentów pozawięziennych (praca odpłatna) – 98 osób. W tej grupie najwięcej osób zatrudnionych jest na rzecz Rawickiej Fabryki W

---

Źródło: zWielkopolski24