Naukowcy przywrócili przejrzystość tatrzańskiego jeziora. Wśród badaczy doktor z UWM w Olsztynie

Spis treści

Nie zanieczyszczenia, ale obecność sztucznie wprowadzonych przez człowieka pstrągów odpowiada za pogorszenie przejrzystości części tatrzańskich jezior. Potwierdzają to wyniki badań prowadzonych w Przednim Stawie Polskim, gdzie po odłowieniu ponad 650 kg ryb w latach 2021–2025 widoczność w wodzie zwiększyła się z około 7 do 17 metrów w zaledwie dwa lata. Badanie przeprowadził m.in. naukowiec z Olsztyna.

Badacze sprawdzili, co odpowiada za „zazielenienie” tatrzańskich jezior Wśród badaczy naukowiec z Olsztyna

Projekt był realizowany we współpracy kilku ośrodków naukowych. Program odłowu zainicjował Tatrzański Park Narodowy, reprezentowany przez dr. Tomasza Zwijacza-Kozicę, we współpracy z dr. Krzysztofem Kozłowskim z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz dr. Andrzejem Kapustą z Instytutu Rybactwa Śródlądowego. Za ocenę skutków ekologicznych usuwania ryb oraz monitorowanie zmian zachodzących w jeziorze odpowiadał zespół hydrobiologów z Uniwersytetu Warszawskiego.

– Spodziewaliśmy się poprawy jakości wody, ale nie przypuszczaliśmy, że nastąpi ona tak szybko i będzie tak wyraźna. To jeden z najbardziej zaskakujących wyników naszych badań – powiedział dr hab. Mirosław Ślusarczyk, prof. UW z Zakładu Hydrobiologii Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Pierwsze rezultaty badań zostały już opublikowane w czasopiśmie „Journal of Plankton Research”, a naukowcy przygotowują kolejne publikacje.

Jak przypominają badacze, przez tysiące lat wysokogórskie jeziora Tatr pozostawały niemal pozbawione ryb. Niewielka ilość fosforu i innych substancji odżywczych ograniczała rozwój glonów, dzięki czemu woda zachowywała wyjątkową przejrzystość. Zdaniem naukowców introdukcja pstrągów zaburzyła ten naturalny mechanizm.

– Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem obserwowanych zmian jest to, że ryby zwiększają dopływ biogenów do jeziora – wyjaśnił prof. Ślusarczyk.

Pstrągi dostarczają wodzie większą ilość substancji odżywczych

Jak tłumaczył, pstrągi dostarczają do wody dodatkowe ilości substancji odżywczych na dwa sposoby. Zjadają owady przylatujące z lądu, które transportują fosfor i inne biogeny do jeziora, a także żywią się owadami wodnymi, które po przeobrażeniu opuściłyby zbiornik, wynosząc część tych składników do środowiska lądowego. W efekcie ryby zatrzymują biogeny w jeziorze i oddają je do wody w postaci łatwo przyswajalnych przez glony związków mineralnych.

Naukowcy wskazują również na drugi możliwy mechanizm. Ryby mogą ograniczać liczebność dużych gatunków zooplanktonu, które filtrują wodę i redukują ilość glonów. Taki proces obserwowano już wcześniej w innych jeziorach.

– W przypadku Przedniego Stawu Polskiego nasze wyniki wskazują jednak, że większe znaczenie mógł mieć wzrost dostępności biogenów, ponieważ po ograniczeniu liczebności ryb nie zaobserwowaliśmy jeszcze powrotu największych gatunków filtratorów – powiedział naukowiec.

Jak zaznaczył, nawet niewielki wzrost ilości fosforu w ubogich w substancje odżywcze jeziorach tatrzańskich może znacząco zwiększyć rozwój glonów i ograniczyć przejrzystość wody.

– Mechanizm ten zaproponował już przed laty prof. Piotr Dawidowicz, a wyniki naszych badań wskazują, że może on odgrywać kluczową rolę również w Przednim Stawie Polskim – dodał.

Odłów pstrągów poprawił przejrzystość wód

Efekty odłowów okazały się bardzo wyraźne. Oprócz poprawy przejrzystości wody wzrosła liczebność części gatunków zooplanktonu, a fitoplankton zaczął rozwijać się na większych głębokościach, ponieważ światło dociera teraz niżej. Nie odnotowano jednak powrotu największych gatunków wioślarek, które nadal występują w sąsiednim, pozbawionym ryb Zadnim Stawie Polskim.

– Wyniki pokazują, że odbudowa ekosystemu przebiega etapami. Właściwości fizyczne jeziora mogą poprawiać się szybciej niż jego struktura biologiczna – zaznaczył badacz.

Zdaniem naukowców samo ograniczenie populacji pstrągów nie wystarczy, by całkowicie odtworzyć naturalny ekosystem jeziora. Dopiero całkowite usunięcie ryb pozwoliłoby sprawdzić, czy powrócą największe gatunki filtrującego zooplanktonu oraz czy cały ekosystem odzyska stan sprzed introdukcji pstrągów.

– W większym i głębszym Przednim Stawie Polskim intensywność odłowów była jeszcze niewystarczająca, aby całkowicie wyeliminować ryby i szczegółowo prześledzić wszystkie zmiany zachodzące w ekosystemie. Właśnie dlatego chcielibyśmy pójść o krok dalej – wyjaśnił prof. Ślusarczyk.

Jak dodał, całkowite odrybienie większych jezior Doliny Pięciu Stawów Polskich jest możliwe, jednak znacznie trudniejsze. Obecnie badacze stosują wyłącznie metody mechaniczne, ponieważ dawniej wykorzystywane rozwiązania chemiczne nie byłyby dziś akceptowane na terenach parków narodowych.

Eksperci podkreślają, że podobne działania można rozważyć również w innych wysokogórskich jeziorach, do których wprowadzono ryby, jednak każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny przyrodniczej i logistycznej.

– W Przednim Stawie Polskim udało się wyraźnie ograniczyć liczebność ryb, ale nie całkowicie ich wyeliminować. Chcielibyśmy pójść o krok dalej i sprawdzić, czy pełne odrybienie pozwoli odbudować nie tylko przejrzystość wody, ale również cały naturalny ekosystem jeziora, w tym największe gatunki zooplanktonu, które dotąd nie powróciły – powiedział prof. Ślusarczyk.

Projekt będzie kontynuowany

Badacze zapowiadają kontynuację projektu, zwracając uwagę, że odbudowa wysokogórskich ekosystemów jest procesem wieloletnim.

– Nasze wyniki należą do najlepiej udokumentowanych przykładów pokazujących, że ograniczenie liczebności introdukowanych ryb może prowadzić do szybkiej poprawy przejrzystości głębokich jezior wysokogórskich – podkreślił prof. Ślusarczyk.

Naukowcy chcą ustalić, czy poprawa przejrzystości wody jest jedynie pierwszym etapem zmian, czy też z czasem nastąpi pełna odbudowa biologiczna jeziora.

– Dalsze badania pozwolą odpowiedzieć na pytanie, czy poprawa przejrzystości wody jest jedynie pierwszym etapem odbudowy, czy też z czasem nastąpi również powrót pełnej struktury biologicznej charakterystycznej dla naturalnych jezior tatrzańskich. To właśnie odpowiedź na to pytanie będzie miała kluczowe znaczenie dla oceny skuteczności działań renaturyzacyjnych – wyjaśnił.

Badacz zaznaczył również, że osiągnięte efekty uda się utrzymać tylko pod warunkiem dalszego prowadzenia odłowów.

– Jeżeli odłowy w Przednim Stawie Polskim nie będą kontynuowane lub nie doprowadzą do całkowitego usunięcia ryb, ich populacja stosunkowo szybko się odbuduje. W świetle naszych wyników należy oczekiwać, że będzie temu towarzyszył ponowny spadek przejrzystości wody – podsumował.

Obserwuj nas na Google News