Śląskie tropy Powstania Warszawskiego. Dr Jan Władysław Kubisz i biskup Stanisław Adamski – bohaterowie dwóch światów

1 sierpnia, rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego, to dzień, w którym pamięć tym wydarzeniu, jednym z najważniejszych w dwudziestowiecznej historii Polski, powraca szczególnie. Warto przypomnieć, że w tej historii są także śląskie wątki – zarówno te związane z ludźmi, którzy w Warszawie walczyli lub służyli, jak i te, które dziś pielęgnują pamięć o bohaterach. W tym roku szczególnie wybrzmiewają dwie postacie: dr Jan Władysław Kubisz, cieszyński lekarz walczącej Warszawy, oraz bp Stanisław Adamski, którego epizod powstańczy przypomina odcinek podcastu IPN Katowice.

Cieszyn pamięta o dr. Janie Władysławie Kubiszu

31 lipca 2026 na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Cieszynie odbyła się uroczystość oznaczenia mogiły dr. Jana Władysława Kubisza plakietą „Grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski”. To symboliczne przypomnienie, że ten znakomity cieszyński medyk, dyrektor Szpitala Śląskiego, był nie tylko lekarzem wojskowym, ale także człowiekiem walczącej Warszawy.

W uroczystości uczestniczyła rodzina doktora, na czele z jego wnuczką Aleksandrą Błahut-Kowalczyk. Obecni byli również m.in.: – wojewoda śląski Marek Wójcik, – Jerzy Pilch, członek zarządu powiatu cieszyńskiego, – Przemysław Major, wiceburmistrz Cieszyna, – delegacja 133 Cieszyńskiego Batalionu Lekkiej Piechoty im. kpt. Władysława Michejdy, – duchowni ewangeliccy: ks. major Marcin Konieczny, ks. por. Marcin Ratka-Matejko, ks. Tomasz Chudecki, – dyrektorzy lokalnych instytucji: Adam Śliż, Jan Kawulok, Irena French, – przedstawiciele Macierzy Szkolnej, Macierzy Ziemi Cieszyńskiej, Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego, lokalnych stowarzyszeń i parafii.

To była uroczystość, która pokazała, jak silnie Cieszyn identyfikuje się z własnymi bohaterami – także tymi, którzy swoje najważniejsze chwile przeżyli daleko od Olzy.

Kim był dr Jan Władysław Kubisz?

Aby zrozumieć wagę tego upamiętnienia, warto przypomnieć sylwetkę doktora Kubisza. Był nie tylko wybitnym lekarzem, ale także człowiekiem głęboko zaangażowanym w sprawy polskie. Jego rodzina – ród Kubiszów – to jeden z filarów polskości na Zaolziu.

W Gnojniku, gdzie znajduje się Szkoła Podstawowa i Przedszkole im. Jana Kubisza, w marcu 2019 odbyła się uroczystość związana z 90. rocznicą śmierci patrona. Wzięli w niej udział m.in.: – dr Adam Lisek (IPN Katowice), – dr hab. Miłosz Skrzypek (Uniwersytet Śląski), – prof. Jarosław Kłaczkow (UMK).

Obchody rozpoczęły się na cmentarzu ewangelickim, gdzie pochowany jest Kubisz. Później w szkole odbyła się debata w ramach Przystanku Historia IPN, poświęcona kształtowaniu się polskiej świadomości narodowej na Śląsku Cieszyńskim.

Kubisz i polskość Śląska Cieszyńskiego

W debacie prof. Jarosław Kłaczkow przypomniał działalność niepodległościową polskich ewangelików z Księstwa Cieszyńskiego, m.in. Franciszka Michejdy. Dr hab. Miłosz Skrzypek omówił kontekst polityczny końca Wielkiej Wojny, a dr Adam Lisek przedstawił udział Cieszyniaków w legionach II Brygady, walki o Lwów oraz działania 10 Pułku Piechoty na Kresach.

To właśnie dzięki takim działaczom jak Kubisz mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego rozumieli, że walka o Kresy Wschodnie była częścią walki o całą Polskę.

W trakcie pobytu na Zaolziu odwiedzono także miejsce śmierci Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury – dwóch wybitnych polskich pilotów, którzy zginęli 11 września 1932 pod Cierlickiem Górnym.

Śląski biskup w powstańczej Warszawie

Drugim śląskim wątkiem, który warto przypomnieć 1 sierpnia, jest postać bp. Stanisława Adamskiego – wybitnego duchownego, działacza społecznego i politycznego, którego losy na chwilę splotły się z Powstaniem Warszawskim.

IPN Katowice przypomniał ten epizod w odcinku podcastu PodCzas: „Z posługą wśród powstańców warszawskich. Mało znany epizod życia bp. Stanisława Adamskiego”. Z dr hab. Adamem Dziurokiem, prof. UKSW, rozmawiał Paweł Zawisza (OBBH IPN Katowice). Opowieści o tym, jak śląski biskup znalazł się w Warszawie podczas II wojny światowej, jaką posługę pełnił w czasie Powstania i dlaczego jego obecność była tak ważna dla walczących można posłuchać tutaj.

Śląsk pamięta o Warszawie

Powstanie Warszawskie było wydarzeniem ogólnopolskim – ale jego echa, bohaterowie i dziedzictwo są obecne także na Śląsku. W Cieszynie, Zaolziu, Katowicach – wszędzie tam, gdzie żyli ludzie, którzy w różny sposób wspierali walkę o wolność.

Dr Jan Władysław Kubisz – lekarz walczącej Warszawy. Bp Stanisław Adamski – duchowny wśród powstańców. Cieszyńscy legioniści – żołnierze II Brygady. Żwirko i Wigura – bohaterowie polskiego lotnictwa.

To wszystko składa się na śląską pamięć o 1 sierpnia.

---

Źródło: Ślązag.pl