Dąbrowa Górnicza: ROP to nie nowy podatek, a przesunięcie kosztów odpadów z mieszkańców na producentów

Rozszerzona odpowiedzialność producenta - czyli ROP - od miesięcy budzi kontrowersje w Polsce, choć ustawa wciąż nie trafiła do parlamentu. Wokół tego mechanizmu narosło sporo nieporozumień. Największe z nich: że to po prostu nowy podatek.

Najważniejsze informacje:

W 2023 roku polskie samorządy zebrały z tytułu opłat za odbiór odpadów 12,65 mld zł - cały ten ciężar ponoszą mieszkańcy, nie producenci opakowań.

ROP ma przenieść część kosztów systemu gospodarowania odpadami z mieszkańców na producentów, poprzez zróżnicowaną opłatę produktową (maksymalnie 4,5 zł za kilogram opakowania).

Projekt ustawy, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, wciąż nie trafił do parlamentu - choć polskie samorządy generalnie go popierają.

Kto teraz płaci za odpady i dlaczego to nie działa

Dziś rachunek za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych wystawia się wyłącznie mieszkańcom. Każdy. Niezależnie od tego, ile śmieci produkuje. Według danych przytoczonych przez Związek Miast Polskich za miesięcznikiem „Wspólnota”, w 2023 roku samorządy zebrały z tego tytułu łącznie 12,65 mld zł. Przeciętny Polak płaci za odbiór odpadów około 30 zł miesięcznie - bez względu na swoje nawyki zakupowe i ekologiczne.

System ten ma poważną wadę. Nie motywuje do ograniczania ilości wytwarzanych śmieci. Rodzina kupująca produkty luzem i w papierowych opakowaniach płaci tyle samo co ta, która co tydzień wrzuca do kosza kilkanaście trudnych do recyklingu plastikowych opakowań. To sprawiedliwe? Trudno powiedzieć, że tak.

Producenci tymczasem nie mają w tym układzie żadnego finansowego powodu, by projektować opakowania oszczędniej. Plastik jest tani. Wyobraźnia marketingowców nieograniczona. Efekt? Warzywa i owoce z twardą skórką - naturalnie chronione przez przyrodę - lądują w plastikowych tacach owiniętych folią.

Czym jest ROP i jak zmieni ten system

Rozszerzona odpowiedzialność producenta to mechanizm znany w zdecydowanej większości państw Unii Europejskiej. Jego podstawy prawne wynikają z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów oraz z Rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. W sierpniu ubiegłego roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło projekt ustawy, która ma wdrożyć ROP w Polsce.

Ruda Śląska: Plac Jana Pawła II zmieni się - beton zastąpi zieleń

Zabrze: Rekultywacja składowiska przy ul. Cmentarnej do końca roku

Zasada jest prosta: producent, który wprowadza opakowanie na rynek, bierze odpowiedzialność - również finansową - za to, co się z nim później dzieje. Opłata produktowa jest zróżnicowana. Zależy od rodzaju opakowania i jego „ekologiczności”. Im trudniejsze do recyklingu, tym wyższa opłata. Maksymalna stawka wynosi 4,5 zł za kilogram. W przeliczeniu na pojedyncze opakowanie ważące kilkadziesiąt gramów to kilka groszy.

Pieniądze z tych opłat trafią do systemu zbiórki i zagospodarowania odpadów - zmniejszając koszty, które dziś w całości dźwigają mieszkańcy. To nie jest podatek zasilający budżet państwa. To zmiana w tym, kto finansuje system.

Skąd zarzut o „ukryty podatek”

Niektóre organizacje zrzeszające przedsiębiorców twierdzą, że opłata produktowa to w istocie nowy podatek, który producenci i tak przerzucą na klientów, napędzając inflację. Ten argument jest słaby z kilku powodów.

Primo: skala obciążenia jest niewielka. Kilkugroszowy wzrost ceny produktu w plastikowym opakowaniu to nie jest szok inflacyjny. Secundo: konsument, który kupuje więcej zapakowywanych produktów i wytwarza więcej odpadów, zapłaci trochę więcej. Ten, który kupuje luzem - mniej. To nie jest wada systemu. To właśnie jego cel.

Co ważne, Polska już od ponad dekady ma ustawę zobowiązującą producentów do minimalizowania masy opakowań i projektowania ich z myślą o recyklingu. Rynek pokazał, że same przepisy bez mechanizmu finansowego działają słabo. Jak zauważa materiał Związku Miast Polskich: odwieczną prawdą jest, że nic nie motywuje tak jak kwestie finansowe.

Koszty gminnych systemów gospodarowania odpadami rosną z roku na rok. ROP ma być jedną z odpowiedzi na ten problem - przenosząc część ciężaru na producentów, których decyzje o opakowaniach bezpośrednio wpływają na ilość śmieci trafiających do systemu.

Źródło: Dąbrowa Górnicza

---

Źródło: Tylko Slask