Upały wyzwalają agresję i zaburzają myślenie. Opublikowano nowe badania

Upały nie wywołują wyłącznie zmęczenia i udarów cieplnych. Okazuje się, że wyzwalają też agresję i obniżają sprawność intelektualną. Co więcej, im wyższa temperatura, tym większe zagrożenie zaostrzenia istniejących zaburzeń psychicznych.

iStock Przegląd badań opublikowany w 2026 roku w czasopiśmie "American Psychologist" sugeruje, że fale upałów mogą:

zaostrzać istniejące zaburzenia psychiczne

nasilać agresywne zachowania

upośledzać podstawowe funkcje poznawcze

Jak szkodliwe są upały?

Według danych EuroMOMO pod koniec czerwca 2026 roku państwa europejskie zgłosiły 10 650 nadmiarowych zgonów w czasie rekordowej fali upałów. Występowały one głównie w gronie seniorów - w ponad 9 tys. przypadków zmarły osoby po 65. roku życia.

Duński lekarz Lasse Vestergaard z Instytutu Statens Serum, przy którym działa EuroMOMO, wiąże ten fakt bezpośrednio z ekstremalnymi warunkami termicznymi - jak zaznaczył, wysokiej nadmiarowej śmiertelności o tej porze roku trudno wytłumaczyć czymś innym niż upałami.

Wysokie temperatury mogą zabijać, wywołując chociażby udary cieplne lub pogarszając stan osób cierpiących na schorzenia sercowo-naczyniowe oraz choroby układu oddechowego . Jak się jednak okazuje, zagrożenia dla zdrowia fizycznego to tylko fragment problemu. Ekspozycja na ciepło istotnie zmienia sposób myślenia i odczuwania

Jak upały wpływają na zaburzenia psychiczne?

Joseph R. Taliercio, psycholog kliniczny z NewYork-Presbyterian Brooklyn Methodist Hospital oraz Weill Cornell Medicine, zrealizował przegląd badań dotyczących wpływu upałów na zdrowie psychiczne. Dotychczasowe badania koncentrowały się na pojedynczych, odizolowanych skutkach, przez co trudno było uchwycić pełny obraz zjawiska. Taliercio postanowił zebrać tę wiedzę w jedno, kompleksowe opracowanie.

"Na obszarach geograficznych, gdzie średnia temperatura wynosi 23 st. C, wzrost temperatury o każdy kolejny stopień wiąże się ze wzrostem częstości występowania depresji na danym terenie nawet o 7 proc." - poinformował w swojej pracy.

Wzrost temperatur nasila też stany lękowe. Dlatego w okresie fali upałów więcej osób trafia na SOR z powodu ataków paniki i lęku. Wyraźne obciążenie widać wówczas u osób ze zdiagnozowaną chorobą afektywną dwubiegunową. Podwyższona temperatura i duża wilgotność powietrza są w stanie również wywoływać epizody manii, ponieważ zaburzają rytm dobowy. "Szacuje się, że każdy stopień wzrostu średniej temperatury może zwiększać ryzyko przejścia w stan manii nawet o 17,5 proc." - zauważa Taliercio.

Jak fale upałów wpływają na kontrolę emocji?

Wraz ze wzrostem temperatury ludzie silniej odczuwają gniew , a także pojawiają się agresywne myśli i zachowania . Między innymi z tego powodu wskaźniki przestępczości rosną latem, a spadają zimą.

Odpowiada za to mechanizm walki o zasoby - fale upałów prowadzą do klęsk żywiołowych, migracji, ograniczonych zasobów (np. upraw), co rodzi potrzebę rywalizacji o dostęp do żywności, przestrzeni. Zmiany klimatyczne mogą więc w nadchodzących latach skutkować wzrostem poziomu przemocy i przestępczości.

• "Wzrost gniewu i agresji staje się zauważalny, gdy temperatura otoczenia przekracza zaledwie 21 st. C. [...]. Szacuje się, że każdy stopień powyżej średniej temperatury może wiązać się ze wzrostem liczby zabójstw nawet o 6 proc. [...]. Zauważono również, że w okresie występowania fal upałów liczba przypadków przemocy ze strony partnera wzrasta o blisko 50 proc. - wyjaśnia badacz.

Jakie mechanizmy powodują zaburzenia emocjonalne i poznawcze w czasie upałów?

Termoregulacja pochłania ogromne pokłady energii, odbierając ją procesom kontroli poznawczej. Gorąco zaburza także syntezę neuroprzekaźników, w tym serotoniny i dopaminy, które regulują nastrój i stres.

Co więcej, długotrwały stres cieplny zaburza produkcję białek szoku cieplnego , a to zakłóca działanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i osłabia biologiczną obronę przed wzmożonym napięciem nerwowym.

Dodatkowe szkody wyrządza odwodnienie spowalniające przepływ krwi i funkcje enzymów mózgowych. Wywołuje to dezorientację oraz silne zmęczenie . Z kolei zaburzony sen nasila stany zapalne w organizmie, osłabiając tym samym psycho-emocjonalny system obronny.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Bibliografia:

Taliercio, J. R. (2026). Heat on the brain: The impacts of rising temperatures on psychiatric functioning, potential causes, and related compounding factors. American Psychologist, 81(5), 571–582. DOI: 10.1037/amp0001464

Upały mogą wpływać na nasze zachowanie, wywołując większą agresję i stres