ZUS zmienia zasady egzekucji. 3,5 mln tytułów wykonawczych i prawie 10 mld zł zaległości

ZUS szykuje zmianę w sposobie odzyskiwania zaległych składek i innych należności. Prezes Zakładu ma przejąć rolę jedynego organu egzekucyjnego w całym kraju, zastępując 43 dyrektorów oddziałów. Powód? Ogromne różnice w liczbie prowadzonych spraw. Tylko w 2025 r. ZUS wystawił ponad 3,4 mln tytułów wykonawczych dotyczących należności o wartości prawie 9,7 mld zł.

ZUS zmieni zasady egzekucji zaległych składek. Prezes ZUS przejmie uprawnienia 43 dyrektorów oddziałów

Obecnie zadania administracyjnego organu egzekucyjnego w zakresie należności pieniężnych, których dochodzenie należy do ZUS, wykonują dyrektorzy 43 oddziałów Zakładu. Ich właściwość została określona w rozporządzeniu Ministra Finansów z 2016 r. W efekcie poszczególne oddziały ZUS prowadzą postępowania egzekucyjne w przypisanych im obszarach. Projektowane przepisy mają jednak całkowicie zmienić ten model.

Po wejściu w życie nowych regulacji organem egzekucyjnym stanie się Prezes ZUS , który będzie mógł prowadzić egzekucję należności na terenie całego kraju. Zmiana ma pozwolić na bardziej elastyczne zarządzanie sprawami i zasobami Zakładu. ZUS wskazuje, że obecny system powoduje nierównomierne rozłożenie obowiązków pomiędzy oddziałami.

ZUS wystawił 3,5 mln tytułów wykonawczych. Egzekucja zaległych składek objęła prawie 10 mld zł

Skala egzekucji prowadzonych przez ZUS jest ogromna. W 2025 r. Zakład wystawił 3 467 713 tytułów wykonawczych , obejmujących należności o wartości 9 682 256 471 zł . Chodzi o należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz należności pochodne od składek, a także nienależnie pobrane świadczenia.

W 2025 r. największą liczbę tytułów wykonawczych wystawiły m.in.: oddziały ZUS we Wrocławiu, Warszawie II, Gdańsku, Warszawie III, Poznaniu I. Tak duża liczba spraw powoduje, że część jednostek musi obsługiwać znacznie większe obciążenie niż inne.

Obciążenie oddziałów ZUS jest nierówne. Niektóre jednostki prowadzą nawet milion spraw egzekucyjnych

Jak wynika z uzasadnienia projektu, obecne rozwiązanie nie zapewnia równomiernego rozłożenia pracy. Na koniec 2025 r. u dyrektorów oddziałów ZUS pozostawało do załatwienia ponad 15,4 mln tytułów wykonawczych. Największe obciążenie odnotowano m.in. w: ZUS Warszawa II - około 950 tys. tytułów, ZUS Warszawa I - ponad 910 tys., ZUS Warszawa III - prawie 788 tys., ZUS Gdańsk - ponad 1 mln tytułów.

Dla porównania w niektórych oddziałach liczba pozostających do załatwienia tytułów wykonawczych była kilkukrotnie niższa. Przykładowo w oddziale ZUS w Biłgoraju było to około 95 tys. tytułów, a w Pile około 124 tys.

Prezes ZUS będzie mógł elastycznie przydzielać sprawy egzekucyjne między oddziałami Zakładu

Nowe przepisy mają dać Prezesowi ZUS możliwość elastycznego podziału zadań pomiędzy jednostkami Zakładu. Oznacza to, że sprawy egzekucyjne nie będą musiały być prowadzone wyłącznie przez oddział właściwy według obecnego podziału terytorialnego.

Prezes ZUS będzie mógł upoważniać pracowników Zakładu do wykonywania określonych czynności egzekucyjnych w jego imieniu. Upoważnienia będą mogły dotyczyć konkretnych osób, określonych stanowisk lub zostać wydane w formie wewnętrznych regulacji organizacyjnych.

Zmiany w egzekucji ZUS nie zwiększą obowiązków przedsiębiorców. Chodzi o organizację pracy Zakładu

Planowana zmiana dotyczy przede wszystkim organizacji pracy po stronie ZUS. Nie wprowadza nowych rodzajów zaległości ani nowych obowiązków dla płatników składek. Zmieni się natomiast organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. Zamiast dyrektora konkretnego oddziału będzie nim Prezes ZUS działający jako organ właściwy na terenie całego kraju.

ZUS chce większej kontroli i jednolitych zasad

Według uzasadnienia projektu centralizacja funkcji egzekucyjnej ma także poprawić jednolitość działania Zakładu oraz ułatwić kontrolę nad prowadzonymi postępowaniami. Nadzór nad postępowaniami prowadzonymi przez Prezesa ZUS mają sprawować dyrektorzy izb administracji skarbowej. Projekt zakłada również, że Prezes ZUS będzie mógł samodzielnie kontrolować prawidłowość realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych u dłużników zajętej wierzytelności, z wyjątkiem banków.

Co zmieni się w trwających postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przez ZUS?

Zmiana nie oznacza rozpoczęcia wszystkich postępowań od początku. Przepisy przejściowe przewidują, że sprawy egzekucyjne prowadzone obecnie przez dyrektorów oddziałów ZUS będą kontynuowane przez Prezesa ZUS. Nowy organ wstąpi we wszystkie prawa i obowiązki związane z prowadzonymi postępowaniami. Zachowają ważność również czynności wykonane wcześniej przez dyrektorów oddziałów. Projekt przewiduje 12-miesięczne vacatio legis , aby ZUS miał czas na przygotowanie zmian organizacyjnych.

Podstawa prawna

Projekt ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (nr UD405)

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu

Czytaj cały artykuł u źródła — Prawo Gospodarka Gazeta Prawna (gnews)