Pół wieku strategicznych błędów w Iranie. Amerykanie się nie uczą

0:00

Amerykańscy urzędnicy przed rewolucją zadziwiająco mało wiedzieli o irańskim społeczeństwie. Ta ślepota na jedno oko spowodowała jeden z największych strategicznych błędów Waszyngtonu w XX wieku. Dziś problem jest jeszcze większy — mówi prof. Mohsen Milani w rozmowie z OKO.press.

Jakub Szymczak

Jakub Szymczak, OKO.press: Gdzie leżą korzenie wrogości między Stanami Zjednoczonymi a Iranem? Wiemy, co wydarzyło się w 1979 roku, ale dlaczego przez kolejne dekady tak trudno było nadać tym stosunkom pragmatyczny charakter?

Prof. Mohsen Milani *, Uniwersytet Południowej Florydy, autor książki „Iran’s Rise and Rivalry with the US in the Middle East”: Stany Zjednoczone cieszyły się dużą popularnością w Iranie podczas II wojny światowej. Amerykańskie wojska były witane przychylniej niż Armia Czerwona czy armia brytyjska. Po wojnie USA również odegrały ważną dla Iranu rolę: wywarły presję na wojska radzieckie, by opuściły dwie północne prowincje Iranu, w których pomogły ustanowić marionetkowe rządy. Pod naciskiem Amerykanów Sowieci się wycofali.

Ameryka cieszyła się taką popularnością, ponieważ w świadomości politycznej wielu Irańczyków Stany Zjednoczone – w przeciwieństwie do sowieckiej Rosji – nie miały ambicji terytorialnych wobec Iranu. Niestety, sytuacja zmieniła się po zamachu stanu w 1953 roku, kiedy obalono popularny, demokratycznie wybrany rząd doktora Mohammada Mosaddegha, który znacjonalizował kontrolowany przez Brytyjczyków irański przemysł naftowy. Zamach stanu przeprowadzono przy wsparciu CIA i MI6.

Po tym wydarzeniu zarówno znaczna część irańskich ruchów nacjonalistycznych i lewicowych, jak i mniejsza część religijnego establishmentu zaczęły okazywać wrogość Stanom Zjednoczonym z powodu ingerencji w sprawy Iranu.

Kulminacja nastąpiła w 1963 roku, kiedy irański parlament uchwalił ustawę, która w praktyce przyznawała immunitet prawny amerykańskim wojskowym i członkom ich rodzin przebywającym w Iranie. Wówczas ajatollah Ruhollah Chomeini stał się twarzą sprzeciwu wobec polityki USA oraz zyskał pozycję narodowego bohatera i przeciwnika uległej wobec USA monarchii.

Od tego czasu antyamerykanizm nasilał się i zyskiwał na popularności. Gdy w 1979 roku wybuchła rewolucja, kryzys zakładników przypieczętował wrogość – czy też zimną wojnę – między Stanami Zjednoczonymi a Iranem, która trwa już niemal pół wieku.

Czytaj cały artykuł u źródła — OKO.press GNews