Zakazy prowadzenie pojazdów mają być dłuższe. Nie będą się już nakładać

Resort sprawiedliwości zamierza wprowadzić mechanizmy, które zapobiegną wzajemnemu konsumowaniu się zakazów prowadzenia pojazdów.

Foto: Adobe Stock

Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że aż 36 tys. kierowców posiada więcej niż jeden sądowy zakaz prowadzenia pojazdów (rekordzista ma ich na koncie aż 17, a 54 osoby mają ich powyżej 10). Tak jak pisaliśmy w poniedziałkowym wydaniu „Rzeczpospolitej” Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza zaostrzyć przepisy poprzez uniemożliwienie – w przypadku popełnienia przestępstwa z art. 244 kodeksu karnego polegającego na złamaniu sądowego zakazu prowadzenia pojazdu – umorzenia postępowania lub wymierzania kary wolnościowej – grzywny lub kary ograniczenia wolności).

Jednocześnie w projekcie nowelizacji kodeksu karnego, kodeksu karnego wykonawczego i kodeksu wykroczeń, do którego dotarła „Rzeczpospolita”, resort zamierza też wprowadzić mechanizmy, które zapobiegną wzajemnemu konsumowaniu się zakazów.

Obecne przepisy dotyczące biegu okresu zakazu prowadzenia pojazdów – zarówno orzeczonych za przestępstwo jak i za wykroczenie, powodują, że wielokrotne zakazy wcale nie zwiększają dolegliwości wobec sprawcy, a wręcz premiują go względem tych kierowców, wobec których sąd zastosował taki środek karny tylko raz.

Zakazy prowadzenia pojazdów będą wykonywane jeden po drugim

Dlaczego? Zgodnie z art. 43 § 2 k.k., pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakazy obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia. W rezultacie, jeśli przykładowo wobec kierowcy jakiś sąd orzeknie zakaz prowadzenia pojazdów na rok, inny na dwa lata, a jeszcze inny na trzy (często takie sprawy toczą się równolegle), które uprawomocnią się mniej więcej w podobnym czasie, to realnie wykonywany będzie tylko ten najdłuższy. Wszystko dlatego, że okresy orzeczonych zakazów biegną równolegle, a nie jeden po drugim.

– Tego rodzaju sytuacja jest trudna do pogodzenia ze skuteczną polityką zarówno karania, jak i odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych – uważa Ministerstwo Sprawiedliwości, które przygotowało projekt zmian, który zakłada sekwencyjne wykonywania orzeczonych zakazów.

Kierowca odpokutuje wszystkie orzeczone zakazy prowadzenia auta. Dziś przy kilku zakazach biegną one równolegle, co premiuje piratów drogowych, któ...

Projekt więc z założenia ma usunąć sytuację, kiedy to z orzeczonych (sumując) np. 9 lat sądowego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, skazany wykonał np. nieco ponad 3 lata, bowiem środki te biegły jednocześnie.

I tak, w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych na określony czas w postaci zakazu prowadzenia pojazdów (wszelkich lub określonego rodzaju) będą biegły one po kolei.

Sąd zmieni kolejność odbywania zakazów

Jednocześnie przewidziano wprowadzenie regulacji, dzięki której sąd, który jako ostatni wyda zakaz, będzie miał prawo do zmiany kolejności wykonywania orzeczonych środków. Zakaz obejmujący najwięcej kategorii pojazdów będzie odbywany w pierwszej kolejności. Możliwość zmiany kolejności wykonywania zakazów nie wynika tylko z potrzeby zapewnienia, by w pierwszej kolejności skazany kierowca wykonywał zakaz o najszerszym zakresie, lecz także by wyeliminować ryzyko przedawnienia. Już podczas prekonsultacji jakie MS prowadził z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Karnego, ta ostatnia wskazywała – piórem prof. Jerzego Lachowskiego, że może zdarzać się sytuacje, że w pierwszej kolejności uprawomocni się dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów, a w drugiej terminowy, np. trzy czy pięcioletni. Gdyby najpierw wykonywany był ten dożywotni (który jednak po upływie co najmniej 10 lat można na wniosek skazanego skrócić) to mogłoby się okazać, że wówczas pozostałe dwa wcale nie będą wykonywane, ponieważ w tym czasie przedawnią się.

tyle sądowych zakazów prowadzenia pojazdów uprawomocniło się w 2025 r.

tyle sądowych zakazów prowadzenia pojazdów uprawomocniło się w pierwszej połowie 2026 r.

Uwzględniając te uwagi, MS zdecydował, że po pierwsze zakaz dożywotni będzie biegł równolegle do zakazów orzekanych terminowo. Po drugie projekt wprost przewiduje, że bieg przedawnienia środka karnego, który będzie wykonywany jako kolejny, ulega wstrzymaniu.

Mało tego. MS chce też uporządkować kwestię wstrzymania biegu orzeczonego zakazu w sytuacji, gdy osoba, wobec której zastosowano taki środek karny odbywa karę o charakterze izolacyjnym. Dziś sytuacja wygląda następująco. Jeśli skazany przebywa w zakładzie karnym odbywając karę pozbawienia wolności (nawet za inne przestępstwo niż to związane z czynem, który był powodem nałożenia zakazu prowadzenia pojazdów), wówczas zgodnie z art. 43 § 2a k.k. okres, na który orzeczono zakaz nie upływa. Zaczyna on biec dopiero po tym, jak skazany opuści mury zakładu karnego. Jednak w okresie wykonywania kary aresztu za wykroczenie, mimo iż ukarany przebywa w izolacji, to termin zakazu płynie.

Jeśli dodamy do tego fakt, że są poważne wątpliwości co do tego, czy okres zakazu upływa czy nie, w sytuacji gdy skazany nie przebywa w zakładzie karnym, lecz odbywa karę u siebie w domu pod nadzorem Systemu Dozoru Elektronicznego, to mamy pełen obraz. SDE jest bowiem formą kary nie ograniczenia, lecz pozbawienia wolności, więc część sądów uznaje, że stosuje się w tym przypadku regulacje z art. 43 § 2a k.k.

W przypadku odbywania kary pozbawienia wolności okres zakazu prowadzenia pojazdów nie biegnie. To racjonalne, gdy sprawca przebywa za kratami, ale...

A przecież skazany nie jest całkowicie pozbawiony możliwości realizowania praw, które mu odebrano na podstawie orzeczenia o środku karnym, tak jak byłby tej możliwości pozbawiony, będąc w zakładzie zamkniętym.

Projektowany art. 43 § 2aa k.k. usuwa te wątpliwości co do biegu okresu, na który orzeczono zakaz w czasie odbywania kary pozbawienia wolności wykonywanej w SDE

Teraz zasady mają być proste i logiczne. Jeśli osoba, na której ciąży zakaz prowadzenia pojazdów przebywa w zakładzie karnym – niezależnie, czy odbywa karę pozbawienia wolności czy aresztu – termin nie będzie biegł. Jeśli odbywa karę w systemie wolnościowym, okres zakazu będzie płynął.

Pomysł MS w zakresie sekwencyjnego wykonywania orzeczonych środków karnych w postaci zakazów prowadzenia pojazdów co do zasady pozytywnie ocenia prof. Andrzej Sakowicz z Uniwersytetu w Białymstoku, który specjalizuje się w prawie karnym oraz drogowym.

Także zdaniem mec. Przemysława Rosatiego, prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej przepisy dotyczące wykonywania kolejnych zakazów prowadzenia pojazdów wydają się najbardziej racjonalnym elementem projektu MS.

– Dzisiaj nakładające się zakazy nie zawsze realizują swój prewencyjny cel. Ich sekwencyjne wykonywanie powoduje, że każdy z orzeczonych środków karnych ma rzeczywiste znaczenie, a nie jedynie charakter iluzoryczny. To rozwiązanie można ocenić pozytywnie, choć wymaga ono jeszcze dopracowania od strony legislacyjnej, aby uniknąć wątpliwości interpretacyjnych dotyczących kolejności wykonywania i kompetencji sądu wykonawczego – wskazuje prezes NRA.

Eksperci chwalą, ale i wskazują mankamenty

Na wątpliwości co do niektórych regulacji zwraca też uwagę dr Grzegorz Bogdan z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Chodzi choćby o nowe proponowane brzmienie przepisu art. 43 § 2 k.k., które przewiduje, że okres, na który orzeczono zakazy, nie biegnie w czasie odbywania „kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawienie wolności”.

– Katalog ten obejmuje np. tymczasowe aresztowanie, w trakcie którego bieg okresu zakazu prowadzenia pojazdów będzie wstrzymany. Pojawia się zatem pytanie: co w sytuacji, gdy osoba tymczasowo aresztowana zostanie następnie prawomocnie uniewinniona? Czy to oznacza, że konsekwencja w postaci zatrzymania biegu okresu zakazu prowadzenia pojazdów będzie miała wobec niej zastosowanie? Jeśli tak, to ten czas, który ktoś niesłusznie spędził w areszcie śledczym, za który być może otrzyma nawet odszkodowanie, mimo wszystko nie będzie mu się liczył do okresu, na który orzeczono zakaz – zwraca uwagę dr Bogdan.

Tylko w tym roku wydano już 46 tys. zakazów kierowania samochodami. Jednak recydywiści często je łamią. Aż 36 tys. osób ma ich więcej niż jeden, a...

Ale to nie wszystko. – To, że okres nie biegnie w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności oznacza, że gdy skazanemu zostanie udzielona przerwa w karze, to okres zakazu będzie biegł. Jeśli natomiast wyjdzie na przepustkę, czy to nagrodową, czy okolicznościową, ten bieg nadal będzie wstrzymany. Jeśli zatem w tym czasie wsiądzie za kierownicę, to nie popełni przestępstwa z art. 244 k.k., lecz co najwyżej wykroczenie za jazdę bez uprawnień z art. 94 k.w. W tym także można upatrywać pewnej niekonsekwencji ustawodawcy - dr Bogdan

Eksperci zwracają też uwagę na to, że nie do końca jasna jest relacja pomiędzy proj. art. 43 § 2 k.k., który będzie przewidywał sekwencyjne wykonywanie orzeczonych zakazów a art. 90 § 2 k.k., który stanowi, że w razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów lub obowiązku tego samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o karze łącznej.

– W konsekwencji może znacząco wzrosnąć liczba spraw o wydanie wyroku łącznego w zakresie środka karnego – przewiduje dr Konrad Lipiński, karnista z Uniwersytetu Wrocławskiego. – Sprawca nic bowiem nie będzie ryzykować, gdyż jedynie w najgorszym przypadku (tzw. pełnej kumulacji) będzie mu grozić wykonywanie środka karnego przez okres równy sumie jednostkowych okresów, na który go orzeczono – wyjaśnia ekspert.

Jego zdaniem niezrozumiałe jest również to, dlaczego MS zdecydował się na wprowadzenie sekwencyjnego sposobu wykonywania środków karnych tylko w stosunku do zakazów prowadzenia pojazdów. – Dlaczego akurat w tym przypadku rzecz ma się przedstawiać odmiennie niż np. w odniesieniu do zakazu wykonywania zawodu – pyta retorycznie ekspert.

Za złamanie sądowego zakazu prowadzenia auta przez kierowcę, który jest pijany, sąd będzie musiał wymierzyć karę więzienia. Tylko w szczególnie uza...

Masz aktywną subskrypcję? Zaloguj się lub wypróbuj za darmo wydanie testowe.

nie masz konta w serwisie? Dołącz do nas

Czytaj cały artykuł u źródła — Rzeczpospolita