Odsłonią szczątki, żeby znaleźć odpowiedzi. Trwa renowacja cmentarza w Ramionach (wideo)

W Ramionach w gminie Baranowo trwa renowacja cmentarza z okresu I wojny światowej. W najbliższą niedzielę - 26 lipca - zajmujący się renowacją archeolodzy ze stowarzyszenia naukowego Ośrodek Badań Europy Środkowo-Wschodniej w Białymstoku zapraszają na teren cmentarza.

"Szukamy odpowiedzi na kilka pytań dotyczących historii i pierwotnego wyglądu tego niezwykle ciekawego miejsca. Chcesz dowiedzieć się więcej? Zobaczyć jak wyglądają prowadzone przez nas prace archeologiczne? Podzielić się z nami wspomnieniami na temat tego cmentarza? Wspólnie z Gminą Baranowo zapraszamy w niedzielę, 26 lipca, w godzinach 10.00-14.00" - zapraszają badacze.

My byliśmy tam kilka dni wcześniej. Rozmawialiśmy z dr Małgorzatą Karczewską, która prowadzi na cmentarzu badania a także wójtem gminy Baranowo Marcinem Wołoszem. Renowacja cmentarza to inwestycja gminna realizowana z dofinansowaniem z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Doktor Karczewska to już stała bywalczyni w naszym regionie. Od lat ratuje od zapomnienia i zniszczenia nekropolie z czasów Wielkiej Wojny.

• W tym przypadku "ratuje od zapomnienia" to za dużo powiedziane, bo nie jest to cmentarz zapomniany. Czy zaniedbany? No, trochę tak, chociaż bieżące utrzymanie było wykonywane i tutaj do władz gminy czy do szkoły, która się tym zajmowała, nie można mieć żadnych pretensji. Choć jest to cmentarz, który wymaga gruntownej renowacji, za którą się właśnie wzięliśmy. To cmentarz, który zadaje wiele pytań i dlatego my, zresztą jak zwykle, nie tylko prowadzimy prace renowacyjne, które mają przywrócić wygląd tego cmentarza jak najbliższy oryginalnemu, ale też chcemy odpowiedzieć na kilka pytań, które zweryfikują bardzo skąpe informacje historyczne, które mamy na ten temat. Mam nadzieję, że będziemy w stanie powiedzieć mieszkańcom, którzy przechowują pamięć o tym miejscu, że tak, że wspomnienia są prawdziwe. Pamięć to jest jednak co innego niż historia - mówi dr Małgorzata Karczewska.

Pytań, na które badacze będą chcieli sobie odpowiedzieć jest wiele.

• Pierwsze to: Kiedy cmentarz został zbudowany? Bo to, że leżą tutaj żołnierze, którzy polegli późnym latem 1915 roku, to nie znaczy, że cmentarz powstał w 1915 roku. Mogło być tak, że żołnierze, którzy ostatecznie tutaj spoczęli, pierwotnie byli pochowani gdzieś bliżej miejsca ich śmierci i dopiero później przeniesiono. Odsłonimy groby, ale tylko odsłonimy, bez wydobywania szczątków, po to, żeby zadokumentować szczątki i zobaczyć jak wyglądają. Wtedy będziemy wiedzieli, kiedy cmentarz został założony, ten podstawowy zrąb cmentarza. I o ile wiadomo z dokumentów historycznych, że pierwotnie złożono tutaj 112 żołnierzy armii niemieckiej, to z pewnością potem były dokładane szczątki, bo nawet nagrobków jest w tej chwili 256. W tym samym czasie napisano, że żołnierzy armii carskiej jest tu pochowanych ponad 1000. Więc to są już naprawdę duże liczby. I to mówimy tylko o stanie pierwotnym, o momencie kiedy cmentarz powstawał. Natomiast są też przekazy, że w już okresie międzywojennym, nasze władze, II RP, przenosiły na cmentarz szczątki ekshumowane z innych nekropolii. I podejrzewamy gdzie jest ta, nazwijmy ją, strefa dokładek z okresu międzywojennego, tam założyliśmy wykop, będziemy to badać.

Cmentarz po odnowieniu będzie nieco większy niż obecnie. Bo już wiadomo, że ogrodzenie nie było postawione dokładnie na obszarze cmentarza.

• Drewniane ogrodzenie, które już zdemontowaliśmy, zostało postawione w latach 90. Mówiono nam, że "po starych słupkach", ale wiemy z pewnością, że jednak zdecydowanie za wąsko. Czyli nie cały cmentarz był ogrodzony. W momencie, kiedy będziemy znali prawidłowe granice cmentarza, ogrodzimy go ponownie - mówi badaczka.

Betonowe tablice, dziś już z zupełnie zatartymi napisami, zostaną odświeżone, choć napisów odtworzyć się już nie da. To co najbardziej będzie rzucało się w oczy to dwa nowe duże krzyże...

• Katolicki w strefie pochówków żołnierzy armii niemieckiej i prawosławny w strefie pochówków żołnierzy armii carskiej. Chociaż pamiętajmy, że nie wszyscy, którzy tam spoczywają byli wyznania prawosławnego. Jest to po prostu tradycyjny symbol armii carskiej, w której służyli też wyznawcy innych religii, także katolicy.

Przy cmentarzu stanie tablica informacyjna. Z pewnością znajdzie się na niej informacja o spoczywającym tu Stanisławie Stasiaku - Polaku spod Żnina walczącym w niemieckim mundurze. Bo - warto to powtarzać - na cmentarzach z okresu I wojny światowej spoczywają także Polacy, którzy, byli wcielani do obu zaborczych armii i toczyli bratobójcze boje w obcych sobie mundurach. Ale na swojej, polskiej ziemi, choć w czasie, kiedy naszego kraju nie było na mapie Europy.

To tylko wyimki z naszej rozmowy - całość w naszym materiale wideo. Z dr Małgorzatą Karczewską, ale także wójtem gminy Marcinem Wołoszem, rozmawia Piotr Ossowski.

---

Źródło: Moja Ostrołęka