Świerże – nadbużańskie klimaty i historia na dotknięcie
Po co szukać daleko i tracić czas na dojazd, kiedy w pobliżu nie brakuje wyjątkowych miejsc, idealnych na jednodniowy czy weekendowy wakacyjny wypad. Takim miejscem są niewątpliwie Świerże – miejscowość z prawie 800-letnią historią, gdzie urokliwe nadbużańskie klimaty niemal na każdym kroku przeplatają się ze śladami przeszłości. Do położonych niespełna 30 km od Chełma Świerż możemy dotrzeć np. ścieżką rowerową przez Bagno Serebryskie i Żalin. Nieprzypadkowo to właśnie tu co roku w lipcu artyści z kraju i z zagranicy zjeżdżają się na plener malarsko-rzeźbiarski.
Świerże to wieś w gminie Dorohusk, położona na lewym brzegu Bugu, przy drodze wojewódzkiej nr 816. Kiedyś było to miasto. Pierwsza wzmianka o Świerżach pochodzi z 1443 roku. Prawa miejskie Świerże otrzymały około 1455 roku. W 1760 roku dziedzic Rulikowski wybudował w Świerżach pałac. Dwadzieścia lat później, w 1780 roku, miasto przeszło na własność rodziny Orsetti herbu Złotokłos. Wtedy, ze względu na położenie nad Bugiem, powstała w Świerżach duża przystań handlowa. W 1795 roku Świerże znalazły się pod zaborem austriackim, w 1807 roku w Księstwie Warszawskim, a w 1815 roku w Królestwie Polskim. W 1820 roku utraciły prawa miejskie. 9 lipca 1863 roku powstańcy styczniowi dowodzeni przez majora Władysława Ruckiego stoczyli pod Świerżami bitwę z Rosjanami, zmuszając wojska zaborców do wycofania się. Na miejscu bitwy znajduje się dziś pomnik upamiętniający powstańców styczniowych.
W 1918 roku Świerże kupił hrabia Adam Amor Tarnowski, były dyplomata Austro-Węgier. Hrabia wraz z żoną Marią Tarnowską przekształcił Świerże w tętniącą życiem letnią rezydencję. W skład majątku wchodził okazały pałac oraz park poszerzony do 25 hektarów. Maria Tarnowska zorganizowała w Świerżach ogólnodostępny ośrodek zdrowia. Hrabia wybrukował drogę przez miejscowość. Chciał jeszcze połączyć Świerże z Dorohuskiem „bitym traktem”, ale wojna pokrzyżowała te plany. 23 września 1939 roku wojska radzieckie zdewastowały i ograbiły pałac. 2 października do miejscowości weszli Niemcy. Podczas okupacji w ocalałych zabudowaniach pałacowych stacjonował Grenzschutz. Był tu też pensjonat dla niemieckich żołnierzy. W końcu dobra świerżowskie podzieliły los wielu kresowych majątków. W 1944 roku historyczny pałac został spalony, a w okresie powojennym ostatecznie rozebrany.
Obecne Świerże łączą urok natury i historii. Do dziś po dawnej rezydencji hrabiego Tarnowskiego przetrwał cenny przyrodniczo park podworski – obecnie o powierzchni 20 hektarów – w którym zachowało się około 2 tys. drzew, w tym rzadkie okazy pomnikowe, oraz aleje: grabowa i lipowa. Park wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem A/235 decyzją z 31 lipca 1992 roku. Z zabudowań folwarcznych zachował się spichlerz. Jest też neogotycki kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła, wybudowany w latach 1907-1909 według projektu architekta Józefa Piusa Dziekońskiego, ufundowany przez Marię z Jełowickich Orsetti, ówczesną właścicielkę dóbr świerżowskich. Kościół jest obecnie jednym z najpiękniejszych zabytków sakralnych w tym rejonie.
Ponad 10 lat temu grupa entuzjastów ze Stowarzyszenia Miłośników Świerż i Ziemi Świerżowskiej, z prezeską Ewą Kozaczuk, uporządkowała park dworski. Pojawiły się tablice z cennymi informacjami dla turystów. Wskazują one ciekawe miejsca: teren, gdzie stał pałac, bramę główną do majątku, bramę z parku do kościoła oraz główne aleje. Mniejsze tabliczki wskazują cenniejsze okazy drzew i roślin. Zbudowano wtedy altanę dla odwiedzających park i okolice, z miejscem na grill i ognisko. Miała to być promocja miejscowości – i była. Powstał też projekt kompleksowej rewitalizacji parku, ale zabrakło na nią pieniędzy.
Świerże to również początek szlaku kajakowego Poleska Dolina Bugu. Stąd można wybrać się na 25-kilometrową trasę do Woli Uhruskiej, po drodze mijając Hniszów ze słynnym dębem Bolko, na 78-kilometrową trasę do Włodawy czy 110-kilometrową do Kuzawki, skąd Tadeusz Kościuszko rozpoczął swoją podróż do Ameryki.
Malownicze krajobrazy i lokalna przyroda Świerż inspirują też artystów. Tu, nad Bugiem, spotykają się co roku malarze i rzeźbiarze z całej Polski i z zagranicy. Plener Rzeźbiarsko-Malarski w Świerżach to już impreza cykliczna. W dniach 27 lipca-1 sierpnia odbędzie się jego 9. edycja – „Kultura i Sztuka nad Bugiem”. W tym roku wydarzenie organizowane jest pod hasłem „Nadbużański Bajkoland – postacie z baśni i bajek nad Bugiem”. Organizatorem pleneru jest Stowarzyszenie Miłośników Świerż i Ziemi Świerżowskiej.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google News
Źródło: Nowy Tydzień Włodawa
Zrób z tego przeszczep
Wybierz formę na pasku. Stanosky otwiera się z boku, pokazuje cenę i robi z tego TWÓJ materiał — tekst, mem, rolkę albo kawałek.