Stary, neogotycki kościół w Wielączy przy drodze na Roztocze. Warto się tam zatrzymać

W czasach gdy rozkwitał neogotyk

Pierwotnie przeznaczono ją nie tylko na cele sakralne. Miała także pełnić funkcję kolejnej nekropolii rodziny Zamoyskich. Tak się jednak nie stało, gdyż Zamoyscy nadal mogli chować swoich zmarłych w zamojskiej kolegiacie; pozwoliły im na to carskie władze. Stara, trochę ponura świątynia w Wielączy jednak pozostała. Wygląda niesamowicie, zwłaszcza nocą. Bez wątpienia mogłaby stać się tłem dla wielu mrożących krew w żyłach opowieści…

Ta maniera jednak się podobała, dlatego neogotyk rozkwitał. Do świątyń wzniesionych w tym stylu zalicza się monumentalny kościół parafialny w Komarowie-Osadzie (z lat 1904–1911), w miejscowości Mokrelipie (powstał w latach 1907–1913) czy np. wielki, widoczny z daleka, strzelisty kościół w Łopienniku Górnym (jego kilkuletnią budowę zakończono w 1913 r.). Także w Zamościu możemy znaleźć budowlę postawioną w stylu neogotyckim.

To kaplica na miejscowym cmentarzu parafialnym. Powstała ona w latach 1917–1918 z fundacji Józefa Czernickiego. To jednak jedyny przykład takiej architektury w renesansowym mieście.

Potężne, murowane świątynie nie zawsze jednak podobały się historykom sztuki, ale zwykle robiły potężne wrażenie na wiernych i przybyszach.

Wpasowany w pola i opłotki

Niektórzy z naszych rodaków neogotyk — a właściwie jego odmianę, styl „wiślano-bałtycki” — zaczęli nawet uznawać za „wytwór” rodzimy, wręcz narodowy. Taką koncepcję wypracowali jeszcze w drugiej połowie XIX w. Władysław Łuszczkiewicz i Józef Łepkowski, krakowscy historycy.

Polskie świątynie neogotyckie stawiano zwykle z cegły. Miały one najczęściej „dwuwieżową fasadę”, blanki (zwieńczenia murów) i m.in. schodkowe szczyty (czyli ściany na wysokości poddasza tych budowli).

Nie tylko neogotyk wpasowywano w nasze pola, lasy, wijące się po polach gruntowe drogi i swojskie opłotki. W tym czasie powstawały także gigantyczne świątynie neoromańskie. Na przykład w latach 20. ubiegłego wieku w Orłowie Murowanym stanęła wielka „bazylika” w tym stylu.

Splendor parafii i uwielbienie dla Boga były głównymi celami fundowania owych monumentalnych budowli wprost nawiązujących do średniowiecza. Dzisiaj takie kościoły także robią duże wrażenie.

Stary kościół w Wielączy stoi przy ruchliwej trasie prowadzącej z Zamościa, przez Zwierzyniec i Szczebrzeszyn m.in. do Biłgoraja. To ważny, turystyczny szlak na Roztocze. Podczas naszych wypraw warto zatrzymać się obok zabytkowej świątyni. Obok znajduje się m.in. nowy kościół oraz cmentarz. Najstarszy zachowany tam nagrobek z inskrypcją pochodzi z 1834 roku.

---

Źródło: Kraśnik Nasze Miasto