W powstaniu byli też Łodzianie! Obchody 82. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego

1 sierpnia, gdy syreny obwieszają rocznicę godziny „W”, czyli kolejną rocznicę wybuchu powstania warszawskiego, Łodzianie gromadzą się w dwóch miejscach pamięci: przed Pomnikiem Powstańców Warszawskich na rogu ulicy Wojska Polskiego i alei Grzegorza Palki oraz przy nagrobku harcerki Barbary Nazdrowiczówny „Wiewiórki” na Starym Cmentarzu w Łodzi.

Miejsce pamięci przy Wojska Polskiego powstało w 2016 roku, z inicjatywy samych powstańców. Napis wyryty na obelisku głosi „Powstańcom Warszawskim w hołdzie Łodzianie", należy jednak pamiętać, że dedykacja skierowana jest również powstańcom, którzy pochodzili z Łodzi lub zamieszkali tu po wojnie. Takimi byli Maria i Henryk Gołębiowscy, inicjatorzy pomnika. Henryk Gołębiowski był żołnierzem AK, członkiem kompanii pułku „Baszta” na Mokotowie, a jego żona lekarką, czynnie zaangażowaną, zarówno w powstanie, jak i ratowanie ofiar rzezi na Mokotowie. Projekt pomnika stworzył prof. Michał Gałkiewicz, związany przez lata z łódzką Akademią Sztuk Pięknych.

1 sierpnia Łodzianie spotykają się też na Starym Cmentarzu przy ulicy Ogrodowej. Tu gromadzą się m.in. harcerze, ponieważ miejscem spotkania jest grób Basi Nazdrowiczówny, pseudonim „Wiewiórka”, łódzkiej harcerki, członkini „Szarych Szeregów”, która brała udział m.in. w akcjach małego sabotażu. Poległa w powstaniu warszawskim we wrześniu 1944 roku, śmiertelnie raniona odłamkiem przy zbiegu ulicy Lwowskiej i Koszykowej. Łódzcy harcerze od lat wystawiają wartę przy jej grobie z okazji rocznic państwowych i ważnych dat dla ruchu harcerskiego. Co ciekawe, jej nagrobek, przedstawiający „dziewczynę z warkoczami i harcerską lilijką” był po II wojnie światowej jedynym w Łodzi miejscem oznaczonym jako grób powstańca warszawskiego.

W tym roku, w 82. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego na uroczystościach przed Pomnikiem Powstańców Warszawskich władze Łodzi reprezentował wiceprezydent miasta Adam Wieczorek, zaś w trakcie organizowanego przez łódzki IPN spotkania na Starym Cmentarzu w Łodzi, kwiaty w imieniu Prezydent Miasta Łodzi Hanny Zdanowskiej złożyła Katarzyna Zielińska z Oddziału ds. Dziedzictwa Łodzi Urzędu Miasta Łodzi.

Po zakończeniu powstania warszawskiego, a później i II wojny światowej, Łódź stała się domem dla wielu jego uczestników. Przedstawiamy biogramy kilkorga z nich:

Barbara Nazdrowiczówna „Wiewiórka”

Urodziła się w 1929 roku w Łodzi. Rozpoczęła naukę w Gimnazjum Żeńskim Heleny Miklaszewskiej przy ulicy Narutowicza 59a. W 1944 roku rodzina, prześladowana przez władze niemieckie przeniosła się do Warszawy. Tu Barbara uczyła się w szkole im. Cecylii Plater-Zyberkówny. Wstąpiła do Szarych Szeregów - była członkinią 6. Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerskiej. Działała w "Patronacie", brała udział w akcjach małego sabotażu. Poległa we wrześniu 1944, pełniąc służbę, śmiertelnie raniona odłamkiem przy zbiegu ulicy Lwowskiej i Koszykowej. Pochowano ją w Łodzi, po ekshumacji z Pola Mokotowskiego Warszawy.

Gryzelda Studzińska „Zela”

Urodzona w Warszawie, ale z wyboru Łodzianka. Działała w Szarych Szeregach pod pseudonimem „Zela”. W momencie wybuchu powstania nie miała jeszcze 16 lat, nie była zaprzysiężona i nie walczyła z bronią w ręku, lecz pomagała w szpitalu polowym - zbierała pościel, odzież, środki opatrunkowe.  Po wojnie osiadła z rodziną w Łodzi, gdzie zdała maturę, a potem skończyła polonistykę na Uniwersytecie Łódzkim. Później uczyła języka polskiego w łódzkich liceach, m.in. w: V, XIX, III i I LO.

Stanisław Offierski ps. Stanko

Urodzi się w 1925 roku w Warszawie, a zmarł w 2020 roku w Łodzi. W powstaniu warszawskim służył w stopniu starszego strzelca z cenzusem, walczył jako żołnierz Zgrupowania „Żmija” na Żoliborzu. Brał udział w starciach z Niemcami, m.in. w całodziennej bitwie na Zdobyczy Robotniczej oraz zbrojnym wypadzie na kolumnę samochodową na szosie Błonie – Warszawa. Uczestniczył w odbiorze zrzutu broni w rejonie Zaborówka oraz w uderzeniu na Dworzec Gdański. Dwukrotnie ranny. Po wojnie był m.in. wiceprezesem Okręgu Łodzi Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Był też zaangażowany a budowę Pomnika Armii Krajowej na placu Hallera. Tuż przed śmiercią został uhonorowany Odznaką za Zasługi dla Miasta Łodzi.

Wiktor Matulewicz ps. Luxor

Urodzony w 1920 roku w Zgierzu, zmarł w 2011 w Łodzi. W czasie powstania warszawskiego członek harcerskiego batalionu Zośka, plutonowy podchorąży Armii Krajowej. Wraz z II plutonem 1 kompanii przeszedł cały szlak bojowy batalionu „Zośka”. Jego młodszy brat Bolesław Matulewicz ps. „Virtus” walczył również w batalionie „Zośka” i poległ 22 sierpnia 1944 w walkach powstańczych na Starym Mieście. Po wojnie mieszkał i pracował w Łodzi. Był przez około 9 lat, do 1956 roku, systematycznie przesłuchiwany przez Urząd Bezpieczeństwa.

Maria i Jadwiga Wocalewskie.

Siostry Wocalewskie współtworzyły łódzkie harcerstwo, jeszcze przed I wojną światową.  W szczególności wyróżniała się Maria, powołana w 1919 roku do Naczelnictwa ZHP, gdzie zajęła się organizacją harcerstwa dziewcząt. Później natomiast była naczelniczką i wiceprzewodniczącą ZHP. W momencie wybuchu powstania obie siostry przebywały w Warszawie, w internacie dla dziewcząt, który był siedzibą współtworzonej przez nie Komendy Pogotowia Wojennego Harcerek. 4 sierpnia siostry zostały aresztowane wraz z pozostałymi osobami znajdującymi się w budynku, bo chociaż mogły wcześniej ewakuować się z budynku, odmówiły opuszczenia posterunku. Zginęły w niewyjaśnionych okolicznościach, prawdopodobnie rozstrzelane albo wykorzystane przez Niemców jako „żywe tarcze”. Upamiętnia je symboliczny grób na Starym Cmentarzu w Łodzi. W powstaniu walczyły też dzieci Jadwigi – Jerzy i Zofia Szletyńscy. 

W Łodzi mieszkał i pracował również Aleksander Kamiński, znany polski pisarz, pegagog, harcmistrz i współtwórca metodyki harcerskiej. Był jednym z przywódców Szarych Szeregów, rozsławiony przede wszystkim jako autor „Kamieni na szaniec” i innych książek o harcerstwie. Był twórcą i komendantem Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, która w Warszawie prowadziła walkę sabotażową i antyhitlerowską propagandę (to z inicjatywy „Wawra” na ulicach pojawiły się symbole kotwicy, znaki „V”, prowadzono akcje zrywania niemieckich obwieszczeń i flag oraz gazowania kin). Po wojnie Aleksander Kamiński był pracownikiem Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie uzyskał stopień doktora filozofii, na podstawie rozprawy o roli harcerstwa w edukacji. W Łodzi mieszkał do emerytury, później wrócił do Warszawy. Pochowany został w kwaterze „Harcerskiego Batalionu „Zośka", obok Zośki, Alka i Rudego.

Maria Turowska

Urodzona w 1929 roku w Brześciu Kujawskim. W czasie II wojny światowej jej rodzina została przesiedlona do Generalnego Gubernatorstwa i zamieszkała w Warszawie. Wstąpiła do Szarych Szeregów, a w trakcie powstania warszawskiego była łączniczką o pseudonimie „Myszka”. Brała udział w walkach na Śródmieściu. Po upadku powstania udało się ją wyprowadzić ze zniszczonej stolicy. W latach 40-tych ubiegłego wieku trafiła do Łodzi i 1952 roku ukończyła chemię na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Łódzkiego, a następnie rozpoczęła pracę jako asystent w Katedrze Chemii Nieorganicznej UŁ. W 1962 roku uzyskała stopień doktora, a w 1972 roku stopień doktora habilitowanego, a w roku 1973 – stanowisko docenta (specjalność: chemia nieorganiczna). W 1990 roku została powołana na stanowisko profesora Uniwersytetu Łódzkiego (specjalność: elektrochemia). Była członkiem Łódzkiego Towarzystwa Naukowego i Związku Nauczycielstwa Polskiego, a od 1980 roku członkinią NSZZ „Solidarność”. W 1999 roku przeszła na emeryturę. Odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarła w kwietniu 2026 roku. Jej wizerunek, na tle zniszczonej stolicy znajduje się na muralu, zdobiącym łódzkie XXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej.

---

Źródło: Urzad Miasta Lodzi (aktualnosci)