100-lecie Oliwy w Gdańsku. Świętowanie, współpraca i kapsuła czasu

Tu jest duch współpracy

Sporo ponad 200 mieszkańców zebrało się w sobotę, 4 lipca pod palmiarnią w Parku Oliwskim im. Adama Mickiewicza, aby wziąć udział w świętowaniu 100. rocznicy przyłączenia Oliwy do Gdańska, co miało miejsce 1 lipca 2026 r. Zorganizowane wspólnie przez Fundację Wspólnota Gdańska i Muzeum Gdańska obchody rozpoczął koncert polsko-białorusko-ukraińskiego zespołu Słowiańska Dusza, bardzo ciepło przyjętego przez publiczność.

Po koncercie przedstawiciele 31 podmiotów - organizacji, instytucji i władz samorządowych podpisali deklarację współpracy na rzecz Oliwy. W imieniu miasta Gdańska podpis złożyła Monika Chabior , zastępczyni prezydent Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania.

– Jubileusz to dobry moment, żeby nie tylko przypomnieć sobie historię, ale także docenić ludzi, którzy każdego dnia tworzą charakter tej dzielnicy. Trudno dziś wyobrazić sobie Gdańsk bez Oliwy – perły w koronie naszego miasta - choć jeszcze sto lat temu była ona odrębną miejscowością – mówi wiceprezydentka Chabior. – Dziś świętujemy tę rocznicę przede wszystkim jako wspólnota. Podpisanie partnerstwa na rzecz Oliwy jest najlepszym dowodem na to, jak wiele można osiągnąć dzięki współpracy mieszkańców i mieszkanek, lokalnych instytucji oraz organizacji. Z kolei kapsuła czasu stanie się symbolicznym zapisem tego, jak wyglądała Oliwa w roku jej stulecia w granicach Gdańska i jak chcieliśmy opowiedzieć o niej kolejnym pokoleniom. Życzę Oliwiankom i Oliwianom, aby duch współpracy i zaangażowania towarzyszył tej dzielnicy przez kolejne sto lat.

Wśród sygnatariuszy znalazły się domy kultury, galerie sztuki, biblioteki, szkoły, firmy, szpitale, organizacje pozarządowe, miejskie instytucje, jak zarządzający miejscem uroczystości – Parkiem Oliwskim – Gdański Zarząd Zieleni czy Gdański Ogród Zoologiczny. Z drugiej strony dokumentu mogli podpisać się także biorący udział w obchodach mieszkańcy.

Wśród obecnych byli m.in. Danuta Wałęsa , przewodnicząca Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak i radny Łukasz Bejm , radni dzielnicowi.

• Ze wzruszeniem myślę i z wdzięcznością o tych wszystkich, którzy przez 100 lat przyczyniali się do rozwoju tej dzielnicy, a dzisiaj w imieniu radnych miasta Gdańska składam serdeczne podziękowania wszystkim tym mieszkankom i mieszkańcom Oliwy i innych dzielnic Gdańska, wszystkim społecznikom, artystom, którzy przyczyniają się do tego, że Oliwa jest tak pięknym miejscem, że rozwija się harmonijnie, że pamięta o swojej historii, przypomina dziedzictwo i tożsamość tego miejsca – mówiła przewodnicząca Owczarczak.

Przesłanie dla przyszłych pokoleń

Jeden egzemplarz podpisanego w parku dokumentu trafi do biblioteki, drugi został złożony wraz z pamiątkami w wykonanej z kwasoodpornej stali Oliwskiej Kapsule Czasu, której pomysłodawcami są dwaj młodzi Oliwianie Bartosz Gloc i Piotr Deruś . Wśród artefaktów złożonych w kapsule, którą wkopano w ziemię pomiędzy palmiarnią a Potokiem Oliwskim, znalazło się m.in. wykonane Polaroidem na miejscu zdjęcie uczestników uroczystości. Drugi egzemplarz polaroidowej fotografii trafi do Muzeum Gdańska.

W imieniu Wspólnoty Gdańskiej, która prowadzi Oliwski Ratusz Kultury, deklarację współpracy podpisał jej prezes Andrzej Stelmasiewicz .

• Zasililiśmy Oliwską Kapsułę Czasu darami z przesłaniem od dzisiejszych Oliwian do tych, którzy przyjdą po nas za 50 czy 100 lat – mówi Stelmasiewicz. - Deklaracja Oliwskiej Koalicji Partnerskiej to dokument symboliczny. Wszyscy, którzy się podpisali, którzy do tej pory działają w Oliwie lub dla dobra Oliwy, zadeklarowali wolę, że są chętni do współpracy z innymi, którzy chcą działać dla dobra Oliwy. Tylko tyle i aż tyle.

Symboliczne pamiątki, mówiące o dzisiejszej Oliwie, przekazały do kapsuły m.in. takie podmioty, jak Prezydent Gdańska, Rada Miasta Gdańska, Rada Dzielnicy Oliwa, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdański Ogród Zoologiczny, Uniwersytet Gdański, Polski Chór Kameralny, Olivia Centre, Dom Zarazy, Klub AdRem, Biblioteka Gdańska PAN, Muzeum Gdańska i wiele innych.

Do kapsuły włożono też cyfrowy nośnik pamięci z nagranymi przesłaniami od mieszkańców, którzy przysyłali je do organizatorów przedsięwzięcia: zdjęć, listów, filmów, rysunków, utworów i piosenek. Wszystko dla przyszłych pokoleń.

Historia Oliwy na wystawie i w książce

Dla Muzeum Gdańska jubileusz 100-lecia jest okazją do otwarcia kolejnego rozdziału opowiadania o historii gdańskich dzielnic. Na pętli oliwskiej otwarto wystawę „Historie Gdańskich Dzielnic IX: Oliwa”.

• Dla Muzeum Gdańska to kolejna wystawa z serii „Historie Gdańskich Dzielnic”. Rzadko się zdarza, żeby kolejna odsłona wystawy była rocznicowa. Staramy się, nie zawsze to wychodzi, ale tym razem wstrzeliliśmy się nie w dziesiątkę, a w setkę – mówił dr Leszek Molendowski , kierownik działu historii Muzeum Gdańska. - Wystawa będzie po Oliwie krążyła przez kolejne trzy miesiące. Rozpoczyna ona, jak przy każdej odsłonie tej serii, kolejne wydarzenia - oprowadzania, wykłady otwarte, a finałem będzie kolejna, dziewiąta z serii „Historie Gdańskich Dzielnic” publikacja naukowa, myślę, że już w 2028 r. Obiecujemy, że czego Państwo nie zobaczą i nie przeczytają na wystawie, to na pewno będzie w książce.

Do tej pory w ramach cyklu ukazały się tomy dotyczące Chełmu, Starego Przedmieścia, Nowego Portu, Siedlec, Zaspy, Przymorza, Starych Szkotów oraz Oruni, Lipiec i Świętego Wojciecha. W przygotowaniu są kolejne publikacje dla dzielnic: Matarnia, Kokoszki i Osowa oraz Stare Miasto, które obejmie dwa tomy.

Jednym z głównych wątków oliwskiej ekspozycji jest 100-lecie przyłączenia Oliwy do Gdańska. W okresie międzywojennym Oliwa przez krótki czas cieszyła się znaczną samodzielnością. W 1924 roku Senat Wolnego Miasta Gdańska nadał gminie oliwskiej herb, przedstawiający drzewo oliwne z tarczą herbu Gdańska, a wójt Herbert Creutzburg otrzymał prawo używania tytułu burmistrza. Samodzielność nie trwała jednak długo. Problemy finansowe i skandal związany z brakującymi w kasie gminnej ponad 400 tys. guldenów przyspieszyły decyzję o przyłączeniu Oliwy do Gdańska. 1 lipca 1926 roku stała się ona oficjalnie częścią miasta.

Po otwarciu wystawy z pętli ruszył spacer z przewodniczką po dzielnicy.

Cystersi, kurort, przemysł i czekolada

Jak tłumaczy dr Andrzej Gierszewski z Muzeum Gdańska, wystawa przypomina również znacznie starsze dzieje Oliwy, związane z cystersami. To wokół założonego przez nich klasztoru przez stulecia rozwijało się życie religijne, gospodarcze i administracyjne. Potok Oliwski nie był jedynie malowniczym elementem krajobrazu – przez wieki stanowił źródło energii dla ponad dwudziestu młynów. Dziś po większości z nich pozostały tylko stawy i groble.

• Oliwa miała także swoje uzdrowiskowe oblicze. W XIX wieku zaczęła przekształcać się w popularny kurort klimatyczny. Przyciągała położeniem u podnóża morenowych wzgórz, bliskością lasów i spokojniejszym charakterem niż sąsiedni Sopot. Leczono tu m.in. choroby płuc, reumatyzm, nerwice i słabowitość u dzieci. Po przyłączeniu Jelitkowa do gminy oliwskiej w 1907 roku Oliwa zaczęła reklamować się również jako kąpielisko morskie – dodaje Andrzej Gierszewski.

Mniej znaną historią jest Oliwa przemysłowa. Na przełomie XIX i XX wieku, wraz z rozwojem kolei i tramwajów, powstawały tu zakłady chemiczne, rozlewnie wód i piwa, a także przedsiębiorstwa spożywcze. W okresie międzywojennym działała tu filia słynnego zakładu Dr. Oetkera, produkująca m.in. proszki i olejki do pieczenia, budynie i galaretki. Z Oliwą związane były również fabryki słodyczy „Olka” i „Anglas”, a po 1945 roku Zakłady Cukiernicze „Bałtyk”, których wyroby przez dekady należały do najbardziej rozpoznawalnych łakoci w Polsce.

Wśród zaskakujących wątków znalazła się także historia gdańskiego zoo. Pierwsze okazy zwierząt przekazywali do oliwskiego ogrodu głównie mieszkańcy Trójmiasta i marynarze. Z czasem ogród stał się jednym z największych ogrodów zoologicznych w Polsce.

Czytaj cały artykuł u źródła — Miasto Gdańsk (miasto na prawach powiatu)