Rolnicy rok po zalaniu Żuław: "Nie możemy dać o sobie zapomnieć"

Deszcz zalał Żuławy. To był lipcowy potop

Rok temu na Żuławach, 28 lipca, już padało od wczesnych godzin porannych. Deszcz początkowo nie wydawał się szczególnie groźny, ale lało bez przerwy przez ponad dobę . Już po kilku godzinach zaczęły się mnożyć zgłoszenia do straży pożarnej w sprawie zalanych posesji. Ale przede wszystkim pod wodą znalazły się tysiące hektarów pól w powiatach gdańskim, nowodworskim, malborskim, sztumskim, kwidzyńskim i w ościennym województwie w powiecie elbląskim. Front zatrzymał się nad tym regionem i jak mawiają meteorolodzy, zaklinował się. Oszacowano, że w ciągu doby punktowo mogło spaść tyle wody na 1 metr kwadratowy, ile wynosi miesięczna norma. Siła wyższa, ale nie do końca. Zdaniem wielu rolników, tamten deszcz obnażył wieloletnie zaniedbania w żuławskiej melioracji.

Po roku wydaje się, że jest nadzieja na poprawę sytuacji. Tylko że my, mieszkańcy Żuław, musimy o tym mówić bez końca. Jeżeli nie będziemy mówić cały czas, spotykać się, wywierać presji, to nadzieja może osłabnąć – uważa Bartosz Nowak, rolnik i jednocześnie sołtys z podmalborskich Stogów. Po ubiegłorocznych podtopieniach był współorganizatorem kilku spotkań.

• Myślę, że przyniosło to choćby efekt w postaci wzrostu świadomości na temat skali problemu, ale jeszcze dużo jest do zrobienia, i to nie może być zaangażowanie tylko ze strony rolników. Inni mieszkańcy wsi też powinni się interesować, czym w ogóle są Żuławy - dodaje Bartosz Nowak.

O potrzebie odbudowy świadomości na temat tego, czym jest melioracja, mówi też Paweł Cywiński, pełnomocnik ministra rolnictw ds. Żuław. Ale uwaga dotyczy rolników.

Przykładowo w powiecie nowodworskim czy malborskim są rowy wzdłuż pól, ale już w sztumskim zdarza się, że rowów nie ma, tylko studnie. Potrzebna jest po prostu edukacja w zakresie melioracji - mówi Paweł Cywiński. Sołtys Stogów ma jeszcze jedną sugestię.

• Przydałoby się na nowo omapować Żuławy, stworzyć po prostu nowe mapy, bo dużo rowów melioracyjnych jest zasypanych, nie tylko przez rolników, ale też przez inne osoby indywidualne, czy nawet w wyniku inwestycji, przykładowo budowę ścieżek rowerowych - mówi Bartosz Nowak.

Zalane pola i łąki, straty w uprawach na Żuławach. Będzie stan klęski żywiołowej?

Naprawy doraźne i utrzymanie priorytetowych cieków

Żuławy są systemem naczyń połączonych - rowów melioracyjnych, kanałów, cieków, stacji pomp i wałów przeciwpowodziowych. Niedrożność lub awaryjność któregoś z elementów w połączeniu z siłami natury, jak intensywne deszcze, może doprowadzić do wielkich strat, tak jak przed rokiem. Wody Polskie nie odpowiadają za rowy, tylko za większą infrastrukturę.

• Przez ostatni rok przede wszystkim skupiliśmy się na naprawach doraźnych i utrzymaniu najbardziej priorytetowych cieków na terenie Żuław. Otrzymaliśmy w tym roku znaczące dofinansowanie, około 30 milionów złotych, dzięki czemu możemy podpisywać umowy ramowe na prace, które będzie można kontynuować również w przyszłym roku. I zakres tych prac będzie zdecydowane szerszy niż w poprzednich latach. Przetargi są właśnie w toku i prace ruszą zaraz po podpisaniu umów. Ich zakres można szacować, w oparciu o wielkość finansowania, na trzykrotnie większy niż w latach ubiegłych. Zakupimy też mobilny sprzęt, głownie pompy, który pomoże nam reagować w sytuacjach awaryjnych – wyjaśnia Bogusław Pinkiewicz, rzecznik prasowy Wód Polskich Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

Równolegle trwają przetargi na inwestycje planowane w projekcie dofinansowanym przez Unię Europejską w ramach „Kompleksowego Zabezpieczenia Przeciwpowodziowego Żuław”, czyli wieloletniego tzw. Programu Żuławskiego. Wartość uruchomionego obecnie etapu IIIA to 280 mln zł, a dofinansowanie wynosi prawie 80 proc.

Tu wpisanych jest osiem inwestycji polegających głównie na odbudowie - remoncie wałów przeciwpowodziowych i budowie lub remoncie stacji pomp – przypomina Bogusław Pinkiewicz. Ogłoszone przetargi dotyczą m.in. przebudowy wałów przeciwpowodziowych rzek Raduni, Kłodawy i Bielawy” na terenie Gdańska, Pruszcza Gdańskiego oraz gmin Pruszcz Gdański, Suchy Dąb i Pszczółki; odbudowy wałów Motławy w Gdańsku, dzięki czemu lepiej chronione będą Olszynka i Orunia; budowy nowej stacji pomp Gozdawa w gminie Nowy Dwór Gdański; przebudowy stacji pomp Balewo w powiecie elbląskim.

Wody Polskie podpisały też umowy z kilkoma gminami, np. Nowy Staw i Dzierzgoń, które we własnym zakresie i na swój koszt - ale pod nadzorem zarządcy - będą prowadzić prace utrzymaniowe na ciekach i kanałach, zapewniające swobodny przepływ wód. W przypadku dzierzgońskiego samorządu w szczególności dotyczy to utrzymania koryta rzeki Dzierzgoń na wyznaczonym odcinku o długości 1428 m (od oczyszczalni ścieków do jazu).

• To ważny krok w kierunku skuteczniejszego zarządzania zasobami wodnymi oraz budowania trwałej współpracy z samorządami – podkreślał Andrzej Ryński, dyrektor RZGW w Gdańsku , podczas podpisania porozumień w czerwcu br.

W okolicy Szaleńca powstało wielkie rozlewisko na polach

"To nie jest ładnie przystrzyżony trawnik"

Wszystkie działania podejmowane obecnie są swego rodzaju walką z czasem i pogodą, która stała się bardzo nieprzewidywalna i ekstremalna.

• Minął rok i chyba najważniejsze na tę chwilę to modlić się , żeby taki deszcz znów dzisiaj nie spadł, bo raczej byłaby powtórka. Oczywiście, prace utrzymaniowe na ciekach częściowo są prowadzone, jak koszenie, czyszczenie. Łatanie dziur bobrowych w wałach też się odbywa, ale w jednym miejscu są łatane, a w drugim powstają nowe - mówi Paweł Cywiński.

Miejsc, gdzie sytuacja wymaga poprawy, jest mnóstwo. Pełnomocnik ds. Żuław publikował w mediach społecznościowych zdjęcia choćby z okolic Czarnego Dolnego i Czarnego Górnego w powiecie kwidzyńskim, gdzie wciąż pod wodą jest około 25 hektarów, czy zarośniętej rzeki Balewki, dopływu rzeki Dzierzgoń.

To nie jest ładnie przystrzyżony trawnik ani ekologiczny deptak... To jest nurt rzeki Balewka. Koryto zarosło tak potwornie, że woda dosłownie zniknęła pod dywanem zielska. Teraz wystarczy tylko jeden większy deszcz i lokalny dramat gotowy. Gdzie podzieje się ta cała woda? – pyta Paweł Cywiński. Oczywiście pełnomocnik znajduje też pozytywy, jak przebudowa stacji pomp Olszanica w gm. Sadlinki (powiat kwidzyński). Obiekt powstał w latach 80. ubiegłego wieku jako rozwiązanie tymczasowe, planowane na kilkanaście lat, ale funkcjonuje już blisko cztery dekady. Na razie Wody Polskie wydadzą 874 700 zł brutto na opracowanie dokumentacji projektowej.

Paweł Cywiński zwraca uwagę na to, że z jednej strony unijne środki pomagają, a z innej wspólnotowe przepisy przeszkadzają. Tak jest na Żuławach Elbląskich w okolicy jeziora Druzno.

• Bardzo często pojawia się argument, który jest prawdziwy, że ujścia rzek do jeziora Druzno są wpisane do programu Natura 2000, więc żeby coś tam robić, potrzebna jest zgoda Komisji Europejskiej. Ale warto przypomnieć, że taka zgoda już była wydana przy przekopie Mierzei Wiślanej. W programie Natura 2000 znajduje się zapis pozwalający na odstępstwa od obostrzeń, gdy chodzi o względy bezpieczeństwa. Tylko Polska musi złożyć wniosek – wyjaśnia Paweł Cywiński.

Podtopienia w Malborku i okolicach. Strażacy cały czas usuwają skutki deszczu

Bogatsi o doświadczenia poprzedniego roku

Może zastanawiać, że pełnomocnik ds. Żuław momentami występuje w opozycji do Wód Polskich, ale jest wyjaśnienie, dlaczego.

Problem polega też na tym, że Żuławy są w trzech ministerstwach. Bobry to Ministerstwo Środowiska, wody - Ministerstwo Infrastruktury , a spółki wodne, których brakuje, to Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi . Cały problem tkwi w Ministerstwie Infrastruktury, co odbija się na „żuławskim koźle ofiarnym”, czyli Wodach Polskich RZGW w Gdańsku - mówi Paweł Cywiński. A skoro o zwierzętach, to... wspomniane bobry są problemem cały czas zgłaszanym przez rolników. Przypomnijmy, że w tym roku Wody Polskie wycofały z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Gdańsku wniosek o niszczenie tam bobrów na Pomorzu, głównie na Żuławach. Zbiegło się to z protestami ekologów, ale zarządca cieków zapowiedział wówczas złożenie kilku mniejszych wniosków.

• Oczywiście nadal występujemy do RDOŚ o zgody na usuwanie tam bobrowych tam, gdzie jest to konieczne ze względu na bezpieczeństwo przeciwpowodziowe. Trzeba tu dodać, że wszystkie wały, które wyremontujemy w ramach Programu Żuławskiego w etapie IIIA, czyli 54 kilometry, będą specjalnie zabezpieczone przed bobrami - wyjaśnia Bogusław Pinkiewicz.

Mimo wszystko, rolnicy widzą, że „coś” się ruszyło w kwestii Żuław.

• Ale wiemy, że zaniedbania są tak duże, że nie da się tego poprawić w miesiąc, rok, na to trzeba lat. Jedno jest pewne: mimo że politycy w Warszawie obiecują, mimo że Wody Polskie informują, że coś robią, to my nie możemy dać o sobie zapomnieć. W przeciwnym razie ciągle będzie nas zalewać - ostrzega Bartosz Nowak.

Wody Polskie zapewniają, że działają „bogatsze o doświadczenia poprzedniego roku”.

Podtopienia w Starym Polu. Woda na posesjach, zalane boiska i plac zabaw

Przez cały wtorek strażacy w powiecie malborskim podejmowali jeszcze mnóstwo interwencji, usuwając skutki ulewy z 28 i 29 lipca. Wypompowywali wodę głównie w Malborku, ale w gminach także potrzebna by...

Czytaj cały artykuł u źródła — Malbork Nasze Miasto / Gazeta Malborska