Sądy czeka wielka zmiana. Ministerstwo chce odciążyć okręgi i rozszerzyć uprawnienia referendarzy

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad zmianami, które mają odciążyć sądy okręgowe i przyspieszyć wydawanie wyroków. Zgodnie z planem więcej spraw cywilnych trafi do sądów rejonowych, a szersze kompetencje mają otrzymać także referendarze sądowi. Eksperci wskazują jednak, że reformy mogą okazać się niewystarczające wobec możliwej fali nowych pozwów.

MS chce przyspieszyć wydawanie wyroków. (fot. PawelKacperek / Shutterstock)

• Ministerstwo Sprawiedliwości chce zwiększyć kompetencje sądów rejonowych i przekazać im więcej spraw cywilnych o wyższej wartości.
• Reforma ma odciążyć przeciążone sądy okręgowe, które mierzą się m.in. z falą pozwów frankowych.
• Eksperci ostrzegają jednak, że kolejne orzeczenia TSUE mogą wywołać następny wzrost liczby spraw dotyczących kredytów i dodatkowo obciążyć wymiar sprawiedliwości.

Ministerstwo chce odciążyć sądy okręgowe

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego, które mają usprawnić działanie sądów i równomierniej rozłożyć wpływ spraw pomiędzy poszczególne szczeble wymiaru sprawiedliwości.

Jak informuje „Rzeczpospolita”, kluczową zmianą ma być podniesienie wartości przedmiotu sporu, która decyduje o tym, czy sprawa trafi do sądu rejonowego czy okręgowego.

Obecnie sądy rejonowe rozpoznają sprawy cywilne o wartości do 100 tys. zł. Po zmianach limit miałby wzrosnąć do 150 tys. zł, co oznaczałoby przekazanie większej liczby postępowań właśnie do sądów rejonowych.

Według danych przytoczonych przez dziennik, w 2025 r. do 319 sądów rejonowych wpłynęło około 2 mln spraw cywilnych, podczas gdy do 47 sądów okręgowych trafiło 441 tys. takich spraw.

[

Śmiertelnie potrącił Litewkę. Jest decyzja sądu](/news/wypadek-smiertelny-posla-litewki-sad-uchylil-srodki-zapobiegawcze)

[

Święczkowski: Zasada „nie można być sędzią we własnej sprawie” nie dotyczy TK](/news/swieczkowski-broni-wyroku-tk-trybunal-jest-najwyzszym-sadem-prawa-w-polsce)

[

Chciał anulować abonament RTV, skończył w sądzie. Przełomowy wyrok](/news/przelomowy-wyrok-dotyczacy-abonamentu-rtv-sad-po-stronie-obywatela)

„To dobra wiadomość”

Zmiany pozytywnie ocenia część środowiska sędziowskiego. Cytowany przez „Rzeczpospolitą” sędzia Rafał Wagner, wiceprezes ds. cywilnych Sądu Okręgowego w Warszawie, wskazuje, że reforma może pomóc przeciążonym sądom okręgowym.

– To dobra wiadomość, zwłaszcza w kontekście ostatniej decyzji prezydenta, który zawetował ustawę wprowadzającą możliwość uzyskania rozwodu przez małżonków nieposiadających małoletnich dzieci w urzędach stanu cywilnego – powiedział sędzia Wagner.

Święczkowski: W Trybunale Konstytucyjnym zasiada obecnie 11 sędziów, a nie 15

Jak podkreślił, od dłuższego czasu problemem pozostaje także brak awansów do sądów okręgowych oraz ograniczone możliwości wzmacniania ich kadrowo.

Podobnie reformę ocenia sędzia Olimpia Barańska-Małuszek, prezes Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim. – Obecnie sądy okręgowe, w szczególności wydziały cywilne, przeżywają wieloletnie obciążenie, między innymi przez sprawy frankowe – wskazała.

Sędzia podkreśliła jednocześnie, że w praktyce nie ma większej różnicy między prowadzeniem spraw o wartości 50 tys. zł i 150 tys. zł, a kluczowe znaczenie mają raczej kategorie spraw niż ich wartość.

Sytuacja sądów może w najbliższych latach jeszcze bardziej się skomplikować. Jak przypomina „Rzeczpospolita”, na przełomie 2026 i 2027 r. spodziewany jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczący tzw. starego WIBOR-u. Od jego treści może zależeć pojawienie się nowej fali pozwów związanych z kredytami złotówkowymi.

Sędzia Rafał Wagner ostrzegł również przed skutkami niedawnego orzeczenia TSUE dotyczącego sankcji kredytu darmowego. – Sytuacja nie jest więc taka prosta i zastanawiając się nad strukturą sądów, trzeba zastanowić się, do których sądów napływ spraw będzie w najbliższym czasie największy – zaznaczył.

Większe kompetencje dla referendarzy

Projekt przygotowywany przez Ministerstwo Sprawiedliwości zakłada także rozszerzenie uprawnień referendarzy sądowych. Mieliby oni uzyskać możliwość wydawania postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz ogłaszania upadłości konsumenckiej.

Zmiany popiera środowisko referendarzy oraz część sędziów. – Poszerzenie kompetencji referendarzy sądowych w sprawach niespornych, nieprocesowych czy niektórych czynności technicznych w postępowaniu upadłościowym jest racjonalnym i pożądanym kierunkiem – oceniła sędzia Olimpia Barańska-Małuszek na łamach „Rzeczpospolitej”.

Wątpliwości dotyczą jednak najbardziej skomplikowanych spraw spadkowych. Sędzia Tomasz Zawiślak z Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia zwrócił uwagę, że do sądów trafiają dziś głównie najbardziej problematyczne postępowania.

– Wszystkie sprawy, które są proste i bezsporne, najczęściej trafiają do notariuszy – powiedział. Jak dodał, wiele postępowań dotyczy zadłużonych spadków lub poszukiwania spadkobierców rozsianych po całym świecie.

Decyzja Trybunału w Strasburgu: polskie władze mają się powstrzymać