Nowe spojrzenie na opór kobiet w systemach totalitarnych i autorytarnych XX wieku. Międzynarodowa konferencja naukowa w Augustowie
W dniach 8–10 lipca 2026 roku w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej w Augustowie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa „Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku. Polska na europejskim tle porównawczym (1919-1989)”. Wydarzenie organizowane przez Instytut Pileckiego oraz Instytut Studiów Kobiecych przez trzy dni stanie się kluczowym forum debaty nad mechanizmami przetrwania i sprzeciwu kobiet wobec reżimów opresyjnych.
W programie dziesięć paneli tematycznych, dotyczących m.in. obecności kobiet w strukturach wywiadu podziemia niepodległościowego, strategii przetrwania w łagrach i więzieniach, oporu zakonnic, a także udziału kobiet w Solidarności i transformacji ustrojowej. Celem wydarzenia jest rozszerzenie pojęcia oporu poprzez odejście od perspektywy „wielkiej polityki” na rzecz „polityki życia codziennego”, ukazując logistykę, edukację i podtrzymywanie więzi społecznych jako równorzędne akty odwagi politycznej. W konferencji weźmie udział 60 prelegentek i prelegentów z Polski jak i zagranicy (m.in. Litwy, Białorusi, Chorwacji).
Konferencja pod honorowym patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej.
Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie przedpremierowy (jedyny) odsłuch 2. odcinka audioserialu dokumentalnego „Sala 600. Świadkowie Norymberg” dedykowanego Sewerynie Szmaglewskiej. Projekt we współpracy ze Studiem Reportażu Polskiego Radia.
Konferencja jest współfinansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Grant na jej organizację został uzyskany w konkursie Wektory Nauki MNiSW.
– Konferencja naukowa wpisuje się w badania naukowe realizowane w Instytucie Pileckiego, dotyczące rzeczywistości systemów totalitarnych i autorytarnych. Podczas konferencji zostaną zaprezentowane badania naukowe dotychczas bardzo rzadko podejmowane przez historyków, dotyczące obecności kobiet i ich doświadczeń zarówno przed 1939 r., podczas II wojny światowej jak i po 1945 r. – wyjaśnia prof. dr hab. Małgorzata Dajnowicz z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami w Instytucie Pileckiego. Wychodząc naprzeciw potrzebom badawczym, celem konferencji będzie zaprezentowanie nowej perspektywy w ustaleniach naukowych, dotyczącej działalności kobiet szeroko rozumianej opozycji, w tym przykładów konkretnych biografii kobiet, form oporu i często walki przeciwko reżimowi, a także konsekwencji, jakie ponosiły kobiety w związku z tą aktywnością (w tym prześladowania, więzienie, deportacje, wykluczenie). – dodaje prof. Dajnowicz.Współczesna nauka historyczna wykazuje deficyt w obszarze badań nad podmiotowością polityczną kobiet w XX wieku. Zamiast redukować ich rolę do statusu ofiar systemów, konferencja kładzie nacisk na aktywne zaangażowanie i racjonalny wybór ryzyka politycznego. Międzynarodowy dobór referentów pozwoli uchwycić uniwersalność kobiecego doświadczenia w obliczu opresji w PRL, III Rzeszy czy Związku Sowieckim.
– Temat „kobiet opozycji” wobec systemów reżimowych jest nowy, słabo obecny w badaniach naukowych w Polsce. Wpisuje się w szeroką lukę badawczą na temat obecności kobiet w historii XX w. W badaniach historii kobiet jest nadal wiele białych plam, zwłaszcza w odniesieniu do zaangażowania kobiet w różnorodne działania oporu, protestu wobec systemu totalitarnego w Polsce i Europie. Zasadnym więc pozostaje realizacja szerokich badań na ten temat, także w ramach badań nad totalitaryzmem w Instytucie Pileckiego. –wyjaśnia prof. Dajnowicz.
Organizator: Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Współorganizatorzy: Uniwersytet w Białymstoku, Instytut Studiów Kobiecych
Patronat medialny: „Forum Akademickie” oraz forumakademickie.pl, Polskie Radio Białystok