Ropczyce: Pomnik Ofiar Rabacji
Przed ropczyckim „Krzyżem Rabacji” postawionym ok. roku 1850 jako wotum za ustanie rabacji (1846) i postawionym w lipcu 2025 obelisku Ofiar Rabacji, jako pierwszym w Polsce pomnikiem o takim charakterze, zamontowana została tablica z informacją o opisem zbrodni rabacyjnych.
Uroczyste odsłonięcie obelisku, połączone z panelem dyskusyjnym nad tym czym była rabacja zaplanowane jest na 4 listopada br.
(na zdjęciu: tablica z opisem, a z tyłu obelisk)
Przypomnijmy że rabacja była potworną zbrodnią austriackiej zaborowej administracji, której udało się zakodować w świadomości społecznej, że wydarzenia z roku 1846 to spontaniczny bunt chłopów pańszczyźnianych pod przywództwem Jakuba Szeli. W rzeczywistości ten wynarodowiony analfabeta, wielokrotny morderca był gorliwym wykonawcą decyzji austriackiego zbrodniarza, starosty tarnowskiego Josepha Breindla. A sama rabacja i jej potworny przebieg był realizacją przez lata przygotowaną urzędniczą zbrodnią starosty J. Breindla, ale z inspiracji i pod nadzorem lwowskiego gubernatora Franza Kriega i kanclerza Austrii Klemensa Metterlicha. W sposób szczególnie okrutny mordowano w regionie tarnowskim, ropczyckim i jasielskim wszystkich tych których uznano za Polaków. Liczbę ofiar rabacji ocenia się od 1300 do 3500, liczbę zrabowanych dworów 470 kościołów i plebanii ok. 50. Wydarzenia rabacji 1846 w dużej mierze rozegrały się na terenie dawnego powiatu Ropczyce, to jest Głobikowej, Siedliskach, Brzezinach, Wielopolu Skrzyńskim.
Ofiarami rabacji są m.in. : Konstanty Słotwiński z Głobikowej, były dyrektor „lwowskiego Ossolineum” wieloletni więzień polityczny, autor kilku cennych publikacji, w tym „Katechizmu…”, zamordowany w Głobikowej 20.02.1846.
Stanisław Bogusz ze wsi Siedliska-Bogusz, były szambelan (minister finansów) króla Stanisława Poniatowskiego, współtwórca Konstytucji 3-go Maja, uczestnik Powstania Kościuszkowskiego, zamordowany 19.02.1846 r. w Siedliskach, wraz z synami: Feliksem, Nikodemem, Wiktorynem, oficerami Powstania Listopadowego (1831) oraz 14-letnim wnukiem Włodzimierzem .
W Brzezinach zginęło co najmniej kilkanaście osób, głównie ziemian i urzędników dworskich wraz z rodzinami. Dokładna liczba ofiar rabacji w Brzezinach nie jest znana, ale wiadomo, że doszło do zniszczenia i splądrowania dwóch brzezińskich dworów, a także kościoła i plebani. Na nagrobku cmentarnym wymieniono : Alojzego Ruckiego, Ambrożego Strończaka, Ludwika Nideckiego, Macieja Zabażewskiego, Filipa Tabaczyńskiego oraz Stanisława Morskiego , którego ukrzyżowano na drzwiach brzezińskiego dworu. Zachował się opis tej zbrodni: (…) Morskiego z Brzezin rozebrano i przybito gwoździami w krzyż na drzwiach, a znalazłszy paczkę ćwieków wbijali je w ciało męczennika, zaczynając od nóg, a posuwając się ku głowie. Żonę jego trzymało dwóch, by patrzała na straszną mękę męża, a że przymykała oczy, trzeci przemocą je otwierał. Innego trzy razy przepiłowali piłą, raz poniżej kolan, drugi poniżej brzucha, a trzeci dopiero przez piersi. I tę straszną robotę przerywali co chwila mówiąc: spocznij sobie i my spoczniemy i pili wódkę i palili fajki napawając się jękami w potworny sposób mordowanej ofiary.
Od soboty 12 lipca (br.) przy głównej ulicy miasta (ul. Mickiewicza – za stadionem) pomiędzy krzyżem „rabacji”, a figurą MB, pojawił się ciekawy obelisk. Będzie on uzupełnieniem „krzyża”, na którym tabliczka mówi o „ustaniu rabacji” z roku 1846.
Obelisk będzie przypominał, czym była rabacja i jej ofiary. Na obelisku umieszczona została marmurowa tabliczka z napisem: PAMIĘCI 1300 OFIAR RABACJI 1846 KTÓRYCH MĘCZEŃSKA KREW SKŁADA SIĘ NA CENĘ NASZEJ NIEPODLEGŁOŚCI
W Broniszowie zamordowano min. Jana Olszewskiego, właściciela dworu, który uciekając przez bandą rabacyjną wyrzucił w zaspę niemowlę synka Karola, ratując mu w ten sposób życie, późniejszego wybitnego naukowca, odkrywcę m.in. metody skraplania tlenu.
W Wielopolu Skrzyńskim pijana banda, na czele której jechała na koniu kobieta zwana Reguliną mordowała wszystkich pochwyconych, uznanych za Polaków. Na Wielopolskim cmentarzu znajduje się nagrobek z napisem: POD TĄ MOGIŁĄ SPOCZYWAJĄ ZWŁOKI OD ZBURZONEGO CHŁOPSTWA W DNIU 20 LUTEGO 1846 NIEWINNIE PIĘĆ OSÓB ZAMORDOWANO, A MIANOWICIE PIOTR DE MISTY STANISŁAW LITWIŃSKI ORAZ TRZECH OFICJALISTÓW …
Tablica jest realizacją projektu grupy inicjatywnej: Andrzej Czochara, Józef Saj, Jan Flisak, która pod patronatem Fundacji Rozwoju „SOLID” realizuje projekt pt. „Walczący o prawdę historyczną”.