Znasz obiekty sakralne na Podkarpaciu wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO?

Podkarpacki Szlak Architektury Drewnianej

Architektura drewniana jest szczególną wizytówką województwa podkarpackiego. Ruszając na Szlak Architektury Drewnianej , rozpoczynamy magiczną podróż w czasie.

Szlak Architektury Drewnianej na Podkarpaciu skupia ponad 130 unikatowych obiektów rozsianych po całym regionie. Wśród tych architektonicznych skarbców znajdują się m.in.:

Obiekty sakralne: klimatyczne kościoły oraz cerkwie,

Zabudowa tradycyjna: urokliwe dworki i historyczne układy urbanistyczne małych miast,

Plenerowe muzea: malownicze skanseny.

Podkarpacki Szlak Architektury Drewnianej podzielony jest na trasy:

Trasa I krośnieńsko-brzozowska

Trasa II sanocko-dynowska

Trasa III ustrzycko-leska

Trasa IV sanocko-dukielska

Trasa V przemyska

Trasa VI lubaczowska

Trasa VII rzeszowsko-jarosławska

Trasa VIII dębicko-ropczycka

Trasa IX tarnobrzesko-niżańska

Planujesz wakacyjny wyjazd? Zwiedzaj Polskę z Turystycznymi Skarbami Polski !

Szlak jest jednym z największych międzyregionalnych przedsięwzięć utworzonych z myślą o popularyzacji wyjątkowego dorobku kulturowego. Powstał z myślą o zmotoryzowanych turystach, łącząc najcenniejsze obiekty drewniane zlokalizowane w województwach południowej Polski, ale idea szlaku sięga również za granice kraju, m.in. na Ukrainę. Na terenie województwa podkarpackiego szlak liczy 1202 km długości.

Obiekty sakralne na Podkarpaciu na Liście UNESCO

W województwie podkarpackim na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisano 6 obiektów sakralnych , które znajdują się Podkarpacki na Szlaku Architektury Drewnianej. Są to 2 drewniane kościoły średniowieczne oraz 4 zabytkowe drewniane cerkwie.

Na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdują się historyczne cerkwie w Chotyńcu, Smolniku, Turzańsku i Radrużu , wyjątkowy kościół w Bliznem oraz pochodząca z XV wieku świątynia w Haczowie — zaliczana do największych drewnianych kościołów gotyckich w Europie.

Haczów - stary kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła

Świątynia stanowi jeden z najbardziej okazałych, najstarszych i unikatowych zabytków drewnianych w Europie . To wybitny reprezentant małopolskiego sakralnego budownictwa średniowiecznego, prezentujący klasyczne dla tego okresu techniki ciesielskie.

Patrycja Reszko W połowie XX wieku kościół uratowano przed zniszczeniem wyłącznie dzięki olbrzymiej determinacji rzeszowskich historyków sztuki i konserwatorów zabytków. O jego wyjątkowej randze świadczy wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Nie jest znana dokładna data budowy kościoła. Na początku XX wieku przyjmowana była opinia o jego wzniesieniu wkrótce po najeździe tatarskim z 1624 roku. Odkrycie we wnętrzu świątyni późnośredniowiecznej polichromii, w połowie XX wieku, potwierdziło funkcjonujące już wówczas przeświadczenie o jej znacznie dawniejszej metryce.

Niektórzy badacze wskazywali nawet w 4 ćwierć XIV wieku, tuż po lokacji wsi w 1388 roku przez Władysława Jagiełłę. Obecnie, wyniki badań dendrochronologicznych dość precyzyjnie wskazują jako czas budowy przełom lat 50. i 60. XV wieku, co prawdopodobną czyni fundację króla Kazimierza Jagiellończyka. W 1494 roku strop i ściany kościoła ozdobiono figuralną polichromią, zachowaną w znacznej części do dzisiaj.

Parafia Rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP w Haczowie

www: http://www.parafiahaczow.pl, Haczów 605, 36-213 Haczów

Jak dojechać? Podróżując drogą nr 9 od strony Rzeszowa w kierunku Miejsca Piastowego, możemy skręcić w lewo na drogę lokalną z Komborni do Jabłonicy Polskiej lub za Iskrzynią w lewo na drogę lokalną do Haczowa. Można też dojechać od strony Brzozowa drogą nr 887 w kierunku Rymanowa, skręcając na skrzyżowaniu w miejscowości Łęg w prawo w kierunku Haczowa. Kościół znajduje się po nr. 603.

Blizne - Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych wraz z zespołem

Wyjątkowy stan zachowania i bogactwo wnętrza zapewniły zespołowi kościelnemu w Bliznem wpis na Listę UNESCO w 2003 roku . Dzieje tej świątyni sięgają co najmniej 1470 roku . W XVII wieku kościół, otoczony wałami, pełnił rolę obronnego azylu ( refugium ) chroniącego okolicznych mieszkańców przed najazdami Tatarów czy grasującymi bandami. Budowla ewoluowała przez wieki — w 1745 roku dobudowano kruchtę i powiększono zakrystię, usunięto zaś podcienia, a późniejsze stulecia przyniosły kolejne renowacje.

Kościół w Bliznem Patrycja Reszko Prawdziwym skarbem Bliznego są jednak odkryte w latach 1964–1971 polichromie . Prace odsłoniły m.in. gotyckie malowidła z 1549 roku (z przejmującą sceną Sądu Ostatecznego na czele), XVII-wieczne wizerunki męczenników oraz unikatową dekorację z 1700 roku imitującą dawne materiałowe kołtryny .

Zmieniało się też wyposażenie: najcenniejszym elementem jest figura Madonny z około 1515 roku , wzorowana na rycinie Albrechta Dürera. Niepotrzebna rzeźba przeleżała lata na strychu, dopóki sennej wizji nie posłuchała pewna wieśniaczka. Przeniesiona do dziupli starej lipy figura szybko otoczona została kultem jako cudowna i po latach tułaczki w 1970 roku powróciła na swoje miejsce w kościele jako Pani Bliźnieńska .

Parafia rzymskokatolicka pw. Matki Bożej Królowej Pełnej Łaski w Bliznem

www: www.blizne.przemyska.pl, Blizne 436,36-221 Blizne

Jak tam dotrzeć? Jadąc drogą nr 886 od strony Rzeszowa w kierunku Sanoka, w centrum wsi (nr 436) po prawej stronie drogi zobaczymy drewniany kościół. Naprzeciwko duży parking, szkoła i nowa murowana świątynia.

Smolnik - Cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła

Cerkiew pw. Archanioła Michała w Smolniku to unikatowy zabytek drewnianej architektury cerkiewnej, od 2013 roku chroniony wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Krzysztof Zajączkowski Burzliwe dzieje: Świątynia powstała w 1791 roku na zgliszczach wcześniejszej cerkwi z 1589 roku, spalonej przez Tatarów. Po powojennych wysiedleniach w 1951 roku opustoszała budowla służyła jako magazyn siana. W tym okresie polichromie zniszczono poprzez pobielenie ścian wapnem, a ocalałe ikony wywieziono do Łańcuta.

Odbudowa: Tradycyjny remont z lat 1969–1973 wykonano w pełni ręcznie. Od 1974 roku cerkiew pełni funkcję kościoła rzymskokatolickiego.

Architektura: To jeden z zaledwie czterech zachowanych obiektów reprezentujących archaiczny, prosty typ bojkowski. Budowlę trójdzielną o konstrukcji zrębowej wyróżnia gontowe pokrycie, oszalowany dół oraz charakterystyczny dach okapowy oparty na rysiach.

Wnętrze i otoczenie:

Za ołtarzem umieszczono dekoracyjne carskie wrota z Kuryłówki z motywem winnej latorośli i medalionami ewangelistów.

Kopułę nad sanktuarium zdobi malowidło przedstawiające rozgwieżdżone niebo.

Wyposażenie wnętrza tworzą obiekty pochodzące z różnych okolicznych świątyń.

Obok znajduje się stary cmentarz z zabytkowymi nagrobkami.

Pochodząca z 1791 roku greckokatolicka cerkiew pw. Archanioła Michała w Smolniku stanęła w miejscu dawnej świątyni z XVI wieku , strawionej przez pożar podczas najazdu tatarskiego. Dzisiaj ten wyjątkowy obiekt znajduje się pod ochroną UNESCO. Najtrudniejszy okres w jego historii przypadł na rok 1951 , gdy po wysiedleniu mieszkańców opuszczony budynek przekształcono w magazyn siana , a unikatowe polichromie zamalowano wapnem. Ocalałe elementy wyposażenia uratowano, wywożąc je do składnicy w Łańcucie.

Ratunek przyszedł przełomem lat 60. i 70. XX wieku — cerkiew poddano wówczas pieczołowitej renowacji, prowadzonej bez użycia maszyn, przy zastosowaniu dawnych rzemieślniczych technik. Od 1974 roku budowla służy wiernym jako kościół rzymskokatolicki .

Pod względem architektonicznym świątynia jest unikatowym przykładem tzw. prostego stylu bojkowskiego . Posiada klasyczną, trójdzielną konstrukcję zrębową, wydatne okapy i dachy brogowe. Wnętrze skrywa niezwykłe detale: kopułę z polichromią imitującą nieboskłon, zachowany chór podwieszony oraz sprowadzone z Kuryłówki carskie wrota z rzeźbioną latoroślą. Tuż przy cerkwi usytuowany jest kameralny cmentarz z historycznymi nagrobkami .

Parafia Rzymskokatolicka pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Nowym Łupkowie - rzymskokatolicki kościół filialny pw. Wniebowzięcia NMP, św. Stanisława Biskupa w Smolniku

www: www.nowylupkow.przemyska.pl, 38-713 Smolnik

Jak tam dojechać? Jadąc drogą nr 896 z Lutowisk w kierunku Stuposian, w Smolniku skręcamy w lewo i wjeżdżamy na drogę dojazdową do świątyni.

Chotyniec - Cerkiew greckokatolicka pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy

Cerkiew pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu to jedna z najstarszych i najcenniejszych drewnianych świątyń w Polsce, zbudowana około 1600 roku . W 2013 roku obiekt został doceniony wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Krystian Kłysewicz Burzliwe dzieje: Po powojennych wysiedleniach w latach 40. XX w. cerkiew krótko służyła jako kościół rzymskokatolicki, po czym opuszczona niszczała. Do wiernych Kościoła greckokatolickiego powróciła w 1990 roku.

Unikatowa architektura: Świątynię wyróżnia rzadka, półotwarta galeria arkadowa obiegająca dawną kaplicę nad babińcem (narteksem). To pamiątka z czasów przed synodem zamojskim (1720 r.), gdy przepisy wymagały oddzielnego pomieszczenia z własnym ikonostasem dla każdego kolejnego nabożeństwa w danym dniu. Trójdzielną budowlę wieńczą ośmioboczne kopuły, a drzwi zdobią efektowne nadproża w kształcie „oślego grzbietu”.

Wnętrze i skarb świątyni:

Ikonostas: XVII-wieczny, kryjący czczoną przez wiernych, cudowną ikonę Matki Bożej .

Polichromie: monumentalne malowidło ze sceną Sądu Ostatecznego z 1735 roku na południowej ścianie nawy.

Zbiory rozproszone: mimo utraty wielu zabytków, część dawnego wyposażenia przechowywana jest dziś w Muzeum-Zamku w Łańcucie oraz we Lwowie .

Parafia Grekokatolicka pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Chotyńcu - greckokatolicka cerkiew parafialna pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy

Chotyniec, 37-552 Młyny

Jak tam dotrzeć? Jadąc od Radymna w stronę Korczowej, w Łapajówce skręcamy w prawo do Chotyńca. Po ok. 2 km skręcamy w lewo i po 150 m docieramy przed świątynię.

Turzańsk - Zespół cerkiewny – cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła

Wzniesiona w latach 1801-1803 cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Turzańsku to wyjątkowy zabytek architektury drewnianej, doceniony w 2013 roku wpisem na Listę UNESCO. Burzliwa historia XX wieku przyniosła wysiedlenia i zmianę gospodarzy, jednak w 1963 rok u powracający w rodzinne strony Łemkowie przywrócili tu prawosławne nabożeństwa w ojczystym języku.

Patrycja Reszko Świątynia charakteryzuje się trójdzielną konstrukcją zrębową, dwiema zakrystiami oraz wspólnym dachem z misternymi wieżyczkami sygnaturkowymi. Prawdziwym unikatem w skali regionu jest stojąca obok trójkondygnacyjna dzwonnica z 1817 roku , uznawana za najwyższą wolnostojącą dzwonnicę w polskich Karpatach.

Wnętrze kryje niezwykłe detale kulturowe — na parapetach chóru ujrzymy niecodzienny wizerunek Chrystusa we wnętrzu łemkowskiej chyży, a nad XIX-wiecznym ikonostasem rozciąga się namalowana panorama górskich szczytów.

Choć część historycznych ikon padła łupem złodziei i została odtworzona, dawny duch miejsca pozostał nienaruszony. Dopełnia go kamienny murek otaczający cmentarz oraz legenda o cudownej ikonie Bogurodzicy , która podczas pożaru starej świątyni sama przemieściła się w powietrzu, wskazując wiernym miejsce pod budowę obecnej cerkwi.

Parafia Prawosławna pw. św. Michała Archanioła w Turzańsku

38-542 Turzańsk

Jak tam dojechać? Jadąc drogą nr 892 od Szczawnego w kierunku Komańczy, 5 km za skrzyżowaniem z drogą nr 889 w Rzepedzi skręcamy w lewo na drogę lokalną do Turzańska. Po przejechaniu 1,5 km po prawej stronie zobaczymy cerkiew stojącą ok. 100 m od drogi.

Radruż - Zespół cerkiewny

Cerkiew pw. św. Paraskewy w Radrużu to jeden z najstarszych i najbardziej cennych drewnianych obiektów sakralnych w Polsce. Czas jej wzniesienia datuje się na przełom XVI i XVII wieku (część badaczy wskazuje precyzyjnie rok 1583) . Obecnie gospodarzem tego wyjątkowego zespołu zabudowań jest Muzeum Kresów w Lubaczowie .

Zespół cerkiewny w Radrużu Patrycja Reszko Prestiżowe wyróżnienia i ranga:

2012 r.: wpis na listę World Monuments Watch (sto najbardziej zagrożonych zabytków świata).

2013 r.: wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

2017 r.: uznanie przez Prezydenta RP za Pomnik Historii.

Burzliwe losy i renowacje

Po gruntownych przebudowach w XVIII i XIX wieku oraz trudnym okresie opuszczenia po II wojnie światowej, świątynię odrestaurowano w latach 1963-1965 . Ciekawostką jest fakt, że podczas owych prac pod podwalinami odnaleziono osiem szelągów króla Jana Kazimierza z 1665 roku .

Architektura i otoczenie

Obiekt malowniczo usytuowano na owalnym wzgórzu nad potokiem Radrużka i wraz z dzwonnicą otoczono kamiennym murem z 1825 roku . To trójdzielna, orientowana budowla o konstrukcji zrębowej. Wyróżniają ją szerokie soboty wsparte na rysiach i słupach oraz czworoboczna, łamana kopuła nad nawą.

Unikatowe wnętrze

Polichromia: w prezbiterium zachowały się malowidła z 1648 r. przedstawiające Ojców Kościoła. Nawę zdobią malowidła ukazujące proroków, sceny biblijne oraz Mandylion podtrzymywany przez anioły na tle gwiaździstego nieba.

Wyposażenie: we wnętrzu podziwiać można kompletny ikonostas architektoniczno-ramowy oraz dwa XVIII-wieczne ołtarze boczne .

Muzeum Kresów w Lubaczowie - oddział

www: http://www.muzeumkresow.eu, Radruż 13,37-620 Radruż

Jak tam dotrzeć? Do Radruża dojeżdżamy od strony Horyńca-Zdroju i skręcamy z drogi lokalnej w lewo w kierunku cerkwi.

Czytaj cały artykuł u źródła — Rzeszow Nasze Miasto