Duma i odwaga. Czego nauczyć nas może Radomski Czerwiec ’76
Radomski Czerwiec ’76 pozostaje jednym z najbardziej symbolicznych momentów w powojennej historii miasta. Pięć dekad po robotniczym proteście wracamy do wydarzeń, które na zawsze zmieniły Radom i wpłynęły na historię Polski. Jakie lekcje możemy wyciągnąć z tej historii?
Kontekst historyczny
25 czerwca 1976 roku Radom napisał jedną z najwspanialszych kart w powojennej historii Polski. Tego dnia nie politycy ani intelektualiści, lecz zwykli radomscy robotnicy – spawacze, tokarze, szwaczki, kierowcy i monterzy – wyszli na ulice, by powiedzieć „dość” systemowi, który traktował ich jak tanią siłę roboczą. Zaczęło się od strajku w Zakładach Metalowych im. gen. Waltera, a skończyło na wielotysięcznej demonstracji, płonącym budynku Komitetu Wojewódzkiego PZPR i brutalnej pacyfikacji.
Był to największy protest robotniczy w Radomiu w czasach PRL. W kulminacyjnym momencie na ulicach miasta znajdowało się nawet 20–25 tysięcy osób. Protest rozlał się na kilkadziesiąt zakładów pracy, a gniew ludzi był tak wielki, że władza komunistyczna musiała ściągać posiłki ZOMO i milicji z całego kraju.
Protesty w Radomiu, czerwiec 1976 / Źródło: Instytut Pamięci Narodowej Wszystko zaczęło się od decyzji premiera Piotra Jaroszewicza z 24 czerwca 1976 roku. Rząd ogłosił drastyczne podwyżki cen żywności: mięso droższe średnio o 69%, cukier o 200%, a wiele innych produktów nawet o 100%. Dla rodzin żyjących z niskich pensji, często wielodzietnych, była to granica wytrzymałości. Ludzie nie wyszli na ulicę z hasłami politycznymi, lecz wyszli walczyć o godność, o chleb dla dzieci i o podstawową sprawiedliwość.
– Byłem dobrze zapowiadającym się sportowcem w dziedzinie boksu. 25 czerwca 1976 r. szedłem na trening, ale po drodze dołączyłem do protestujących. Wtedy nie wiedziałem, że miał to być mój ostatni trening w życiu mówił śp. Stanisław Kowalski, uczestnik radomskiego protestu, późniejszy prezes Stowarzyszenia „Radomski Czerwiec 1976”.