Lato z tradycją i wielkie odkrywanie historii. Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie zaprasza na spotkania
Wakacje w Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie to czas, w którym historia przestaje być zamknięta w muzealnych gablotach. To przestrzeń żywych spotkań z kulturą Kurpiów, ludźmi, którzy ją tworzą, oraz opowieściami, które wciąż czekają na odkrycie.
Tego lata odwiedzający mogą uczestniczyć w cyklu "Soboty i niedziele z twórcami ludowymi. Reaktywacja rękodzieła kurpiowskiego w przestrzeni Muzeum - Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie" . Zajęcia realizowane są w ramach dofinansowania ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu Kultura Ludowa i Tradycyjna 2026. Soboty i niedziele z twórcami ludowymi to wakacyjny cykl spotkań organizowany w Skansenie Kurpiowskim im. Adama Chętnika w Nowogrodzie, którego celem jest popularyzacja dziedzictwa kulturowego Kurpiowszczyzny poprzez bezpośredni kontakt z twórcami ludowymi.
W każdą sobotę i niedzielę odwiedzający mają okazję spotkać mistrzów tradycyjnego rzemiosła i rękodzieła , którzy prezentują swoje umiejętności, opowiadają o swojej pracy oraz demonstrują dawne techniki wykonywania przedmiotów codziennego użytku i dzieł sztuki ludowej.
- Uczestnicy warsztatów mogą z bliska zobaczyć, jak powstaje tradycyjne rękodzieło, poznać historię dawnych kurpiowskich rzemiosł i porozmawiać z twórcami ludowymi, którzy od lat z pasją pielęgnują i przekazują swoje umiejętności kolejnym pokoleniom. Podczas spotkań można zobaczyć m.in. wycinankarstwo, plecionkarstwo, garncarstwo, tkactwo, kowalstwo, rzeźbiarstwo oraz wykonywanie tradycyjnych ozdób i przedmiotów codziennego użytku. Wszystko odbywa się w przestrzeni Skansenu Kurpiowskiego, dzięki czemu można poczuć atmosferę dawnej kurpiowskiej wsi i doświadczyć żywego dziedzictwa naszego regionu - podkreśla Dyrektor Anna Szynkiewicz. Równocześnie Skansen Kurpiowski rozpoczyna realizację jednego z najważniejszych projektów badawczych ostatnich lat - poświęconego niemal zapomnianemu kurpiowskiemu konstruktorowi i kowalowi Janowi Mockowi z Myszyńca . To postać niezwykle intrygująca. W zbiorach Skansenu znajduje się wiele zaprojektowanych i wykonanych przez niego urządzeń oraz narzędzi pracy. Są to przedmioty świadczące o ogromnej pomysłowości, precyzji wykonania i wyjątkowych umiejętnościach technicznych ich autora. Co szczególnie istotne - większość z nich nigdy wcześniej nie była prezentowana publicznie ani opisywana w publikacjach naukowych czy popularnonaukowych.
Paradoksalnie, mimo zachowanego dorobku materialnego, sam Jan Mocek pozostaje niemal anonimowy. Do dziś Skansen dysponuje jedynie fragmentarycznymi informacjami na jego temat oraz zaledwie jedną fotografią przedstawiającą zdolnego kowala. Brakuje wiedzy o jego życiu, rodzinie, działalności oraz ludziach, którzy mogli znać go osobiście. Projekt ma na celu nie tylko opracowanie kolekcji niezwykłych narzędzi, ale przede wszystkim odtworzenie biografii ich twórcy. Pierwszym etapem będą badania terenowe prowadzone w Myszyńcu - miejscu, z którym Jan Mocek był związany przez całe życie. Podczas badań odbędą się rozmowy w ramach badań etnograficznych z mieszkańcami, rodzinami i osobami, które mogą przechowywać wspomnienia, fotografie, dokumenty lub przekazy ustne dotyczące kowala. To właśnie takie lokalne historie bardzo często okazują się najcenniejszym źródłem wiedzy, pozwalającym odtworzyć losy ludzi, którzy nigdy nie trafili na karty oficjalnej historii.
Niezwykle ważnym elementem przedsięwzięcia będzie współpraca z genealożką , która na podstawie ksiąg metrykalnych, archiwów oraz innych źródeł historycznych podejmie próbę odtworzenia życiorysu Jana Mocka i historii jego rodziny. Działania te zostaną uzupełnione o szeroko zakrojone kwerendy naukowe prowadzone w archiwach i instytucjach posiadających materiały dotyczące regionu. Kulminacją projektu będzie przygotowanie wystawy w przestrzeni Skansenu Kurpiowskiego.
Po raz pierwszy publiczność będzie mogła zobaczyć unikatowe urządzenia i narzędzia skonstruowane przez Jana Mocka. Nie będzie to jednak jedynie prezentacja muzealnych eksponatów. Wystawa stanie się opowieścią o człowieku - jego życiu, pracy, rodzinie i czasach, w których tworzył. Wszystkie informacje odnalezione podczas badań terenowych, kwerend i prac genealogicznych zostaną wykorzystane do stworzenia możliwie najpełniejszego portretu tego niezwykłego mieszkańca Kurpiowszczyzny.
Istotnym elementem projektu będą również pokazy tradycyjnego kowalstwa , nawiązujące bezpośrednio do działalności Jana Mocka - wybitnego kowala i konstruktora z Myszyńca. Ich celem będzie nie tylko zaprezentowanie odwiedzającym dawnych technik obróbki metalu, ale przede wszystkim przybliżenie specyfiki pracy, którą na co dzień wykonywał bohater projektu. Pokazy odbywać się będą w zabytkowej kuźni znajdującej się na terenie Skansenu Kurpiowskiego i staną się żywym komentarzem do przygotowywanej wystawy. Zwiedzający będą mogli obserwować kolejne etapy pracy kowala - od rozgrzewania żelaza w palenisku, przez kształtowanie materiału na kowadle, aż po wykonywanie tradycyjnych elementów i narzędzi. Dzięki temu łatwiej będzie zrozumieć poziom wiedzy technicznej, precyzji i doświadczenia, jakimi musiał odznaczać się Jan Mocek, projektując i wykonując swoje autorskie urządzenia.
Misją Skansenu Kurpiowskiego od początku jego istnienia jest nie tylko ochrona zabytków architektury i kultury ludowej, ale także odkrywanie ludzi, którzy tworzyli historię regionu. Jan Mocek jest jedną z takich postaci - utalentowanym rzemieślnikiem, którego dorobek przetrwał, choć pamięć o nim niemal całkowicie zanikła. Nowy projekt ma szansę zmienić ten stan rzeczy. Dzięki połączeniu badań naukowych, pracy terenowej i zaangażowania lokalnej społeczności możliwe będzie przywrócenie należnego miejsca człowiekowi, którego talent zasługuje na uznanie.
Skansen liczy również na pomoc mieszkańców Myszyńca i całego regionu . Być może w rodzinnych albumach, domowych archiwach lub pamięci najstarszych mieszkańców zachowały się fotografie, dokumenty lub wspomnienia dotyczące Jana Mocka. Każda, nawet z pozoru drobna informacja, może okazać się bezcenna i pomóc w odtworzeniu historii człowieka, którego niezwykłe konstrukcje do dziś świadczą o jego wyjątkowym kunszcie.
Tegoroczne lato w Skansenie Kurpiowskim to zatem nie tylko spotkania z twórcami ludowymi i żywa tradycja obecna podczas weekendowych wydarzeń. To również początek fascynującej podróży w przeszłość, której celem jest ocalenie od zapomnienia jednego z najbardziej niezwykłych rzemieślników Kurpiowszczyzny.