Sekret ukryty za ikonostasem. Wyjątkowy skarb z Hrubieszowa odzyskał dawny blask
Kamil Pomorski
25.06.2026 19:30
Hrubieszowska cerkiew to jedyna świątynia prawosławna w kraju i jedna z niewielu na świecie ozdobiona aż trzynastoma kopułami Źródło: Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
W centralnej części wschodniej ściany prezbiterium, tuż za monumentalnym ikonostasem cerkwi pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie , znajduje się obiekt szczególny. Ikona „Trójca Święta” , namalowana techniką olejną na płótnie, przez lata ulegała powolnej degradacji. Kiedy konserwatorzy przystąpili do prac, stan osłabionego płótna był zatrważający – w dolnej części widoczne były rozdarcia, warstwa malarska była silnie zabrudzona, werniks pożółkł, a farba zaczęła się wykruszać.
Osobnym i niezwykle trudnym wyzwaniem okazała się zabytkowa, drewniana rama. W przeszłości została ona niefortunnie przemalowana złotolem, który z biegiem lat pociemniał, szpecąc zabytek. Strukturę drewna niszczyły dodatkowo ubytki, pleśń oraz żerujące owady.
Konserwatorzy musieli działać chirurgicznie: usunięto dekady brudu, zatrzymano procesy gnilne, odtworzono brakujące fragmenty ramy i nałożono nowe złocenia . Prace, które oficjalnie odebrali przedstawiciele zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków oraz Urzędu Miasta w Hrubieszowie, zrealizowano dzięki dofinansowaniu z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków .
Uratowana ikona wróciła do miejsca, które w skali całej Polski jest architektonicznym unikatem. Budowana w latach 1867–1875 hrubieszowska cerkiew to jedyna świątynia prawosławna w kraju i jedna z niewielu na świecie ozdobiona aż trzynastoma kopułami .
Liczba ta niesie za sobą głęboką symbolikę teologiczną – w tradycji wschodniej oznacza ona Jezusa Chrystusa oraz dwunastu apostołów. Wzniesiona na planie krzyża greckiego budowla przetrwała najtrudniejsze zawirowania historii, w tym masowe wysiedlenia ludności prawosławnej z 1914 roku (tzw. bieżeństwo). Do dziś jej wnętrze zachwyca unikalną XIX-wieczną polichromią, stanowiącą rzadkie, niezwykle płynne połączenie surowego stylu bizantyńsko-ruskiego z subtelną secesją.
Odnowienie ikony „Trójca Święta” to nie jednorazowy zryw, ale część większego, fascynującego planu. Hrubieszowska parafia, pod wodzą ks. prot. Jana Kota, od dwudziestu lat realizuje niezwykłą strategię: każdego roku oddaje do pracowni konserwatorskiej jeden wybrany element wyposażenia.
Dzięki tej żelaznej konsekwencji, w ciągu ostatnich dwóch dekad udało się uratować i przywrócić do dawnej świetności aż 90 procent zabytków ruchomych znajdujących się w cerkwi. To żywy dowód na to, że skuteczna ochrona tożsamości kulturowej nie potrzebuje głośnych, medialnych zrywów, lecz systematyczności, cierpliwości i szacunku dla przeszłości.