10 dla wątroby. Rób to, aby zadbać o jeden z najważniejszych narządów

Bydgoszcz

Na zdjęciu: 10 dla wątroby.

Fot. MB

Wątroba to jeden z najważniejszych narządów człowieka – odpowiada za ponad 500 procesów metabolicznych, m.in. magazynuje składniki odżywcze, neutralizuje toksyny i reguluje gospodarkę lipidową oraz węglowodanową. Ma bardzo dobre zdolności regeneracyjne, ale jednocześnie przez lata może chorować „po cichu”, nie dając żadnych objawów klinicznych, a w chwili ich pojawienia się choroba zazwyczaj jest bardzo zaawansowana, na etapie przewlekłego zapalenia, a nawet na etapie marskości czy raka wątroby.

Dr n. med. Paweł Rajewski, prof. WSNoZ, MBA specjalistą chorób wewnętrznych, specjalista chorób zakaźnych, hepatolog, transplantolog kliniczny Konsultant wojewódzki w dziedzinie chorób zakaźnych dla województwa kujawsko- pomorskiego

Jako konsultant wojewódzki w dziedzinie chorób zakaźnych dla województwa kujawsko-pomorskiego uważam, że potrzebna jest pilna interwencja w postaci edukacji prozdrowotnej jako szeroka profilaktyka chorób wątroby w Polsce, z uwagi na zauważalny wzrost liczby pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby zarówno w populacji osób dorosłych jak i w populacji pediatrycznej, o różnej etiologii – metabolicznej (nieprawidłowy styl życia – niewłaściwa dieta, choroba otyłościowa i jej powikłania jak cukrzyca typu 2 czy zaburzenia lipidowe, brak aktywności fizycznej), alkoholowej, polekowej czy posuplementacyjnej oraz wirusowej (WZW B i WZW C). Brak świadomości społecznej na temat wpływu zasad odżywiania, regularnej aktywności fizycznej, szczepień ochronnych przeciw WZW A i WZW B oraz konieczności okresowych badań laboratoryjnych parametrów wątrobowych, w tym chociaż raz w życiu screeningu w kierunku HCV i obrazowych w odniesieniu do chorób wątroby, jeszcze bardziej potęguje to zjawisko.

Oto 10 zasad, które sprzyjają jej długowieczności i prawidłowemu funkcjonowaniu.

1. Nie dopuszczaj do nadmiaru tkanki tłuszczowej

Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcja metaboliczną- MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease ), najczęstszej przewlekłej choroby wątroby na świecie, jest nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza trzewnej.

• utrzymuj prawidłowy obwód talii-do 80 cm dla kobiet i 94 cm dla mężczyzn, i wskaźnik masy ciała do BMI 25 kg/m2.

• dąż do stabilnej masy ciała,

• nawet redukcja 5–10% masy ciała może poprawić znacząco stan wątroby.

1. Jedz jak mieszkańcy basenu Morza Śródziemnego

Najlepiej przebadanym modelem żywienia dla zmniejszenia ryzyka sercowo – naczyniowego i MASLD jest dieta śródziemnomorska.

Stawiaj na:

• warzywa i owoce,

• oliwę z oliwek,

• rośliny strączkowe,

• pełnoziarniste produkty zbożowe,

• ryby morskie,

• orzechy.

Ogranicz:

• żywność ultraprzetworzoną,

• tłuszcze trans,

• nadmiar czerwonego mięsa.

1. Ogranicz cukier, szczególnie fruktozę

Nadmiar cukrów prostych nasila proces de novo lipogenezy w wątrobie.

Unikaj:

• słodzonych napojów,

• syropu glukozowo-fruktozowego,

• nadmiaru soków owocowych,

• regularnego podjadania słodyczy.

1. Ruszaj się codziennie

Aktywność fizyczna zmniejsza ilość tłuszczu wątrobowego nawet bez dużej utraty masy ciała.

Cel:

• minimum 150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo,

• 2–3 treningi oporowe,

• ograniczenie siedzenia.

1. Alkohol traktuj jako wyjątek, nie codzienność

Nie istnieje całkowicie bezpieczna dawka alkoholu dla wszystkich.

Im mniej:

• tym lepiej dla regeneracji hepatocytów,

• mniejsze ryzyko marskości,

• niższe ryzyko nowotworów wątroby.

W chwili obecnej uważa się, że każda ilość alkoholu jest szkodliwa dla zdrowia.

1. Chroń się przed wirusowymi zapaleniami wątroby

Zapobieganie jest skuteczniejsze niż leczenie.

Pamiętaj o:

• wykonaniu chociaż raz w życiu badania na obecność przeciwciał anty HCV,

• jeśli urodziłeś się przed 1996 r. (rok kiedy wprowadzono w Polsce obowiązkowe szczepienia noworodków przeciw WZW B), wykonaj badanie na obecność AgHBs,

• zaszczep się przeciw WZW B jeśli nie jesteś chory i do tej pory się nie szczepiłeś,

• jeśli nie wiesz, czy byłeś szczepiony wykonaj badanie na obecność przeciwciał anty HBs,

• jeśli dużo podróżujesz zaszczep się przeciw WZW A.

• diagnostyce w kierunku zakażeń wirusowych wątroby przy nieprawidłowych wynikach transaminaz – ALT.

1. Uważaj na leki i suplementy diety

Przyjmowanie dużej liczby suplementów diety nie zawsze jest zdrowe, zwłaszcza bez kontroli i zwłaszcza, jeśli łączy się je z lekami.

Są częstą przyczyną polekowego i po suplementacjnego uszkodzenia wątroby – DILI/HILI (Drug-Induced Liver Injury/ Herb-Induced Liver Injury)

Nigdy:

• nie przekraczaj zalecanych dawek leków, nawet tych bez recepty np. paracetamolu,

• nie łącz wielu preparatów bez konsultacji z lekarzem,

• nie stosuj długotrwale suplementów niewiadomego pochodzenia.

1. Zachowaj bilans pomiędzy pracą a życiem prywatnym – work-life-balance oraz Dbaj o rytm dobowy i sen

Zaburzenia snu zwiększają ryzyko zaburzeń metabolicznych oraz stłuszczenia wątroby.

Staraj się:

• spać 7–9 godzin,

• utrzymywać stałe godziny snu,

• unikać późnonocnego podjadania.

1. Pij kawę

To jedna z najlepiej udokumentowanych interwencji ochronnych dla wątroby.

Korzyści obserwowano przy:

• min. 2–3 filiżanki dziennie,

• również kawa bezkofeinowa wykazuje działanie ochronne, ale nieco w mniejszym stopniu.

Kawa wiąże się z mniejszym ryzykiem:

• stłuszczenia,

• przewlekłego zapalenia,

• włóknienia,

• marskości,

• rozwoju raka wątrobowokomórkowego.

1. Kontroluj swoje wyniki

Wątroba długo nie daje objawów lub objawy są subkliniczne.

Regularnie oceniaj:

• aktywność ALT i AST,

• profil lipidowy,

• poziom glukozy lub HbA1c,

• ciśnienie tętnicze,

• masę ciała i obwód talii.

Badania te powinny być wykonywane co roku.

W grupach ryzyka warto rozważyć ocenę stłuszczenia wątroby – USG jamy brzusznej, elastografia wątroby metodą VCTE i włóknienia wątroby – wskaźnik FIB-4, elastografia wątroby metodą VCTE.

Osoby zdrowe, bez przewlekłych chorób wątroby i czynników ryzyka ich rozwoju, powinny wykonywać usg jamy brzusznej co 3-5 lat.

Złota zasada longevity dla wątroby

To, co szkodzi wątrobie najbardziej, to nieprawidłowy styl życia – niewłaściwa dieta: przewlekły nadmiar kalorii, cukrów prostych, tłuszczów nasyconych, alkoholu i siedzący trybu życia.

To, co służy jej najlepiej, to regularność: aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, kawa, unikanie alkoholu, dbanie o prawidłową masę ciała i profilaktyka obejmująca zarówno szczepienia ochronne przeciw WZW A i B, jak i wykonywanie systematyczne badań okresowych z oceną parametrów wątrobowych, w tym przynajmniej raz w życiu oznaczenie anty HCV oraz metabolicznych.

Czytaj cały artykuł u źródła — Metropolia Bydgoska