Kiedy tata ma prawo do płatnego urlopu po narodzinach dziecka?

Nie tylko mama może skorzystać z płatnego urlopu po narodzinach dziecka. Ojcowie objęci ubezpieczeniem chorobowym również mają takie uprawnienia. Mogą skorzystać z urlopu ojcowskiego, rodzicielskiego, a w określonych sytuacjach także przejąć część urlopu macierzyńskiego. O zasadach przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych .

Warunkiem skorzystania z większości świadczeń jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu, m.in. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia lub prowadzenia działalności gospodarczej.

Pierwsze miesiące 2026 roku pokazują, że z urlopu ojcowskiego nadal korzystają tysiące ojców. Jak informuje Iwona Kowalska-Matis , regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku, od stycznia do końca kwietnia 2026 roku w całym kraju wypłacono 42,8 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W 2025 roku było ich 137,1 tys., a rok wcześniej – 162,3 tys.

Na Dolnym Śląsku w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku wypłacono 3,1 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego.

Urlop ojcowski – dwa tygodnie z pełnym wynagrodzeniem

Urlop ojcowski przysługuje wyłącznie ojcom dziecka – zarówno biologicznym, jak i adopcyjnym. Trwa dwa tygodnie i może zostać wykorzystany jednorazowo lub w dwóch częściach, z których każda musi obejmować co najmniej tydzień.

– Z urlopu ojcowskiego mogą korzystać tylko ojcowie. Przysługuje on zarówno po urodzeniu dziecka, jak i w przypadku jego przysposobienia. Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku – wyjaśnia Iwona Kowalska-Matis .

Urlop należy wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. W przypadku adopcji ojciec ma na to 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.

Kiedy tata może przejąć urlop macierzyński?

Co do zasady pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego jest zarezerwowane wyłącznie dla matki. Dopiero po wykorzystaniu tego okresu może ona wrócić do pracy, a pozostałą część urlopu przejmuje ubezpieczony ojciec dziecka.

Wyjątkiem są szczególne sytuacje, takie jak śmierć matki lub porzucenie przez nią dziecka. Wówczas ojciec może przejąć opiekę nad noworodkiem wcześniej.

W przypadku urodzenia jednego dziecka urlop macierzyński trwa 20 tygodni. Przy porodach mnogich jego długość wzrasta i wynosi od 31 do 37 tygodni – w zależności od liczby dzieci.

Coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego

Zmiany wprowadzone w związku z dyrektywą work-life balance sprawiły, że coraz więcej ojców decyduje się na skorzystanie z urlopu rodzicielskiego.

W przypadku urodzenia jednego dziecka urlop rodzicielski trwa 41 tygodni, a przy narodzinach większej liczby dzieci – 43 tygodnie.

Matka może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego (34 tygodnie przy porodzie mnogim). Pozostałe 9 tygodni zostało zarezerwowane wyłącznie dla drugiego rodzica i nie może zostać przekazane matce, jeśli ojciec z niego nie skorzysta.

Urlop rodzicielski można podzielić maksymalnie na pięć części, a jego ostatni etap może przypadać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.

Dłuższy urlop dla niektórych rodzin

Rodzice dzieci posiadających zaświadczenie „Za życiem” mogą skorzystać z wydłużonego urlopu rodzicielskiego.

W takim przypadku przysługuje:

65 tygodni – przy urodzeniu lub przysposobieniu jednego dziecka,

67 tygodni – przy narodzinach lub przysposobieniu większej liczby dzieci,

62 tygodnie – w przypadku przyjęcia na wychowanie starszego dziecka.

Łączny okres pobierania zasiłku macierzyńskiego za urlop macierzyński i rodzicielski wynosi od 61 do 80 tygodni – w zależności od liczby dzieci.

Ile wynosi zasiłek?

Za okres urlopu ojcowskiego oraz macierzyńskiego przysługuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru.

Za urlop rodzicielski świadczenie wynosi co do zasady 70 proc. podstawy wymiaru. Rodzice mogą jednak otrzymywać zasiłek w wysokości 81,5 proc. przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli odpowiedni wniosek złożą w ciągu 21 dni od porodu oraz wykorzystają co najmniej jeden dzień urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka.

Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica jest zawsze opłacanych w wysokości 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku.

Czytaj cały artykuł u źródła — DOBA.PL (sieć portali powiatowych)