Ukryta strona, brak raportów, dziesiątki zaprzyjaźnionych polityków. Izraelskie lobby w Polsce

🇮🇱 ELNET CEE to funkcjonująca w Polsce fundacja będąca częścią międzynarodowej sieci ELNET, która działa na rzecz wzmacniania relacji między Izraelem a państwami europejskimi. Organizacja koncentruje się m.in. na kontaktach z politykami, ekspertami ds. bezpieczeństwa i przedstawicielami instytucji publicznych.

🇵🇱 W ostatnich latach ELNET CEE organizował w Polsce i regionie Europy Środkowo-Wschodniej delegacje do Izraela, konferencje oraz spotkania dotyczące bezpieczeństwa, technologii obronnych i współpracy strategicznej.

📄 Fundacje działające w Polsce mają obowiązek sporządzania i udostępniania sprawozdań ze swojej działalności. W przypadku ELNET CEE pojawiają się pytania dotyczące dostępności tych dokumentów i przejrzystości działania organizacji.

🌍 Działalność ELNET wpisuje się w szerszą debatę o zagranicznych organizacjach wpływu, ich roli w relacjach międzynarodowych oraz granicy między lobbingiem, dyplomacją publiczną i działalnością ekspercką.

W swoich poprzednich tekstach omawiałem działanie AIPAC-u , czyli największej izraelskiej grupy lobbingowej w USA, oraz sieci ELNET – założonej przez kluczowe figury AIPAC-u organizacji wpływu w Europie. O ile działalność niemieckiego i francuskiego oddziału ELNET jest powoli – dzięki europejskim grantom śledczym – opisywana w mediach głównego nurtu, o tyle ELNET CEE, czyli warszawskie biuro zajmujące się Europą Środkowo-Wschodnią, pozostaje w dużej mierze tajemnicą.

Przed rejestracją polskiej fundacji w KRS w styczniu 2020 roku ELNET działał w Polsce jako warszawskie biuro czy też lokalny oddział międzynarodowej sieci ELNET pod nazwą ELNET-Poland. Jednocześnie materiały samego ELNET mówią, że ELNET-Poland powstał w 2014 r oku i organizował m.in. delegacje, współpracował z Warsaw Security Forum oraz sponsorował polsko-izraelskie dialogi strategiczne z BBN. W tym okresie można znaleźć też ślady pierwszych organizowanych wycieczek. Informacje o działalności polskiego ELNET-u od 2014 roku widnieją na stronach innych oddziałów.

Przyjaźń polsko-izraelska ponad podziałami politycznymi

Przez ponad dekadę warszawski ELNET CEE/ELNET-Poland wszedł w interakcje z dziesiątkami polskich polityków. Charakter tych powiązań jest różny: od udziału w wyjazdach studyjnych do Izraela po udział w wystąpieniach i spotkaniach organizowanych lub wspieranych przez ELNET. Warto odnotować, że organizacja działa ponad podziałami, zapraszając do współpracy osoby z prawie wszystkich opcji politycznych.

Najliczniejszą reprezentację mają tu Koalicja Obywatelska i Platforma Obywatelska. Katarzyna Piekarska, Alicja Łepkowska-Gołaś i Klaudia Jachira (formalnie należąca do Zielonych) wskazywane są w kontekście wizyty studyjnej ELNET CEE w Izraelu w marcu 2025 roku, poświęconej izraelskim rozwiązaniom w zakresie obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego. W przypadku Klaudii Jachiry udział został dodatkowo potwierdzony jej własnymi wypowiedziami dla PAP – posłanka mówiła, że ELNET dbał o logistykę wyjazdu, a ona sama zna tę organizację od początku swojej pracy w Sejmie, czyli od 2019 roku. Również Maciej Rutka (wcześniejszy członek Lewicy, obecnie w PO) brał udział w ELNET-owskich wycieczkach do Izraela.

Do tej samej grupy politycznej należy zaliczyć Michała Szczerbę, dziś europosła, wcześniej posła PO i przewodniczącego Polsko-Izraelskiej Grupy Parlamentarnej. Współorganizował on lub firmował spotkania z izraelskimi ekspertami, w tym formaty przygotowywane we współpracy z ELNET-Poland i Kancelarią Senatu.

W tym samym obszarze działał Tomasz Grodzki, były marszałek Senatu, który wspierał i otwierał wydarzenia senackie dotyczące relacji polsko-izraelskich z ELNET jako partnerem. Beata Małecka-Libera, senatorka KO, była z kolei jedną z najważniejszych postaci w relacjach parlamentarnych z Tel Awiwem: według izraelskich mediów w 2023 roku prowadziła (wraz z wicemarszałkiem Senatu Michałem Kamińskim) organizowaną przez ELNET delegację 13 polskich parlamentarzystów do Izraela. Delegacja spotkała się z prezydentem Icchakiem Herzogiem i członkami Knesetu, odwiedziła izraelskie instytucje odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe, Rambam Hospital, Mashabim Center oraz północną granicę Izraela. Małecka-Libera uczestniczyła też w senackim spotkaniu z posłanką Knesetu, relacjonującą izraelską perspektywę na atak z 7 października. Wśród polityków KO i PO pojawia się także Alicja Chybicka – jej nazwisko pada w kontekście spotkania o izraelskich doświadczeniach szczepień przeciw COVID-19, organizowanego przez ELNET-Poland we współpracy z Polsko-Izraelską Grupą Parlamentarną.

Drugą najliczniejszą grupę stanowią politycy Prawa i Sprawiedliwości. Jarosław Sellin, poseł PiS i były wiceminister kultury, jest wskazywany jako uczestnik wizyty studyjnej ELNET-u w Izraelu w marcu 2025 roku. Michał Seweryński, senator PiS, pojawia się w relacji ELNET-u ze spotkania w Senacie z posłanką Knesetu Shelly Tal Meron w styczniu 2024 roku. Waldemar Kraska, senator PiS i były wiceminister zdrowia, oraz Tomasz Latos, były poseł PiS i były przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia, występują z kolei w kontekście spotkania z prof. Ranem Balicerem, izraelskim ekspertem ds. COVID-19, organizowanego we współpracy z ELNET-Poland.

Osobno warto potraktować Jana Krzysztofa Ardanowskiego. Dziś jest posłem Koła Poselskiego Demokracja Bezpośrednia, zaś wcześniej był ministrem rolnictwa w rządzie PiS. Jego związek z ELNET-em jest wielotorowy: był wskazywany jako uczestnik wizyty studyjnej ELNET CEE w Izraelu w 2025 roku, a media cytowały jego wypowiedzi o tym wyjeździe i izraelskich rozwiązaniach w zakresie obrony cywilnej. Wcześniej jako minister rolnictwa otwierał konferencję, której partnerem był ELNET-Poland, podkreślając konieczność współpracy z Izraelem w obszarze m.in. zarządzania zasobami wodnymi i handlu.

Po stronie Lewicy pojawia się przede wszystkim Anna Maria Żukowska – przewodnicząca Klubu Lewicy jest wskazywana jako uczestniczka wizyty studyjnej ELNET CEE w Izraelu w marcu 2025 roku – oraz Wojciech Konieczny.

ELNET współpracował też z politykami Trzeciej Drogi. Michał Kamiński, wicemarszałek Senatu i senator wybrany z list TD, według izraelskich mediów współprowadził delegację ELNET-u do Izraela w 2023 roku, a w 2024 roku na jego zaproszenie w Senacie odbyło się spotkanie z posłanką Tal Meron, relacjonowane i współorganizowane przez ELNET.

Przykleić do siebie jak najwięcej polityków

To tylko część zaangażowanych polityków. 24 czerwca 26 z nich otrzymało ode mnie zapytania o swoje zaangażowanie w projekty ELNET, źródła ich finansowania, przebieg itp. Większość, w tym wszyscy wymienieni powyżej, je zignorowała, mimo że otrzymałem potwierdzenia przeczytania moich maili.

Jako jeden z nielicznych odpowiedział mi Radosław Sikorski – a właściwie jego rzecznik – wyjaśniając, że minister „nie brał udziału w wydarzeniach, spotkaniach, delegacjach, konferencjach, wizytach studyjnych ani rozmowach organizowanych lub wspieranych przez ELNET”. To istotna informacja, rzucająca światło na sposób działania organizacji. ELNET bowiem publicznie przedstawiał ministra jako osobę zaangażowaną w „swoją” Akcję Żonkile, najwyraźniej bez jego wiedzy o udziale Fundacji w organizowaniu tej inicjatywy. PAP i MSZ odnotowują zarówno udział ELNET-u, jak i Sikorskiego.

Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia

Michał Jędryka

od 21,54 zł

Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje

Byung-Chul Han

od 32,94 zł

Wielogłowa hydra. Żeglarze, niewolnicy, pospólstwo i ukryta historia rewolucyjnego Atlantyku

Marcus Rediker, Peter Linebaugh

od 33,54 zł

Duch nadziei i inne eseje

Byung-Chul Han

od 29,94 zł

Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara

Paweł Machcewicz

od 47,94 zł

Skradziona duma. Strata, wstyd i triumf prawicy

Arlie Russell Hochschild

od 26,34 zł

Bezradne i romantyczne

Aleksandra Korczak

od 21,54 zł

Dług. Pierwsze pięć tysięcy lat

David Graeber

od 41,94 zł

Zmierzch magów

Daniel Muzyczuk

od 28,74 zł

Akcję Żonkile od 2013 roku organizuje Muzeum POLIN, przy zmieniającej się sieci partnerów, patronów i instytucji wspierających. ELNET nie jest organizatorem całej akcji, od 2021 roku pojawia się natomiast jako podmiot zapraszający polskich i izraelskich dyplomatów do udziału w jej wybranych edycjach – publicznie potwierdzonych w latach 2021, 2023 i 2025.

Model komunikacji ELNET-u wydaje się opierać na możliwie szerokim wiązaniu własnej działalności z rozpoznawalnymi osobami i instytucjami. Podobny mechanizm można dostrzec w przypadku Zbigniewa Raua, byłego ministra spraw zagranicznych w rządzie PiS. Zarówno Ministerstwo Spraw Zagranicznych, jak i ELNET informowały, że wziął on udział w Akcji Żonkile „organizowanej na zaproszenie ELNET-Poland”. Jednocześnie stanowisko Raua, krytyczne wobec działań Izraela w Strefie Gazy, sugeruje, że z jego perspektywy był to po prostu udział w wieloletniej inicjatywie POLIN, a nie w przedsięwzięciu firmowanym przez izraelską organizację lobbingową.

Z warszawskiej perspektywy brak udziału polityka w Akcji Żonkile mógłby być bardziej zauważalny niż sam udział. Współorganizowanie lub współfirmowanie tak rozpoznawalnych, mainstreamowych inicjatyw sprawia więc, że z działalnością ELNET-u można pozornie powiązać bardzo szerokie grono polityków, którzy niekoniecznie mają tego świadomość

Wyjazdy, konferencje i inne działania w Europie Środkowo-Wschodniej

Przez ponad dekadę ELNET CEE zorganizował setki wydarzeń skierowanych do polityków, ekspertów i dziennikarzy. Od 2023 roku organizacja coraz wyraźniej przedstawia się jako regionalny hub dla Europy Środkowo-Wschodniej, rozszerzając zakres swojej działalności na cały region. Na stronie ELNET CEE zapisano wprost, że od 2021 roku Fundacja systematycznie wysyła do Izraela delegacje wysokiego szczebla, złożone z polityków i ekspertów. W ostatnich latach organizowała wizyty studyjne dla uczestników z Polski, Czech, Słowacji i państw bałtyckich. W swoich materiałach wskazuje również na dialog strategiczny Rumunia-Izrael, rozmowy Estonii z Izraelem dotyczące systemu wczesnego ostrzegania oraz działania na rzecz zacieśnienia współpracy rumuńsko-izraelskiej w obszarze energetyki.

Warszawskie biuro organizowało delegacje, współpracowało z Warsaw Security Forum, sprowadzając izraelskich ekspertów i urzędników, sponsorowało coroczne polsko-izraelskie dialogi strategiczne, prowadzone we współpracy z Biurem Bezpieczeństwa Narodowego przy Prezydencie RP, uczestniczyło w posiedzeniach komisji sejmowych oraz organizowało konferencje.

Model działania ELNET-u w Polsce i regionie opiera się przede wszystkim na budowaniu kanałów kontaktu między elitami politycznymi, eksperckimi, wojskowymi, dyplomatycznymi i medycznymi. W materiałach z 2017 roku organizacja sama opisywała rozwijanie relacji z Warsaw Security Forum jako proces lobbingu i relationship building . Według tych dokumentów, po początkowym braku izraelskich panelistów podczas pierwszej edycji forum w 2014 roku, ELNET doprowadził do ich regularnego zapraszania w kolejnych latach. Celem miało być trwałe zakorzenienie izraelskiej obecności na forum oraz nawiązanie kontaktów z polskim środowiskiem bezpieczeństwa, wojska i służb.

Te same materiały pokazują wcześniejszą działalność ELNET-u w Polsce, jeszcze przed rejestracją Fundacji. W 2016 roku zorganizowano wyjazd do Izraela dla dziesięciu posłów PiS, w którym uczestniczyło również dwóch wiceministrów: energii oraz sportu. Rok później, w kontekście działań przeciwko próbom sankcjonowania Izraela przez FIFA, ELNET chwalił się współpracą z ówczesnym wiceministrem sportu Jarosławem Stawiarskim oraz kontaktami parlamentarnymi i rządowymi. Organizacja przedstawiała tę wizytę jako największą i najważniejszą delegację polskiego parlamentu do Izraela, jaką do tamtej pory udało się zorganizować.

Co więcej, według tego samego źródła to właśnie po tej delegacji, podczas kolacji zorganizowanej przez ELNET-Poland w Warszawie z udziałem ambasadorki Izraela Anny Azari, narodził się pomysł ustanowienia roku 2018 Rokiem Przyjaźni Polsko-Izraelskiej. Z materiałów ELNET-u wyłania się obraz organizacji, która nie ograniczała się do roli organizatora konferencji i wyjazdów, lecz świadomie budowała długofalową sieć kontaktów politycznych i instytucjonalnych. Co istotne, sama otwarcie przedstawiała te działania jako element swojej strategii.

Najbardziej widocznym elementem działalności ELNET-u pozostają jednak wizyty studyjne i delegacje polityczne. W czerwcu 2022 roku organizacja przygotowała trzydniowy wyjazd do Izraela dla urzędników, parlamentarzystów i ekspertów z Polski oraz państw bałtyckich, poświęcony bezpieczeństwu granic, zarządzaniu kryzysowemu, cyberobronie i odporności infrastruktury krytycznej. Uczestnicy odwiedzili m.in. Dowództwo Frontu Wewnętrznego Sił Obronnych Izraela (IDF), granicę z Libanem, tunel Hezbollahu, Kneset, izraelskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, zakłady Israel Aerospace Industries, podziemny bank krwi w Ramli oraz centrum operacji związanych z pandemią COVID-19.

Wśród polskich uczestników znaleźli się poseł Marek Rutka i senator Wojciech Konieczny. Po zakończeniu wizyty Rutka mówił o potrzebie odbudowy grupy przyjaźni polsko-izraelskiej w Knesecie, a według „The Times of Israel ” polsko-izraelska grupa parlamentarna w polskim Sejmie liczyła wówczas 127 spośród 460 posłów.

Co istotne, warszawskie biuro organizuje też wydarzenia dla polityków z państw trzecich, bez udziału Polaków.

W lutym 2024 roku ELNET gościł w Izraelu delegację parlamentarzystów oraz ekspertów od obronności i bezpieczeństwa z Litwy, Łotwy i Estonii. Według relacji samej Fundacji spotkali się oni z członkami Knesetu, izraelskim MSZ, IDF i Radą Bezpieczeństwa Narodowego, aby budować robocze relacje między Izraelem a państwami bałtyckimi. W 2025 roku profil ELNET CEE opisywał z kolei wspólną brytyjsko-izraelską delegację do Estonii, organizowaną przez ELNET CEE i ELNET UK, z udziałem decydentów, ekspertów wojskowych i strategicznych, obejmującą spotkania w Tallinnie oraz wizytę terenową w Narwie. Partnerami i adresatami tych spotkań byli m.in. International Centre for Defence and Security, Riigikogu, estońskie Ministerstwo Obrony, Baltic Defence College i INSS Israel.

Izraelscy eksperci i żołnierze mile widziani w Polsce

Dobrze sprzedającym się obszarem eksperckiej działalności ELNET-Poland jest bezpieczeństwo oraz odporność cywilna. W 2022 roku organizacja sprowadziła do Polski izraelskich ekspertów zajmujących się traumą wojenną i zespołem stresu pourazowego (PTSD), aby szkolić polskich i ukraińskich specjalistów oraz osoby pracujące z uchodźcami z Ukrainy. W jednym z raportów ELNET informował o przeszkoleniu 150 osób, w innym opisywał program obejmujący nawet 2 tys. specjalistów i lokalnych respondentów. W lipcu 2023 roku Fundacja ELNET, we współpracy z Rambam School of Trauma & Mass Casualties oraz Szpitalami Pomorskimi, zorganizowała w Szpitalu Specjalistycznym im. Floriana Ceynowy w Wejherowie szkolenie pt. Zarządzanie szpitalem w sytuacji kryzysowej , skierowane do kadry zarządzającej szpitalami i szpitalnymi oddziałami ratunkowymi. Zajęcia prowadzili izraelscy eksperci specjalizujący się w reagowaniu na zdarzenia masowe.

25 stycznia 2024 roku w Senacie, na zaproszenie wicemarszałka Michała Kamińskiego, odbyło się spotkanie z członkinią Knesetu Shelly Tal Meron. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. senatorowie Beata Małecka-Libera i Michał Seweryński, ambasador Izraela Yacov Livne, naczelny rabin Polski Michael Schudrich oraz Yuval Dancyg, syn porwanego do Strefy Gazy Aleksa Dancyga. Spotkanie współorganizowane przez ELNET było jednym z kluczowych wydarzeń rozpowszechniających izraelską perspektywę na 7 października 2023 roku wśród polskiej klasy politycznej. Fundacja ELNET CEE odwiedzała Sejm nie tylko podczas konferencji: w ramach tematów takich jak obrona cywilna czy zdrowie jej przedstawiciele brali też udział w sejmowych komisjach. Warto tu odnotować wystąpienia przedstawicieli i gości ELNET CEE na komisji Zdrowia w 2022 i 2023 roku.

Osobnym i szczególnie istotnym przykładem tego modelu działania była konferencja NexTech Warsaw 2026, zorganizowana 27-28 maja 2026 roku w Warsaw Presidential Hotel. Oficjalna strona wydarzenia wskazywała ELNET jako partnera. Konferencję poświęcono technologiom obronnym, rozwiązaniom dual-use, systemom bezzałogowym, bezpieczeństwu wewnętrznemu oraz cyberbezpieczeństwu, ze szczególnym uwzględnieniem przyszłości wschodniej flanki NATO. W materiałach organizatorów jako partnerów i uczestników wymieniano m.in. ambasady Izraela w Warszawie i innych państwach regionu, izraelskie ministerstwa gospodarki, spraw zagranicznych i obrony, ministerstwa oraz agencje rządowe z Polski i Europy Środkowo-Wschodniej, przedstawicieli przemysłu obronnego, wysokich rangą oficerów wojskowych, służby ochrony granic, uczelnie, think tanki, zarządy portów i lotnisk oraz przedsiębiorstwa sektora energetycznego.

Konferencji towarzyszyły duże protesty, które doprowadziły do czasowych utrudnień w centrum Warszawy. Sprzeciw dotyczył nie tylko organizowania w Polsce wydarzenia poświęconego izraelskiemu sektorowi obronnemu i cyberbezpieczeństwa, lecz także obecności osób przedstawianych przez aktywistów jako współodpowiedzialne za izraelskie działania wojskowe w Strefie Gazy. Szczególne kontrowersje wzbudzał udział Jonathana Barkata – izraelskiego rezerwisty, byłego operatora dronów i lidera programu technologii bezzałogowych w siłach specjalnych IDF – którego oficjalny biogram eksponował doświadczenie wojskowe oraz udział w rozwijaniu technologii dronowych wykorzystywanych na polu walki. Protestujący określali część uczestników mianem „izraelskich zbrodniarzy wojennych”, zarzucając konferencji legitymizowanie zbrodni oraz promowanie technologii wykorzystywanych podczas ludobójstwa w Strefie Gazy.

Są to jedynie wybrane przykłady spośród dziesiątek, a prawdopodobnie setek inicjatyw organizowanych przez ELNET w Polsce i regionie. Problem nie polega na tym, że organizacja działa zakulisowo – wiele jej przedsięwzięć ma charakter publiczny. Skala kontaktów z instytucjami państwowymi, parlamentarzystami, środowiskiem wojskowym, szpitalami, ekspertami oraz zagranicznymi ośrodkami zajmującymi się bezpieczeństwem jest jednak znacznie większa, niż można byłoby oczekiwać po fundacji tego typu i rozmiaru.

Z materiałów ELNET-u wyłania się konsekwentna narracja łącząca pamięć o Zagładzie, bezpieczeństwo Polski, rosyjską agresję na Ukrainę, zagrożenie ze strony irańskich dronów oraz izraelską perspektywę na wojnę z Hamasem w jeden argument przemawiający za strategicznym zbliżeniem Polski i państw Europy Środkowo-Wschodniej z Izraelem.

Zacieranie śladów

W poszukiwaniu informacji o działalności Fundacji ELNET zdecydowałem się podjąć dwa działania: wystąpić z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej oraz zwrócić się o udostępnienie sprawozdań z działalności Fundacji.

Fundacje, poza organizacjami posiadającymi status organizacji pożytku publicznego (OPP), mają coroczny obowiązek sporządzenia, podpisania i przekazania sprawozdania z działalności właściwemu ministrowi, a także jego upublicznienia. Jak wskazuje portal Ngo.pl oraz przyjęta praktyka, sprawozdanie powinno zostać zamieszczone na stronie internetowej fundacji, a w przypadku jej braku fundacja powinna zapewnić dostęp do dokumentu wszystkim zainteresowanym. ELNET nie publikował jednak swoich sprawozdań na stronie internetowej. Wiedząc, że dokumenty te powinny trafiać do Ministerstwa Spraw Zagranicznych jako organu nadzorczego, a jednocześnie zakładając, że bezpośredni kontakt z Fundacją i zaalarmowanie jej o mojej uwadze mógłby doprowadzić do usunięcia części materiałów o jej działalności, 2 czerwca zwróciłem się do MSZ z wnioskiem o ich udostępnienie.

Odpowiedź ministerstwa była zaskakująca: „[…] Niezależnie od powyższego, z danych będących w posiadaniu Ministerstwa wynika, że poza sprawozdaniami dotyczącymi lat 20

Czytaj cały artykuł u źródła — Krytyka Polityczna