NFZ finansuje darmowy test FIT-OC. Kto może go zrobić i kiedy potrzebna jest kolonoskopia?

Rak jelita grubego przez wiele lat może rozwijać się bez bólu i wyraźnych objawów. Właśnie dlatego lekarze zachęcają do wykonywania badań przesiewowych jeszcze wtedy, gdy nic nie wskazuje na chorobę. Jednym z nich jest bezpłatny test FIT-OC finansowany przez NFZ. Można pobrać go w domu, a mimo to nadal korzysta z niego znacznie mniej osób, niż oczekują specjaliści.

Dla części pacjentów jest to pierwszy kontakt z profilaktyką raka jelita grubego. Dla innych – sposób na przełamanie obaw przed kolonoskopią. Eksperci przypominają jednak, że oba badania pełnią różne funkcje i nie należy ich ze sobą mylić.

Rak jelita grubego bez objawów. Dlaczego lekarze zalecają test FIT-OC?

Największym problemem raka jelita grubego pozostaje to, że przez wiele lat rozwija się niemal niezauważalnie. Większość chorych nie odczuwa bólu, nie zauważa zmian w codziennym funkcjonowaniu i nie ma powodów, by zgłosić się do lekarza. Gdy pojawiają się krwawienia, utrata masy ciała czy przewlekłe osłabienie, choroba bywa już w zaawansowanym stadium.

To właśnie dlatego lekarze tak dużą wagę przywiązują do badań przesiewowych wykonywanych u osób, które czują się zdrowe. Ich celem nie jest potwierdzenie choroby, lecz wychwycenie tych pacjentów, którzy wymagają dokładniejszej diagnostyki.

W przypadku raka jelita grubego ma to szczególne znaczenie. Większość nowotworów rozwija się z polipów gruczolakowatych , które przez wiele lat nie powodują żadnych dolegliwości. Jeżeli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie, można je usunąć jeszcze podczas kolonoskopii, zanim przekształcą się w zmianę nowotworową. Specjaliści od lat zwracają uwagę, że właśnie dlatego profilaktyka daje tak dobre efekty. Im wcześniej rozpocznie się diagnostykę, tym większa szansa na skuteczne leczenie i uniknięcie rozległej terapii onkologicznej.

Program Moje Zdrowie. Jak zmienia dostęp do darmowego testu FIT-OC?

Profilaktyka nowotworów zyskuje coraz większe znaczenie również w podstawowej opiece zdrowotnej. W ramach programu Moje Zdrowie lekarz rodzinny może zlecać badania profilaktyczne po wcześniejszej ocenie stanu zdrowia pacjenta i analizie ankiety wypełnionej w Internetowym Koncie Pacjenta.

Dzięki temu osoby należące do grup ryzyka mają łatwiejszy dostęp do badań wykonywanych jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów choroby. Lekarze liczą, że pozwoli to zwiększyć liczbę osób korzystających z profilaktyki raka jelita grubego, ponieważ nadal wiele badań wykonywanych jest dopiero wtedy, gdy pojawiają się niepokojące symptomy.

Ważne

To jedna z najważniejszych zmian ostatnich miesięcy. Jeszcze kilka lat temu profilaktyka kojarzyła się głównie z kolonoskopią. Dziś coraz większą rolę odgrywają także testy FIT-OC , które pomagają wyłonić osoby wymagające dalszej diagnostyki.

Test FIT-OC na NFZ. Co wykrywa, na czym polega i jak wygląda badanie?

Choć nazwa może brzmieć specjalistycznie, samo badanie należy do najprostszych w profilaktyce nowotworów przewodu pokarmowego. Test FIT-OC wykrywa niewidoczne gołym okiem ślady krwi w kale. Mogą one świadczyć o obecności polipów, zmian zapalnych lub innych nieprawidłowości wymagających dalszej diagnostyki.

Największą zaletą badania jest to, że nie wymaga przygotowania charakterystycznego dla kolonoskopii. Pacjent nie musi stosować specjalnej diety ani oczyszczać jelita środkami przeczyszczającymi. Próbkę pobiera samodzielnie w domu, a następnie przekazuje ją do laboratorium. Cała procedura wygląda następująco:

Pacjent odbiera zestaw do pobrania próbki w przychodni lub wskazanej placówce.

Próbkę pobiera samodzielnie w domu , zgodnie z instrukcją.

Materiał trafia do laboratorium.

Wynik ocenia specjalistyczny analizator, a nie sam pacjent.

To ważna różnica. FIT-OC nie jest testem kasetkowym , którego wynik odczytuje się samodzielnie. Analiza odbywa się w laboratorium, co zwiększa dokładność badania. Lekarze podkreślają również, że nowoczesne testy FIT są bardziej precyzyjne od starszych metod wykrywania krwi utajonej. Nie wymagają rygorystycznej diety i pozwalają ograniczyć liczbę wyników fałszywie dodatnich związanych z czynnikami niezwiązanymi z krwawieniem z jelita grubego.

Kto może zrobić darmowy test FIT-OC na NFZ? Kto kwalifikuje się do badania?

Bezpłatne badanie nie jest przeznaczone dla wszystkich. Program kierowany jest przede wszystkim do osób bez objawów alarmowych, które ze względu na wiek lub czynniki ryzyka powinny regularnie wykonywać badania przesiewowe. Najczęściej z testu mogą skorzystać osoby:

po 50. roku życia ,

objęte programami profilaktycznymi realizowanymi przez NFZ ,

pozostające pod opieką lekarza podstawowej opieki zdrowotnej,

bez wcześniej rozpoznanego raka jelita grubego,

bez objawów wymagających pilnej diagnostyki.

Lekarze zwracają uwagę na jeszcze jedną kwestię. Test FIT nie jest badaniem dla osób, u których już występują niepokojące objawy. Jeżeli pojawia się widoczna krew w stolcu, niewyjaśniona niedokrwistość, nagła utrata masy ciała lub utrzymujące się zaburzenia rytmu wypróżnień, konieczna jest bezpośrednia konsultacja lekarska. W takich sytuacjach diagnostyki nie należy opóźniać wykonywaniem testu przesiewowego.

Wynik testu FIT-OC. Co oznacza wynik dodatni i ujemny?

To właśnie interpretacja wyniku budzi najwięcej obaw. Wielu pacjentów, widząc informację o wykryciu krwi utajonej, zakłada najgorszy scenariusz. Tymczasem lekarze podkreślają, że test FIT-OC nie rozpoznaje nowotworu . Wskazuje jedynie, że w przewodzie pokarmowym mogło dojść do krwawienia i warto ustalić jego przyczynę. Źródłem krwi mogą być polipy, zmiany zapalne, uchyłki jelita, hemoroidy, ale również rozwijający się nowotwór. Dlatego dodatni wynik traktuje się jako sygnał do wykonania kolejnego etapu diagnostyki, a nie jako ostateczne rozpoznanie.

Możliwe są dwie podstawowe sytuacje:

wynik ujemny – laboratorium nie wykryło krwi utajonej w próbce. Oznacza to, że w momencie wykonywania badania nie stwierdzono nieprawidłowości wymagających pilnej diagnostyki. Nie zwalnia to jednak z udziału w kolejnych badaniach profilaktycznych zgodnie z zaleceniami lekarza;

wynik dodatni – wykryto obecność krwi utajonej. Pacjent powinien zgłosić się na dalszą diagnostykę, najczęściej kolonoskopię , która pozwoli ustalić przyczynę krwawienia.

Lekarze zwracają uwagę, że wielu pacjentów z dodatnim wynikiem nie ma nowotworu. Zdarza się natomiast, że kolonoskopia ujawnia polipy, które można usunąć podczas tego samego badania, zapobiegając ich dalszemu rozwojowi.

Test FIT czy kolonoskopia? Najważniejsze różnice i kiedy potrzebna jest kolonoskopia

Jednym z najczęściej powtarzających się pytań jest to, czy dodatni wynik testu oznacza konieczność kolonoskopii i czy samo badanie FIT może ją zastąpić. Odpowiedź lekarzy jest jednoznaczna – nie . Test FIT pomaga wybrać osoby, które wymagają dokładniejszej diagnostyki. Kolonoskopia pozwala natomiast obejrzeć wnętrze jelita grubego, pobrać wycinki do badania histopatologicznego oraz usunąć wykryte polipy. Najważniejsze różnice przedstawiają się następująco:

To właśnie dlatego lekarze mówią o dwóch etapach profilaktyki. Test FIT wskazuje osoby z podwyższonym ryzykiem, a kolonoskopia pozwala potwierdzić lub wykluczyć chorobę.

Objawy raka jelita grubego. Kiedy nie czekać na test FIT i zgłosić się do lekarza?

Choć badanie FIT odgrywa coraz większą rolę w profilaktyce, nie jest odpowiednim rozwiązaniem dla każdego. Jeżeli pojawiają się objawy sugerujące chorobę jelita grubego, lekarze zalecają bezpośredni kontakt z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub gastroenterologiem. Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby, u których występują:

widoczna krew w stolcu ,

nagła, niewyjaśniona utrata masy ciała ,

utrzymujące się bóle brzucha ,

zmiana rytmu wypróżnień trwająca kilka tygodni ,

niedokrwistość z niedoboru żelaza o nieustalonej przyczynie .

W takich przypadkach lekarz może skierować pacjenta bezpośrednio na dalszą diagnostykę. Wykonywanie testu przesiewowego nie powinno opóźniać rozpoznania choroby.

Ile kosztuje test FIT-OC? Cena prywatnie i badanie na NFZ

Jednym z argumentów przemawiających za wykonaniem badania pozostaje jego dostępność. Osoby kwalifikujące się do programu profilaktycznego nie ponoszą żadnych kosztów , ponieważ badanie finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia . Pacjenci, którzy chcą wykonać test prywatnie, również nie muszą liczyć się z wysokim wydatkiem.

Lekarze podkreślają jednak, że wybór badania nie powinien zależeć wyłącznie od ceny. Najważniejsze jest dopasowanie diagnostyki do wieku pacjenta, czynników ryzyka i występujących objawów.

Podstawa prawna i źródła

Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej.

Komunikaty Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczące programu profilaktyki raka jelita grubego oraz programu Moje Zdrowie.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu

Czytaj cały artykuł u źródła — Prawo Gospodarka Gazeta Prawna (gnews)