Ukraina uchwaliła ustawę o Panteonie Narodowym. Oto co jest w dokumencie

Spór o ukraińską politykę pamięci nie gaśnie. Po słowach Wołodymyra Zełenskiego o tym, że nikt nie będzie wskazywał Ukraińcom, jakich bohaterów mają czcić, Rada Najwyższa uchwaliła ustawę o Ukraińskim Panteonie Narodowym. Przedstawiamy, co się w niej znajduje.

Rada Najwyższa uchwaliła 1 lipca ustawę o Ukraińskim Panteonie Narodowym. Za projektem prezydenta Zełenskiego (nr 15360) zagłosowało 287 posłów; przyjęto go od razu w całości, cztery dni po wniesieniu.

Ustawa określa sześć kategorii osób, które mogą zostać uhonorowane — od głów państw doby Rusi i Kozaczyzny, przez dowódców formacji wymienionych z nazwy (w tym UPA), po postaci nauki i kultury światowej rangi związane z Ukrainą.

Nazwiska nie są w ustawie. Każde upamiętnienie ma być wpisywane osobno, przez zmianę ustawy i odrębne głosowanie parlamentu; przepochowanie co do zasady po co najmniej 20 latach od śmierci.

Panteon zostanie wpisany do Protokołu Państwowego Ukrainy i obejmuje możliwość sprowadzania szczątków zza granicy.

Kiedy Wołodymyr Zełenski ogłosił z okazji Dnia Konstytucji Ukrainy projekt ustawy o Panteonie Narodowym i stwierdził przy tym, że nikt nie będzie wskazywał Ukraińcom, jakich bohaterów mają szanować, w polskim internecie posypały się komentarze . Słowa Zełenskiego zostały odebrane jako zaognienie sporu z Polską po tym, jak wcześniej prezydent Ukrainy zdecydował o nadaniu jednej z jednostek wojskowych imienia "Bohaterów UPA".

Zrobił tak przed radiowozem. 29-latek szybko pożałował

Teraz Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła ustawę o Ukraińskim Panteonie Narodowym — ogólnonarodowym miejscu pamięci w Kijowie, w którym państwo będzie honorować "najwybitniejszych przedstawicieli narodu ukraińskiego". Za projektem numer 15360, wniesionym przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, zagłosowało 287 posłów; ustawę przyjęto od razu w całości. Projekt złożono 28 czerwca, w Dzień Konstytucji, a dzień przed głosowaniem parlamentarny komitet humanitarnej i informacyjnej polityki jednogłośnie zarekomendował jego przyjęcie.

Ustawa określa status prawny panteonu, tryb honorowych przepochowań (przeniesienia szczątków do nowego, uroczystego miejsca spoczynku) oraz ustawiania kenotafów, czyli symbolicznych grobów. Cytaty z ustawy pochodzą z tłumaczenia własnego. Poniżej najważniejsze rozwiązania.

Kto może zostać uhonorowany

Ustawa wymienia sześć kategorii osób, których pamięć może zostać uczczona w panteonie.

Kategoria pierwsza — głowy państw z różnych epok. Z ustawy: "osób, które pełniły funkcje głów państw lub im równorzędne w Rusi, Królestwie Ruskim, kozackim państwie ukraińskim (Wojsku Zaporoskim), Ukraińskiej Republice Ludowej, Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej, Państwie Ukraińskim, Ukrainie Karpackiej" .

Kategoria druga obejmuje prezydentów Ukrainy — z wyjątkiem tych, którzy zostali usunięci z urzędu w trybie impeachmentu.

Kategoria trzecia to dowódcy wojskowi wymienionych z nazwy formacji. Z ustawy: "osób, które pełniły funkcje naczelnych dowódców (głównych dowódców) lub im równorzędne w siłach zbrojnych (armii) Ukraińskiej Republiki Ludowej, w Armii Halickiej (Ukraińskiej Armii Halickiej), w Organizacji Obrony Narodowej »Karpacka Sicz«, w Ukraińskiej Powstańczej Armii" .

Kategoria czwarta to naczelni dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy podczas trwającej wojny o niepodległość.

Kategoria piąta , najszersza i najbardziej uznaniowa. Z ustawy: "osób, które wniosły wyjątkowy, historycznie znaczący wkład w zdobycie i odzyskanie niepodległości, w budowę państwowości i rozwój państwa ukraińskiego, obronę jego suwerenności i integralności terytorialnej, w kształtowanie narodu ukraińskiego, wojska, kultury, sztuki, nauki, sportu, w ukształtowanie ukraińskiego języka literackiego, rozwój społeczeństwa obywatelskiego lub religii" .

Kategoria szósta — postaci światowej rangi związane z Ukrainą. Z ustawy: "laureatów Nagrody Nobla z nauki lub literatury, postaci nauki lub kultury rangi światowej, które były obywatelami Ukrainy, albo które urodziły się lub mieszkały na terytorium Ukrainy, albo których działalność była związana z terytorium Ukrainy" .

Kto jest wykluczony

Ustawa zawiera katalog wyłączeń. Pamięć nie może zostać uczczona w przypadku osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy oraz przeciwko pokojowi i porządkowi międzynarodowemu, a także objętych ukraińskimi ustawami dekomunizacyjnymi i "dekolonizacyjnymi" — potępiającymi reżim komunistyczny i nazistowski oraz rosyjską politykę imperialną i propagandę agresji.

Jak zapadają decyzje o konkretnych osobach

Sama ustawa nie wymienia żadnych nazwisk. O każdym honorowym przepochowaniu, kenotafie czy innej formie upamiętnienia parlament będzie rozstrzygał osobno — przez zmianę ustawy, dopisując nazwisko do imiennej listy stanowiącej jej załącznik. Każdy taki wpis wymaga odrębnego głosowania Rady Najwyższej.

Wstępnie propozycje ma opiniować stały kolegialny organ doradczy działający przy instytucji zarządzającej panteonem, w którego skład wejdą m.in. przedstawiciele Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, naukowcy i historycy. Organ ten ma rozpatrywać wnioski, prowadzić konsultacje społeczne i przygotowywać rekomendacje. Co do zasady przepochowanie będzie możliwe, gdy od śmierci danej osoby minie co najmniej dwadzieścia lat, choć w wyjątkowych przypadkach termin ten można skrócić.

Ceremoniał i honory państwowe

Ustawa nadaje panteonowi wysoką rangę ceremonialną. Honorowe przepochowania mają odbywać się z honorami wojskowymi, z reguły w obecności prezydenta, przewodniczącego parlamentu i premiera oraz innych członków rządu i kierownictwa państwa. Obiekt ma być objęty całodobową wartą honorową. Ustawa przewiduje też, że to właśnie w panteonie odbywać się będzie ceremonia wręczania najwyższego odznaczenia państwowego — najwyższego stopnia wyróżnienia. Zniszczenie lub zbezczeszczenie grobów ma być ścigane, a szkody pokrywane z budżetu państwa, z późniejszym obciążeniem sprawców.

Wymiar protokolarny i dyplomatyczny

Ustawa włącza panteon w oficjalny ceremoniał państwa. Stanowi wprost, że "odwiedzenie Panteonu jest obowiązkowo włączane do Protokołu Państwowego i Ceremoniału Ukrainy" . W praktyce protokół dyplomatyczny działa tak, że to do takich miejsc — jak Grób Nieznanego Żołnierza — kieruje się zagraniczne delegacje i głowy państw składające oficjalne wizyty. Oznacza to, że po wybudowaniu panteon może stać się jednym z protokolarnych punktów wizyt obcych przywódców w Kijowie.

Ustawa dopuszcza także sprowadzanie szczątków spoza kraju. Honorowe przepochowanie jest możliwe m.in. w razie "wykrycia na terytorium Ukrainy lub za granicą niepochowanych szczątków (ciała, prochów) osoby" oraz gdy "za granicą znajduje się grób, w którym pochowana jest trumna z ciałem zmarłego lub urna z prochami" — co zakłada współpracę z innymi państwami przy transgranicznych ekshumacjach i przewozach.

Gdzie stanie i jak będzie funkcjonował

Panteon ma być memoriałowym kompleksem w Kijowie, obiektem własności państwowej niepodlegającym prywatyzacji ani dzierżawie. Zamawiającego budowę wyznaczy Rada Ministrów, a projekt ma wyłonić otwarty konkurs — międzynarodowy lub ogólnoukraiński. Budowę, utrzymanie i ochronę sfinansuje budżet państwa.

Zmiany w innych ustawach

Ustawa nowelizuje pięć innych aktów — Kodeks gruntowy oraz ustawy o przyrodniczym funduszu ochronnym, o ochronie dziedzictwa kulturowego, o pochówku i o regulacji działalności urbanistycznej — tak, by budowa panteonu była możliwa również na terenach chronionych: w historycznym areale miasta, strefie ochrony zabytku, strefie chronionego krajobrazu czy strefie buforowej obiektu światowego dziedzictwa UNESCO. W takich przypadkach budowa zostaje uznana za szczególną formę wykorzystania terenu i, zgodnie z ustawą, nie może być samodzielną podstawą odmowy realizacji projektu.

Kontekst

Idea panteonu ma dłuższą historię: odpowiednią uchwałę Rada Najwyższa przyjęła już w 2015 r., a przygotowania zapoczątkował dekret ówczesnego prezydenta Petra Poroszenki. W maju 2026 r. na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym pod Kijowem przepochowano Andrija Melnyka, jednego z liderów Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów; władze zapowiadały też sprowadzenie z zagranicy kolejnych działaczy. Ustawa wejdzie w życie dzień po opublikowaniu; wcześniej musi ją podpisać prezydent.

Z Wirtualną Polską związana od 2017 roku. Doświadczona redaktorka i wydawczyni, odpowiadająca za bieżące wydanie serwisu oraz koordynację pracy zespołu. Prywatnie miłośniczka podróży i odkrywania nowych miejsc. Zastępczyni szefa redakcji Wiadomości oraz szefowa zespołu wydawców Wiadomości.

Czytaj cały artykuł u źródła — Wirtualna Polska — Wiadomości