„Praworęczność” pojawiła się już ponad pół miliarda lat temu
Spriggina floundersi to jeden z najbardziej charakterystycznych przedstawicieli organizmów zamieszkujących Ziemię w okresie ediakaru - na długo przed pojawieniem się pierwszych zwierząt o twardych szkieletach. Skamieniałości tego organizmu, odkryte w południowej Australii, pozwoliły naukowcom prześledzić nie tylko budowę ciała, ale także subtelne aspekty zachowania, które dotychczas uznawano za domenę znacznie bardziej zaawansowanych form życia .
Badacze z kilku wiodących ośrodków naukowych, American Museum of Natural History, Florida State University, Harvard University i University of California w Riverside przeanalizowali ponad sto doskonale zachowanych okazów Spriggina floundersi. Skamieniałości te, wydobyte głównie z terenów Parku Narodowego Nilpena Ediacara w południowej Australii, zachowały się w formie odcisków, które stanowią lustrzane odbicia pierwotnych kształtów zwierząt .
Szczegółowa analiza wykazała, że znacznie więcej okazów wykazuje zgięcie w lewą stronę. Jednak ze względu na sposób powstawania skamieniałości, taki odcisk oznacza, że za życia zwierzę wyginało się w prawo . Ta powtarzalność nie jest przypadkowa. Sugeruje, że Spriggina floundersi miała wyraźną preferencję do skręcania w jedną stronę, co można porównać do współczesnej „praworęczności” lub „leworęczności”.
To odkrycie jest wyjątkowe, ponieważ dotyczy zwierzęcia, które nie miało kończyn, a więc nie wykazywało lateralizacji w sposób znany z codziennego życia ludzi czy innych współczesnych zwierząt. Preferencja kierunku ruchu może jednak wskazywać na istnienie wczesnych mechanizmów asymetrii funkcjonalnej w układzie nerwowym.
Lateralizacja, czyli funkcjonalna asymetria lewej i prawej strony ciała, jest w świecie zwierząt szeroko rozpowszechniona. U ludzi przejawia się m.in. dominacją jednej ręki, u ptaków - preferencją jednego oka do obserwacji, a u ośmiornic - wyborem jednej macki do manipulowania przedmiotami. Odkrycie, że już ponad pół miliarda lat temu istniały zwierzęta wykazujące takie zachowania, przesuwa początki lateralizacji znacznie dalej w przeszłość, niż dotychczas sądzono.
Naukowcy podkreślają, że lateralizacja wiąże się z rozwojem bardziej złożonych układów nerwowych i zdolności sensorycznych. Współczesne zwierzęta, które wykazują „ręczność”, często cechują się wysokim poziomem organizacji układu nerwowego. Odkrycie u Spriggina floundersi sugeruje, że już w ediakarze pojawiły się pierwsze zaawansowane mechanizmy koordynacji ruchowej i percepcji środowiska.
Góry Flindersa oraz otaczające je tereny południowej Australii to jedno z najważniejszych miejsc na świecie pod względem badań nad biotą ediakarską. Warstwy skalne w Parku Narodowym Nilpena Ediacara zachowały liczne skamieniałości organizmów, które zostały nagle pogrzebane przez burze, co pozwoliło na wyjątkowo dokładne odwzorowanie ich kształtów i pozycji. Spriggina floundersi, będąca symbolem paleontologii Australii Południowej, jest jednym z najstarszych znanych zwierząt o symetrii dwubocznej - cechy, która stała się fundamentem budowy ciała większości współczesnych organizmów, w tym człowieka .