Naukowcy rozszyfrowują Całun Turyński. Co znaleziono na relikwii?
Całun Turyński to lniane płótno, na którym widnieje wizerunek mężczyzny z wyraźnymi śladami obrażeń. Od stuleci budzi on zainteresowanie zarówno środowisk religijnych, jak i naukowych. W 1988 roku niezależne laboratoria w Oksfordzie, Tucson i Zurychu przeprowadziły datowanie radiowęglowe, które wskazało, że tkanina pochodzi z okresu między 1260 a 1390 rokiem naszej ery. Datowanie to jest zgodne z najstarszymi przedstawieniami Całunu, m.in. z medalionem pielgrzyma z Lirey, datowanym na lata 1350–1418 i przechowywanym w Musée National du Moyen Âge w Paryżu.
Zaawansowane metody sekwencjonowania i analiza metagenomiczna
W najnowszych badaniach, których wyniki właśnie opublikowano, wykorzystano zaawansowane metody sekwencjonowania DNA, by przeanalizować materiał biologiczny zachowany na oficjalnych fragmentach Całunu. Badanie przeprowadzono w ramach wspólnego projektu badawczego realizowanego od września 2022 do grudnia 2025 roku przez zespół z Uniwersytetu w Padwie pod kierunkiem prof. Gianniego Barcaccia oraz grupę prof. Alessandro Achilliego z Uniwersytetu w Pawii, przy udziale kilku międzynarodowych instytucji. Badania dotyczyły oficjalnego zestawu próbek pobranych podczas nocnej sesji z 8 na 9 października 1978 roku przez prof. Pierluigiego Baima Bollone. Analizy metagenomiczne pozwoliły zidentyfikować zarówno ślady ludzkiego DNA, jak i szerokie spektrum zanieczyszczeń środowiskowych, które nagromadziły się na płótnie przez stulecia.
Złożony obraz biologicznych śladów na płótnie
Wyniki badań ujawniają niezwykle złożone warunki zachowania materiału biologicznego na Całunie. Naukowcy natrafili na liczne ślady kontaktu z ludźmi oraz zanieczyszczeń środowiskowych, które są efektem wielowiekowego kontaktu płótna z różnymi osobami i otoczeniem. Analiza DNA wykazała obecność linii genetycznych typowych dla populacji Europy Zachodniej i regionu Morza Śródziemnego, a także szeroki wachlarz mikroorganizmów i innych śladów biologicznych.
Genetyczne linie: od Europy Zachodniej po Bliski Wschód
Jednym z kluczowych odkryć była identyfikacja mitochondrialnej linii genetycznej charakterystycznej dla populacji Żydów aszkenazyjskich. Jednak, jak podkreślają badacze, linia ta odpowiada dokładnie profilowi genetycznemu prof. Baima Bollone, który pobierał próbki w 1978 roku. Oznacza to, że część materiału biologicznego pochodzi od osoby mającej bezpośredni kontakt z Całunem w czasach współczesnych. Dodatkowo, obecność keratyn i innych białek skóry potwierdza, że próbki były pobierane bez zachowania sterylnych warunków, co utrudnia jednoznaczną interpretację starszych śladów DNA.
Mimo tych trudności, naukowcom udało się zidentyfikować także inne linie genetyczne, jedną powszechną w Europie Zachodniej oraz drugą, rzadziej spotykaną, typową dla populacji Bliskiego Wschodu, zwłaszcza wśród Druzów. Nie stety, nie jest możliwe precyzyjne datowanie tych linii genetycznych.
W ramach badań przeprowadzono również nowe analizy radiowęglowe dwóch nici pochodzących z relikwiarza Całunu. Wyniki wskazują na okres między 1451 a 1799 rokiem, co jest zgodne z udokumentowanymi naprawami płótna po pożarze w katedrze w Chambéry w 1532 roku. Obecność białek charakterystycznych dla jedwabiu sugeruje, że nici te mogły być użyte podczas renowacji.
Mikrobiom Całunu. Od koralowca po domowe zwierzęta
Zespół z Uniwersytetu w Padwie przeprowadził też szczegółową analizę bioinformatyczną danych metagenomicznych. Badacze zidentyfikowali bogaty mikrobiom, obejmujący mikroorganizmy typowe dla ludzkiej skóry oraz liczne gatunki archeonów, bakterii i grzybów charakterystycznych dla środowisk słonawych. Wśród wykrytych śladów znalazło się także DNA śródziemnomorskiego koralowca czerwonego, a także roślin uprawnych, takich jak marchew, pszenica, kukurydza, banan i orzeszki ziemne. Odkryto również ślady zwierząt domowych, bydła, świń, kur, psów i kotów, co wskazuje na szereg źródeł zanieczyszczeń biologicznych.
Analiza składu fauny i flory wskazuje, że większość zidentyfikowanych zanieczyszczeń pochodzi z okresów historycznych nie wcześniejszych niż późne średniowiecze. Obecność roślin i zwierząt pochodzących z różnych części świata sugeruje, że Całun był narażony na kontakt z wieloma osobami i środowiskami, zwłaszcza po wielkich odkryciach geograficznych, takich jak podróże Marco Polo czy Krzysztofa Kolumba.
Ograniczenia badań i ostrożność w interpretacji wyników
Naukowcy podkreślają, że uzyskane wyniki stanowią istotne uzupełnienie dotychczasowych badań historycznych, radiometrycznych i kryminalistycznych. Nowe dane molekularne pozwalają lepiej zrozumieć procesy zachowania i zanieczyszczenia Całunu, ale jednocześnie wskazują na ograniczenia metody metagenomicznej. Analizowane DNA stanowi bowiem sumę śladów pozostawionych na płótnie przez setki lat, co wymaga ostrożności przy próbach przypisywania konkretnych profili genetycznych do określonych wydarzeń historycznych czy regionów geograficznych. Nowe badania DNA nie rozstrzygają ostatecznie kwestii pochodzenia Całunu Turyńskiego, ale dostarczają cennych informacji na temat jego burzliwej historii.