Trzmiele zagrożone toksycznymi metalami bardziej niż pszczoły
Jak metale ciężkie wpływają na pszczoły i trzmiele?
Zanieczyszczenie metalami ciężkimi, takimi jak arsen, kadm, chrom, kobalt, ołów czy cyna , to problem powszechny, szczególnie w pobliżu ośrodków przemysłowych, terenów górniczych oraz miast. Jednak metale te mogą trafiać także na obszary wiejskie , przenoszone przez powietrze, stosowanie osadów ściekowych, nawozów czy środków ochrony roślin. Nawet w regionach o stosunkowo niskim poziomie zanieczyszczeń, takich jak Cambridgeshire, gdzie prowadzono badania, obecność metali ciężkich w środowisku jest zauważalna.
Podczas zbierania pokarmu pszczoły i trzmiele mogą nieświadomie gromadzić metale ciężkie z gleby, pyłu czy pyłku roślin . Nawet niewielkie stężenia tych substancji mogą być szkodliwe, wpływają negatywnie na zdolności poznawcze owadów , takie jak uczenie się i zapamiętywanie, co przekłada się na efektywność żerowania i orientację w terenie. Długotrwała ekspozycja na metale ciężkie może również obniżać sukces rozrodczy , prowadząc do mniejszej liczby potomstwa i zaburzeń w rozwoju larw.
Trzmiele bardziej narażone od pszczół?
Dotychczas to pszczoły miodne były często wykorzystywane jako wskaźnik zanieczyszczenia środowiska metalami ciężkimi. Najnowsze badania pokazują jednak, że różne gatunki pszczół gromadzą metale w odmienny sposób. Trzmiele okazują się szczególnie podatne na ekspozycję na toksyczne pierwiastki.
Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge zebrali próbki pyłku za pomocą specjalnych pułapek oraz zmierzyli stężenia wybranych metali ciężkich zarówno w pyłku, jak i w ciałach dorosłych owadów. Analiza wykazała, że trzmiele zbierają pyłek zawierający od dwóch do nawet siedmiu razy więcej metali ciężkich niż pszczoły miodne . W ich organizmach stwierdzono także około trzykrotnie wyższe stężenia tych substancji.
Skąd te różnice?
Zdaniem autorów pracy to wynik zarówno odmiennych zachowań żerujących owadów, jak i ich fizjologii. Pszczoły miodne zakładają gniazda w nadziemnych jamach, takich jak dziuple czy ule, a ich kolonie są bardzo liczne, mogą liczyć od 30 do 60 tysięcy osobników. Trzmiele natomiast gniazdują pod ziemią, w glebie lub ściółce , a ich kolonie są znacznie mniejsze – zwykle od 50 do 500 osobników.
Nie wszystkie pszczoły odwiedzają te same gatunki kwiatów. Wybór zależy m.in. od potrzeb żywieniowych, wielkości ciała, długości języka i nawyków żerowania. Niektóre rośliny gromadzą metale ciężkie w większych ilościach niż inne. Pszczoły miodne zbierają pyłek z wielu różnych gatunków roślin, co powoduje rozcieńczenie ewentualnych zanieczyszczeń. Trzmiele natomiast są bardziej wyspecjalizowane i zbierają pyłek z mniejszej liczby gatunków , przez co ich ekspozycja na metale zależy w większym stopniu od tego, czy odwiedzane rośliny są zanieczyszczone.
Dodatkowo pszczoły miodne mogą żerować w promieniu nawet 10 km od ula, co pozwala im unikać najbardziej zanieczyszczonych miejsc. Trzmiele natomiast zwykle nie oddalają się od gniazda na więcej niż 1,5 km , przez co są bardziej narażone na lokalne źródła zanieczyszczeń. Co więcej, trzmiele są bardziej owłosione niż pszczoły miodne , co sprzyja osadzaniu się na ich ciałach pyłu i drobinek zawierających metale ciężkie.
Zagrożenie czyha na owady nawet na terenach uznawanych za bezpieczne
Chociaż stężenia metali ciężkich wykryte w badaniu nie były na tyle wysokie, by powodować natychmiastową śmierć owadów , naukowcy podkreślają, że nawet niskie poziomy tych substancji mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i funkcjonowania kolonii. Zmniejszona zdolność do żerowania, problemy z rozmnażaniem czy utrata pojedynczych robotnic mogą mieć szczególnie dotkliwe skutki w przypadku trzmieli , których kolonie są niewielkie i bardziej wrażliwe na straty.
Profesor Lynn Dicks z Uniwersytetu Cambridge zwraca uwagę, że nawet na terenach uznawanych za bezpieczne , z dala od przemysłu czy kopalń, owady mogą być narażone na toksyczne metale . Każda utrata robotnicy w kolonii trzmieli może znacząco wpłynąć na funkcjonowanie całej społeczności.
Eksperci podkreślają, że mimo zagrożenia zanieczyszczeniem, warto sadzić kwiaty i wspierać populacje owadów zapylających , nawet w rejonach potencjalnie narażonych na metale ciężkie. Jak zauważa dr Sarah Scott, pszczoły i trzmiele odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu bioróżnorodności i bezpieczeństwa żywnościowego . Nawet jeśli pokarm zawiera śladowe ilości metali, lepiej, by owady miały do niego dostęp, niż by cierpiały z powodu jego braku.