Bociany zamiast łąk wybierają wysypiska śmieci. Negatywne zmiany już u tygodniowych piskląt
Nowe źródła pokarmu
Bocian biały (Ciconia ciconia) od lat uznawany jest za symbol polskiej przyrody. Tradycyjnie ptaki te zdobywały pokarm na łąkach i polach, polując na drobne kręgowce i bezkręgowce. Jednak dynamiczna urbanizacja i rosnąca produkcja odpadów sprawiły, że bociany coraz częściej korzystają z nowych, antropogenicznych źródeł pokarmu . W Europie Zachodniej zjawisko to obserwowane jest od lat 80. XX wieku, natomiast w Polsce nasiliło się dopiero w ostatniej dekadzie.
W Polsce żerowanie bocianów na wysypiskach stało się znacznie bardziej powszechne w ciągu ostatnich dziesięciu lat – mówi pierwszy autor pracy Anustup Bandyopadhyay, doktorant Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Choć większość ptaków wciąż korzysta z naturalnych źródeł pokarmu, coraz więcej osobników wybiera wysypiska, co pozwala porównać, jak różne strategie żerowania wpływają na wzrost, bilans energetyczny i kondycję fizjologiczną – dodaje.
Autorzy podkreślają, że wysypiska śmieci przyciągają bociany przede wszystkim dzięki stałej dostępności pożywienia. Ptaki znajdują tam resztki mięsa, owady, drobne gryzonie, a nawet dżdżownice. Jednak wraz z pokarmem spożywają również fragmenty plastiku, druty, szkło oraz metale ciężkie, które mogą być szkodliwe dla ich zdrowia.
Bociany będą zostawać na cały rok?
Wysypiska zapewniają energetycznie tani pokarm, dostępny przez cały rok. Bociany mogą dzięki temu poświęcać mniej czasu na żerowanie i więcej energii przeznaczać na inne aktywności, takie jak opieka nad potomstwem. Badania prowadzone przez naszych partnerów z Polski pokazują, że ptaki najczęściej korzystają z wysypisk w szczycie sezonu lęgowego, gdy zapotrzebowanie na pokarm dla piskląt jest największe – wyjaśnia Bandyopadhyay.
Naukowcy zwracają jednak uwagę, że korzyści płynące z łatwego dostępu do pożywienia mogą być pozorne. Wstępne wyniki badań wskazują, że bociany żerujące na wysypiskach mają co prawda większą masę ciała i więcej zgromadzonej energii niż ich krewniacy żywiący się naturalnym pokarmem, ale jednocześnie już w bardzo młodym wieku pojawiają się u nich oznaki uszkodzeń DNA. Spodziewaliśmy się, że negatywne skutki diety opartej na odpadach pojawią się później, tymczasem obserwujemy je już u tygodniowych piskląt – podkreśla Bandyopadhyay.
Zespół badawczy wykorzystał zaawansowane metody laboratoryjne, takie jak immunoenzymatyczne testy hormonalne, oznaczanie poziomu stresu oksydacyjnego oraz badania metabolizmu mitochondrialnego, aby szczegółowo analizować wpływ diety na rozwój i kondycję młodych bocianów. Dodatkowo, dzięki pomiarom ciała i śledzeniu ruchów ptaków za pomocą nadajników GPS, naukowcy mogą ocenić, jak żerowanie na wysypiskach wpływa na ich migracje i ogólną strategię życiową.
Oprócz konsekwencji zdrowotnych, dostępność pokarmu na wysypiskach może wpływać także na zachowania migracyjne bocianów. Przykłady z Półwyspu Iberyjskiego pokazują, że populacje bocianów, które niegdyś były w pełni wędrowne, obecnie coraz częściej pozostają na miejscu przez cały rok, rezygnując z długich i wyczerpujących migracji do Afryki. Podobne zmiany mogą wkrótce dotyczyć także bocianów z Europy Środkowo-Wschodniej, jeśli trend żerowania na wysypiskach się utrzyma – przewiduje Bandyopadhyay.