Wulkan wypluwa nie lawę, a szczere złoto. Naukowcy o tajemnicy góry Erebus

Góra Erebus na Antarktydzie

Foto: Unia Europejska, zdjęcia Copernicus Sentinel-2

Góra Erebus jest drugim co do wysokości i najbardziej aktywnym wulkanem Antarktydy. Jest także najbardziej na południe wysuniętym aktywnym wulkanem na Ziemi.

Niezwykły wulkan na Antarktydzie. Kryje w sobie kryształy złota

Góra Erebus wznosi się na wyspie Rossa, na Morzu Rossa – głębokiej zatoce u wybrzeży Antarktydy. Jest położona około 1350 kilometrów od geograficznego bieguna południowego. W jego wnętrzu znajduje się żarząca się lawa. Natomiast w nieustannie wydobywających się z krateru gazach naukowcy odkryli mikroskopijne cząsteczki krystalicznego, pierwiastkowego złota.

Według artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie "Geophysical Research Letters" wulkan wypluwa codziennie około 80 gramów mikroskopijnego złotego pyłu rozprzestrzeniającego się na odległość 1000 kilometrów, a nawet dalej. Choć naukowcy dokonali odkrycia już w 1991 r., to, jak podaje portal ScienceAlert, do dziś jest to jedyny znany wulkan na świecie, który wyrzuca cząsteczki krystalicznego pierwiastkowego złota.

Pod pokrywą lodową Antarktydy kryje się kontynent z pasmami górskimi, głębokimi dolinami i rozległymi równinami. Naukowcy z Uniwersytetu w Genui od...

Tajemnica góry Erebus. Skąd w wulkanie biorą się cząsteczki złota?

Prawdziwą zagadką pozostaje to, w jaki sposób złoto wydostaje się z magmy. Śladowe ilości tego surowca wykryto chemicznie również w próbkach z wulkanów Kīlauea na Hawajach, Etna we Włoszech, Augustine na Alasce i El Chichón w Meksyku. Prace naukowców sugerują, że złoto może być transportowane w gorących płynach wulkanicznych, a prawdopodobnie także w gazach.

Wulkan jest otworem w skorupie ziemskiej, przez który roztopiona materia z głębi ziemi wydostaje się ku górze. Wiele pierwiastków, takich jak miedź, srebro, rtęć, arsen, selen i siarka, a także złoto, może łączyć się w tym tyglu z innymi pierwiastkami, tworząc związki chemiczne.

Stamtąd złoto nie paruje jednak jak woda z czajnika – temperatura wrzenia czystego kruszcu jest znacznie wyższa niż te panujące w wulkanie. Naukowcy uważają jednak, że wydostaje się ono, przyłączając się do lotnych związków zawierających chlor lub siarkę, które mogą występować w gorących gazach wulkanicznych.

Głęboko pod Oceanem Atlantyckim naukowcy eksplorują niezwykłe miejsce, które określają Zaginionym Miastem. Swoją nazwę zawdzięcza ono wyjątkowemu w...

Wulkan inny niż wszystkie. Co go wyróżnia?

Według zespołu kierowanego przez geochemiczkę Kimberly Meeker z New Mexico Institute of Mining and Technology w USA złoto z góry Erebus zachowuje się w sposób niespotykany w żadnym innym wulkanie.

Naukowcy pobrali próbki ze śniegu wokół krateru, ze strugi gazu wydobywającego się z jeziora lawy oraz z antarktycznej troposfery w odległości do 1000 kilometrów od góry. We wszystkich trzech zestawach próbek znaleźli cząsteczki czystego złota o skali mikronowej. Pod mikroskopem cząsteczki te wyglądały jak niemal idealnie geometryczne kryształy, a nie nieregularne drobiny. Niektóre mierzyły około 60 mikrometrów średnicy.

Dzienna produkcja wynosząca około 80 gramów była nieco mniejsza niż notowana w przypadku niektórych innych wulkanów. Szacunki dla Etny sięgały nawet 2,4 kilograma. Jak wyjaśnia portal ScienceAlert, w wulkanie Erebus jest jednak coś, co pozwala złotu oddzielić się od związków chemicznych, które utrzymywały je w emisjach wulkanicznych.

W czerwcu zarejestrowano najwyższą w historii pomiarów średnią temperaturę powierzchni oceanów, która wyniosła 20,98 stopnia Celsjusza – poinformow...

Idealnie uformowane kryształy złota. Jak powstają?

Jeden z modeli naukowców zakłada, że złoto jest wynoszone z lawy w lotnych związkach chloru. Gdy gazy stygną, krystalizuje ono z tych związków, zanim ostatecznie opadnie na antarktyczny lód. Problemem może być tu jednak fakt, że gaz zawiera bardzo mało złota; w takich warunkach spontaniczne tworzenie się pięknie uformowanych kryształów w powietrzu jest bardzo trudne.

Inny scenariusz, zaproponowany później przez wulkanologa Philipa Kyle’a z New Mexico Institute of Mining and Technology, członka zespołu badawczego, zakłada, że złoto tworzy się stopniowo w skorupie na powierzchni jeziora lawy, zanim zostanie uniesione w górę przez wznoszące się gazy.

Naukowcy wciąż nie znaleźli konkretnej odpowiedzi na pytanie, co sprawia, że wulkan posiada unikalną zdolność do obsypywania śniegu złotym pyłem. Mogą na to wpływać zarówno zachodzące w nim reakcje chemiczne, temperatura otoczenia na Antarktydzie, geologia, jak i inne nieustalone dotąd czynniki.

Masz aktywną subskrypcję? Zaloguj się lub wypróbuj za darmo wydanie testowe.

nie masz konta w serwisie? Dołącz do nas

Czytaj cały artykuł u źródła — Rzeczpospolita