Niesamowite odkrycie. Czy to miejsce, gdzie odbywał się sobór sprzed ponad 1700 lat?
Archeolodzy prowadzący wykopaliska w İzniku (dawnej Nicei w Bitynii) odkryli dowody, które ich zdaniem są pozostałościami pierwotnego kościoła, w którym w 325 roku n.e. odbył się sobór nicejski. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii chrześcijaństwa. Pierwszy sobór nicejski został zwołany przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Biskupi mieli rozwiązać konflikty teologiczne we wczesnym Kościele. To w czasie tego soboru ustalono treść Credo, które do dzisiaj wyznajemy w czasie Mszy świętych.
Historyczna lokalizacja
Nowe dowody wskazujące, że w kościele tym odbywały się obrady soboru 1700 lat temu, pochodzą z fundamentów ścian, posadzek i elementów architektonicznych, które zdaniem naukowców przypisuje się kościołowi św. Neofita, który uległ zniszczeniu podczas trzęsienia ziemi w 368 roku Sugerują one, że późniejsza bazylika, znana jako Kościół Ojców Świętych, została zbudowana bezpośrednio nad poprzednią, co od dawna było przedmiotem debaty uczonych.
Wykopaliska prowadzono w czasie jedenastego sezonu archeologicznego na stanowisku bazyliki nad brzegiem jeziora İznik. Od 2015 roku badania prowadzi Uniwersytet Bursa Uludağ pod kierownictwem Ministerstwa Kultury i Turystyki Turcji oraz władz metropolitalnych Bursy. W tegorocznej kampanii biorą udział również naukowcy z Uniwersytetu w Kalabrii i Uniwersytetu Catanzaro Magna Graecia we Włoszech. Głównym celem w sezonie 2026 jest odnalezienie małego kościoła, o którym w źródłach historycznych wspomina się jako o miejscu, w którym odbył się pierwszy sobór nicejski. Czy to się udało?
Wydaje się, że przełom nastąpił wraz z odkryciem, że charakterystyczna powierzchnia podłogi, wcześniej znana jedynie z prothesis (pomieszczenia, w którym wykonywano przedmioty liturgiczne), znajdowała się poza obrysem późniejszej bazyliki. Archeolodzy postrzegają to jako dowód na to, że większy kościół został zbudowany na miejscu wcześniej istniejącej świątyni.
Dane z wykopalisk wskazują, że Kościół Ojców Świętych został zbudowany po trzęsieniu ziemi, które miało miejsce w roku 368 na miejscu zniszczonego kościoła św. Neofita. Budowa zaczęła się prawdopodobnie po 380 roku. Kościół został zbudowany na cześć biskupów, którzy uczestniczyli w soborze nicejskim, łącząc pozostałości archeologiczne i jedne z najważniejszych wydarzeń wczesnego chrześcijaństwa.
Odkrycia te są również zgodne z doniesieniami starożytnego historyka Euzebiusza z Cezarei, który w IV wieku, w swoim dziele „Życie Konstantyna” napisał, że sobór obradował w skromnym kościele, a nie w monumentalnej bazylice. Nowe fundamenty i powierzchnie podłóg sugerują, że archeolodzy faktycznie odkryli strukturę opisaną w źródłach historycznych.
Wykopaliska przyniosły również kilka mniejszych znalezisk, takich jak złoty pierścień i brązowy naparstek zdobiony motywami palmy i miecza. Artefakty te wykazują podobieństwo stylistyczne do przedmiotów z okresu arabskich dynastii Umajjadów i Abbasydów i mogą potwierdzać historyczne relacje o tym, że wojska Umajjadów oblegające İznik w 729 roku znalazły się z pobliżu Kościoła Ojców Świętych.
Badania w nawie głównej bazyliki wciąż trwają. Tam archeolodzy mają nadzieję na odkrycie, jak wyglądał układ architektoniczny budynku. Groby z monetami pochodzącymi z czasów rzymskich cesarzy Walensa i Walentyniana I, odkryte podczas wcześniejszych wykopalisk, potwierdziły wniosek, że późniejszy kościół został zbudowany po 380 roku.
Interpretacja nowych faktów wymaga wciąż dalszych wykopalisk i analiz, jednak nowe odkrycia stanowią jak dotąd najsilniejszy dowód archeologiczny na lokalizację kościoła, w którym odbył się sobór w 325 roku.