Zaskakujące odkrycie ze średniowiecznej Szwecji. Wspólne groby często nie łączyły bliskich krewnych
Zespół naukowców pod kierunkiem Mai Krzewińskiej przeanalizował starożytne genomy 142 osób, pochodzące z 50 grobów zbiorowych z trzech stanowisk archeologicznych w Szwecji, w Sigtunie pod Sztokholmem, Västerhus w Jämtlandii oraz Fjälkinge w Skanii . Groby te datowane są na późny okres wikiński oraz wczesne średniowiecze, kiedy chrześcijaństwo zaczęło odgrywać coraz większą rolę w życiu społecznym Skandynawii.
Dzięki nowoczesnym technikom sekwencjonowania DNA udało się nie tylko określić stopień pokrewieństwa między zmarłymi, ale także ustalić płeć biologiczną najmłodszych, których kości nie pozwalały na jednoznaczną identyfikację płci. Wśród pochowanych znajdowało się 58 dzieci i młodzieży poniżej 15. roku życia.
Wyniki badań okazały się zaskakujące: w większości przypadków dorośli i dzieci dzielący jeden wieloosobowy grób nie byli bliskimi krewnymi. Odkrycie to sugeruje, że praktyki pogrzebowe wczesnych chrześcijan były kształtowane przez szersze więzi społeczne, takie jak przynależność do gospodarstwa domowego, rozległych grup rodzinnych czy lokalnej wspólnoty, a nie wyłącznie przez relacje rodzinne. Jak podkreślają badacze, dotychczasowe interpretacje archeologiczne często opierały się na założeniu, że wspólne pochówki były zarezerwowane dla rodziców i ich dzieci lub innych bliskich krewnych. Nowe dane genetyczne pokazują, że rzeczywistość była znacznie bardziej złożona. Wspólne pochówki mogły być efektem przynależności do tej samej wspólnoty, statusu społecznego lub innych, nie zawsze uchwytnych dziś reguł.
Badania rzucają także nowe światło na status dzieci w społeczeństwie wczesnochrześcijańskiej Skandynawii. Analizy wykazały, że dzieci były pochowane zgodnie zna tych samych zasadach co dorośli. Przykładem jest cmentarz w Västerhus, gdzie mężczyźni i kobiety spoczywali po przeciwnych stronach przykościelnego cmentarza . Chłopcy i dziewczynki byli chowani zgodnie z tym samym podziałem, co sugeruje, że tożsamość płciowa była rozpoznawana i respektowana już od najmłodszych lat. Dzieci nie stanowiły odrębnej kategorii społecznej w kontekście pochówków, były traktowane według tych samych norm religijnych i społecznych, co dorośli.
Wśród odkryć szczególną uwagę zwraca historia kobiety określanej przez badaczy jako Lady 56, pochowanej na cmentarzu w Västerhus . Analizy DNA pozwoliły ustalić, że była spokrewniona z kilkoma innymi osobami pochowanymi w tej samej nekropolii – jej rodzicami, bratem oraz dwiema córkami. Jednak to nie tylko więzi rodzinne czynią jej historię wyjątkową. Przy jej szczątkach odnaleziono muszlę pielgrzyma, symbol pielgrzymki do Santiago de Compostela w północno-zachodniej Hiszpanii . To niezwykle rzadki przedmiot w średniowiecznych grobach skandynawskich, świadczący o tym, że Lady 56 przebyła tysiące kilometrów, by dotrzeć do jednego z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych chrześcijańskiej Europy, a następnie powróciła do rodzinnej Jämtlandii. Zmarła przed ukończeniem 30. roku życia, a jej bliscy zostali pochowani w różnych częściach tego samego cmentarza.
Badania prowadzone przez naukowców ze Sztokholmu pokazują, jak wiele można dowiedzieć się o dawnych społeczeństwach dzięki połączeniu archeologii i genetyki. Analizy DNA pozwalają nie tylko na rekonstrukcję więzi rodzinnych, ale także na lepsze zrozumienie zasad organizacji społecznej, praktyk religijnych i codziennego życia ludzi sprzed setek lat. Wyniki tych badań podkreślają, że społeczeństwo średniowiecznej Skandynawii było bardziej złożone, niż dotychczas sądzono, a więzi społeczne często wykraczały poza ramy rodziny biologicznej.