Finanse i prawo Dopłaty po 2027 roku. Komisja Europejska wyjaśnia, co czeka rolników
Podczas seminarium poświęconego dezinformacji w rolnictwie dla dziennikarzy z całej Europy głos zabrała Louise Bogey, rzeczniczka Komisji Europejskiej ds. rolnictwa i podatków (EC Spokesperson for Agriculture and Taxation). Odnosząc się do przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej oraz przygotowań do jej wdrażania po 2027 roku, przedstawiła harmonogram prac Komisji Europejskiej, rolę państw członkowskich oraz najważniejsze założenia planowanych zmian.
Komisja przygotowuje zalecenia dla państw członkowskich
Rzeczniczka wyjaśniła, że Komisja Europejska prowadzi obecnie wewnętrzne prace nad przygotowaniem zaleceń dla każdego państwa członkowskiego. Proces ten odbywa się równolegle z dialogiem prowadzonym z krajami UE.
– Komisja najpierw rozpoczęła przygotowywanie zaleceń dotyczących poszczególnych celów zawartych w propozycji dla państw członkowskich, ale następnie weszliśmy w dialog z państwami członkowskimi. Wszystko to opiera się na określonych danych. Czasami państwa członkowskie dysponują własnymi danymi, my mamy własne dane. Jest to więc pewnego rodzaju wymiana, są to obecnie trwające prace wewnętrzne. Jak poinformowała, zalecenia mają zostać opublikowane na początku 2027 roku. – Zalecenia te zostaną opublikowane na początku 2027 roku. Taki jest plan - zaznaczyła Bogey.
Dwa procesy będą prowadzone równolegle
Jednocześnie państwa członkowskie rozpoczęły już przygotowywanie swoich krajowych dokumentów.
– Obecnie mówimy raczej o rozdziale rolnym, ponieważ będzie on częścią większego krajowego i regionalnego planu partnerstwa. Państwa członkowskie zaczynają go przygotowywać. Należy postrzegać to jako dwa równoległe procesy, ponieważ jeśli chcemy, aby nowe przepisy weszły w życie na początku 2028 roku, państwa również muszą rozpocząć prace już teraz. Jak zaznaczyła, kraje mogą korzystać z doświadczeń zdobytych podczas opracowywania obecnych Planów Strategicznych WPR. – Oczywiście mają już wcześniejsze doświadczenia z planów strategicznych WPR, na których mogą się wzorować.
Rozdziały rolne mają trafić do Komisji na początku 2027 roku
Według rzeczniczki państwa członkowskie będą składały swoje rozdziały rolne na początku 2027 r., choć formalny termin nie został jeszcze ustalony.
– Państwa członkowskie będą musiały przedłożyć swój rozdział rolny na początku 2027 roku. Nie mamy jeszcze sztywnego terminu. Być może pojawi się on później, ale na ten moment nie ma jeszcze ostatecznego terminu. Komisja będzie następnie analizować ich treść. – Ideą jest zapewnienie Komisji wystarczającej ilości czasu na analizę i ocenę treści tych rozdziałów. Powinny one również opierać się na zaleceniach Komisji i zmierzać do realizacji określonych w nich celów.
Ostateczną decyzję podejmie Rada UE
Rzeczniczka przypomniała również procedurę zatwierdzania dokumentów. – Kiedy Komisja zakończy ocenę i analizę, proponuje Radzie ich przyjęcie. Następnie to do Rady należy przyjęcie całego krajowego i regionalnego planu partnerstwa wraz z rozdziałem rolnym.
Jeden budżet zamiast dwóch funduszy
Jedną z największych zmian ma być odejście od obecnego podziału środków.
– Różnica polega na tym, że nie będzie już oddzielnie Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz funduszu płatności bezpośrednich. Będzie jeden duży budżet dla każdego państwa członkowskiego.
Jednocześnie państwa nie otrzymają pełnej dowolności. – To jednak od państw członkowskich będzie zależało, jak rozdysponują środki, oczywiście nadal w oparciu o przepisy unijne, więc nie będą miały całkowitej swobody. Istnieją określone interwencje WPR, które są obowiązkowe i państwa będą musiały je uwzględnić.
Większa elastyczność, ale cele pozostaną wspólne
Komisja zakłada większą swobodę państw w sposobie realizacji polityki rolnej. – To prawda, że w kolejnej WPR będzie nieco większa elastyczność. Obecna warunkowość zostanie zastąpiona podejściem określanym jako "farm stewardship" .
Jednocześnie cele pozostaną wspólne dla całej Unii. – Cele będą określane na poziomie europejskim, natomiast każde państwo będzie opracowywało rozwiązania najlepiej dostosowane do swojej sytuacji.
Jako przykłady wskazała ochronę zasobów naturalnych oraz obszarów cennych przyrodniczo. – Cele to między innymi ochrona zasobów naturalnych, czyli wody i gleby, a także ochrona obszarów wrażliwych, takich jak Natura 2000, tereny podmokłe czy torfowiska.
Komisja zapowiada pilnowanie poziomu ambicji państw
Rzeczniczka podkreśliła, że większa elastyczność nie oznacza braku kontroli ze strony Komisji Europejskiej. – Jeżeli Komisja zauważy, że w jednym z krajowych planów strategicznych poziom ambicji był wcześniej bardzo wysoki, a w nowej propozycji praktycznie nic już nie pozostało, mimo że wcześniej zidentyfikowaliśmy ten obszar jako problem w danym kraju, będziemy negocjować z tym państwem, aby zapewnić utrzymanie odpowiedniego poziomu ambicji.
Jak zaznaczyła, Komisja chce uniknąć dużych różnic pomiędzy państwami członkowskimi.
– Komisja ma kluczową rolę do odegrania. Chodzi o zapewnienie spójności między krajami Unii Europejskiej, tak aby nie było sytuacji, w której jedno państwo praktycznie nic nie robi w danym obszarze, a inne jest bardzo ambitne. Ma to zapewnić równe warunki działania w kwestiach środowiskowych i klimatycznych.
Negocjacje nadal trwają
Na zakończenie rzeczniczka przypomniała, że propozycje Komisji nie są jeszcze ostateczne. - Obecnie trwają negocjacje. Niedawno Rada dyskutowała nawet nad tym, aby część interwencji uczynić dobrowolnymi, argumentując to potrzebą większej elastyczności. Zobaczymy, jaki będzie ostateczny rezultat. Warto śledzić to, co dzieje się na poziomie Rady i Parlamentu, ponieważ wiele elementów może się jeszcze zmienić między obecną propozycją a tym, co ostatecznie zostanie przyjęte w ramach WPR.
Likwidacja dwóch filarów WPR
Jedną z najważniejszych zmian proponowanych przez Komisję Europejską jest odejście od obecnej struktury dwóch filarów WPR.
Rzeczniczka przypomniała: Nie będzie już struktury dwóch filarów. To jest jeden z kluczowych elementów, którego głównym celem jest uproszczenie sposobu funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej.
Jak wyjaśniła przykładem uproszczenia jest połączenie ekoschematów i działań rolno-środowiskowych. – Zamiast utrzymywać ekoschematy w pierwszym filarze, a działania rolno-środowiskowe w drugim filarze, propozycja łączy oba te instrumenty. Samo w sobie jest to uproszczenie, ponieważ ich główny cel jest taki sam – zachęcanie rolników do stosowania praktyk bardziej przyjaznych środowisku.
W konsekwencji zniknie także obecny mechanizm przenoszenia środków między filarami. – Nie będzie już potrzeby przenoszenia środków pomiędzy dwoma filarami, ponieważ taki podział przestanie istnieć.
Część inwestycji zostanie wyłączona z budżetu WPR
Rzeczniczka wyjaśniła, że nie wszystkie działania finansowane obecnie z II filaru pozostaną w budżecie WPR. - Część działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich będzie obecnie finansowana poza budżetem WPR.
Jako przykład wskazała inwestycje infrastrukturalne. – Dotyczyć to będzie na przykład inwestycji w systemy nawadniania, chyba że inwestycja będzie bezpośrednio służyła rolnikowi.
Podkreśliła, że środki z budżetu WPR mają trafiać przede wszystkim bezpośrednio do rolników oraz właścicieli lasów. – Wszystkie interwencje i instrumenty WPR finansowane z budżetu WPR mają być skierowane do rolników lub właścicieli lasów.
Zmieni się również finansowanie części inwestycji. – Obecnie w ramach WPR można finansować inwestycje dla małych przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego. W przyszłości nadal będzie można udzielać takiego wsparcia, ale będzie ono finansowane poza budżetem WPR.
Nie będzie minimalnych poziomów dopłat
Na pytanie o obowiązkowy minimalny poziom dopłat dla wszystkich państw członkowskich rzeczniczka odpowiedziała jednoznacznie. – Nie przewidujemy minimalnych obowiązkowych poziomów.
Jednocześnie zaznaczyła, że obowiązkowe będą konkretne rodzaje wsparcia. – Istnieje lista form wsparcia, które państwa członkowskie będą musiały zapewnić. Państwa będą musiały rozdzielić budżet pomiędzy te instrumenty.
Podstawowe wsparcie dochodów pozostanie obowiązkowe
Jednym z obowiązkowych instrumentów będzie podstawowe wsparcie dochodów. – Podstawowe wsparcie dochodów przysługuje każdemu rolnikowi uznanemu przez państwo członkowskie za aktywnego rolnika. Jest to instrument obowiązkowy.
Komisja proponuje jednak istotne zmiany dotyczące jego wysokości. – Proponujemy, aby wsparcie dochodów było degresywne i objęte limitem. Po osiągnięciu określonego poziomu wysokość płatności będzie stopniowo malała.
Według propozycji Komisji maksymalna kwota wsparcia wyniesie: – Nasza propozycja zakłada, że żaden rolnik nie będzie mógł otrzymać więcej niż 100 tys. euro rocznie w ramach podstawowego wsparcia dochodów.
Lista obowiązkowych instrumentów WPR
Rzeczniczka wymieniła przykłady działań, które mają pozostać obowiązkowe dla państw członkowskich:
podstawowe wsparcie dochodów,
działania rolno-środowiskowe,
wsparcie dochodów związane z produkcją (coupled income support),
wsparcie dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi,
wsparcie dla młodych rolników,
wsparcie sektorowe.
Jak podkreśliła – bardzo wiele instrumentów będzie obowiązkowych.
Młodzi rolnicy pozostają jednym z priorytetów
Komisja Europejska zamierza utrzymać silne wsparcie dla odnowy pokoleniowej.
– Odnowa pokoleniowa jest jednym z kluczowych priorytetów Komisji Europejskiej i Wspólnej Polityki Rolnej. Dlatego wsparcie dla młodych rolników również będzie obowiązkowe. Wsparcie będzie obejmowało dwa elementy. – Oprócz podstawowych płatności młodzi rolnicy będą mogli otrzymywać dodatkowe wsparcie dochodów oraz pomoc na rozpoczęcie działalności przez pierwszych pięć lat prowadzenia gospodarstwa.
O podziale środków zdecydują państwa członkowskie
Odnosząc się do niższego budżetu WPR oraz sposobu rozdysponowania środków, rzeczniczka podkreśliła, że kluczową rolę odegrają państwa członkowskie. – To będzie należało do decyzji państw członkowskich.
Jak wyjaśniła, podstawą będzie analiza krajowego sektora rolnego. Komisja Europejska określi obowiązkowe narzędzia i cele, ale to rządy państw będą decydować, jak podzielić krajową pulę pieniędzy między poszczególne instrumenty wsparcia – czy więcej środków skierować np. na młodych rolników czy też na inwestycje. Komisja będzie ten podział zatwierdzać i kontrolować, lecz nie będzie sama ustalała szczegółowych proporcji.
– Przy opracowywaniu Planów Strategicznych WPR każde państwo musiało przeprowadzić analizę swojego sektora rolnego oraz obszarów wiejskich. Na podstawie tej analizy podejmowano decyzje dotyczące podziału środków.