Finanse i prawo Komisja Europejska: państwa nie dostaną „czeku in blanco” na wydawanie pieniędzy z WPR
Komisja: państwa nie dostaną „czeku in blanco”
Jednym z najczęściej pojawiających się pytań po przedstawieniu propozycji nowej Wspólnej Polityki Rolnej jest to, czy odejście od obecnej struktury dwóch filarów oznacza, że państwa członkowskie będą mogły swobodnie przesuwać środki przeznaczone na rolnictwo.
Komisja Europejska zapewnia, że taki scenariusz nie jest przewidziany. – Myślę, że bardzo ważne jest podkreślenie, że państwa członkowskie nie otrzymają „czeku in blanco” i nie będą mogły wydawać tych pieniędzy według własnego uznania – podkreśliła Louise Bogey.
Jak wyjaśniła, każde państwo będzie musiało przygotować rozdział rolny będący częścią krajowego planu partnerstwa na lata 2028–2034. Dokument określi sposób wykorzystania środków WPR, a jego realizacja będzie podlegała ocenie Komisji Europejskiej.
– Nie będzie tak, że po prostu przekazujemy pieniądze, a państwa członkowskie wydają je według własnego uznania. Całość zostanie zaplanowana na siedmioletni okres – od 2028 do 2034 roku. To właśnie ten plan Komisja będzie zatwierdzać. Będziemy go analizować i oceniać.
Państwa będą decydować o priorytetach, ale w określonych ramach Komisja potwierdza, że po 2027 roku państwa członkowskie otrzymają większą elastyczność przy podziale środków pomiędzy poszczególne instrumenty WPR. Oznacza to, że będą mogły zdecydować, czy większe wsparcie skierować np. na młodych rolników, inwestycje, działania środowiskowe czy wsparcie związane z produkcją.
Jednocześnie swoboda ta będzie ograniczona przez przepisy unijne oraz obowiązkowe instrumenty WPR.
– To jednak od państw członkowskich będzie zależało, jak rozdysponują środki, oczywiście nadal w oparciu o przepisy unijne, więc nie będą miały całkowitej swobody. Istnieją określone interwencje WPR, które są obowiązkowe i państwa będą musiały je uwzględnić.
Jak wyjaśniła Bogey, podstawą przygotowania krajowych planów będzie analiza sytuacji krajowego sektora rolnego i obszarów wiejskich.
– Przy opracowywaniu Planów Strategicznych WPR każde państwo musiało przeprowadzić analizę swojego sektora rolnego oraz obszarów wiejskich. Na podstawie tej analizy podejmowano decyzje dotyczące podziału środków.
Znikną dwa filary WPR
Jednym z najważniejszych elementów proponowanej reformy będzie odejście od obecnego podziału WPR na płatności bezpośrednie oraz rozwój obszarów wiejskich.
– Nie będzie już struktury dwóch filarów. To jest jeden z kluczowych elementów, którego głównym celem jest uproszczenie sposobu funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej.
Jak zaznaczyła rzeczniczka Komisji, nie wszystkie działania finansowane dziś z drugiego filaru pozostaną w budżecie WPR.
– Część działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich będzie obecnie finansowana poza budżetem WPR. Dotyczyć to będzie na przykład inwestycji w systemy nawadniania, chyba że inwestycja będzie bezpośrednio służyła rolnikowi.
Budżet WPR ma być natomiast skoncentrowany przede wszystkim na bezpośrednim wsparciu rolników i właścicieli lasów.
– Wszystkie interwencje i instrumenty WPR finansowane z budżetu WPR mają być skierowane do rolników lub właścicieli lasów.
Komisja będzie kontrolowała wydatkowanie pieniędzy
Komisja Europejska zapewnia, że wraz ze zmianą konstrukcji WPR nie zniknie system nadzoru nad wykorzystaniem funduszy.
– Współpracujemy z państwami członkowskimi, aby zapewnić funkcjonowanie odpowiednich systemów. Istnieją również kontrole i audyty. Przez cały rok współpracujemy z państwami członkowskimi, aby mieć pewność, że środki trafiają do właściwych odbiorców.
Jak podkreśliła Bogey, jednym z podstawowych zadań Komisji pozostanie ochrona unijnego budżetu.
– Jedną z ról Komisji jest zapewnienie, że budżet jest wykorzystywany w sposób uczciwy i odpowiednio chroniony.
Komisja przypomniała również, że refundacja środków będzie następowała po przedstawieniu przez państwa członkowskie deklaracji wydatków.
– Państwa członkowskie składają deklaracje wydatków, a następnie Komisja dokonuje ich refundacji. Jeżeli zidentyfikujemy konkretne nieprawidłowości, mamy możliwość podjęcia odpowiednich działań.
Obowiązkowe instrumenty pozostaną
Większa elastyczność państw nie oznacza rezygnacji z obowiązkowych elementów WPR.
Komisja potwierdziła, że wszystkie państwa będą musiały uwzględnić w swoich planach m.in. podstawowe wsparcie dochodów, działania rolno-środowiskowe, wsparcie związane z produkcją, wsparcie dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi, wsparcie młodych rolników oraz wsparcie sektorowe.
– Istnieje lista form wsparcia, które państwa członkowskie będą musiały zapewnić. Państwa będą musiały rozdzielić budżet pomiędzy te instrumenty.
Różnice między państwami pozostają wyzwaniem
Podczas dyskusji zwrócono również uwagę na możliwość zwiększenia różnic pomiędzy państwami członkowskimi. Bogatsze kraje mogą bowiem przeznaczyć na rolnictwo dodatkowe środki krajowe, podczas gdy państwa o trudniejszej sytuacji budżetowej mogą nie mieć takich możliwości.
Komisja przyznała, że dostrzega ten problem. – To rzeczywiście jest aspekt, który bierzemy pod uwagę, ale jest to również odzwierciedlenie realiów budżetu Unii Europejskiej.
Jednocześnie wskazała, że państwa będą mogły korzystać również z części budżetu unijnego, która nie będzie z góry przypisana do konkretnych polityk.
– Istnieje część budżetu, która nie jest z góry przypisana i może zostać przeznaczona na rolnictwo. Oczywiście będzie to decyzja państw członkowskich. Niektóre kraje już zapowiedziały, że wykorzystają te środki po to, aby utrzymać poziom finansowania zbliżony do obecnego okresu programowania.