Dobry seks bez tabu. W czym może pomóc seksuolog?
Kim jest seksuolog?
Mikołaj Wroński: Zacznijmy od całkowitych podstaw. Kto to w ogóle jest seksuolog?
Andrzej Gryżewski: W Polsce tytuł „seksuolog” nie jest prawnie chroniony, dlatego warto zwracać uwagę na kwalifikacje specjalisty. Pomocy w obszarze seksualności udzielają zarówno lekarze seksuolodzy, jak i psychologowie oraz psychoterapeuci posiadający odpowiednie wykształcenie z zakresu seksuologii. Wybierając specjalistę, warto sprawdzić jego wykształcenie, ukończone szkolenia, doświadczenie kliniczne oraz przynależność do uznanych towarzystw naukowych.
Kiedy dwadzieścia lat temu zacząłem pracę w seksuologii, to seksuologami głównie byli lekarze, którzy startowali najczęściej od urologii, ginekologii albo psychiatrii. Teraz dalej często tak jest, natomiast zmieniły się proporcje. Aktualnie na rynku jest więcej seksuologów – psychoterapeutów.
Kiedy konkretnie z problemami z seksem udać się do seksuologa-lekarza, a kiedy seksuologa-psychologa czy psychoterapeuty? Gdzie leży ta różnica?
Jeśli ktoś ma problemy wynikające z funkcjonowania narządów, ze swojego tła hormonalnego albo trudności w obszarze układu krwionośnego, oddechowego, to idzie do lekarza seksuologa. A jeśli ktoś ma problemy w relacjach, z uzależnieniem, czy też obniżony popęd seksualny wynikający z życia seksualnego, emocjonalnego czy nie układa mu się w związku lub małżeństwie, to wtedy idzie do seksuologa – psychoterapeuty.
Na co konkretnie zwracać uwagę wybierając specjalistę?
Przede wszystkim warto sprawdzić kwalifikacje. Trzeba pamiętać o tym, że żyjemy w czasach, w których każdy może napisać o sobie w Internecie, cokolwiek chce. Ktoś może twierdzić, że pomaga ludziom w temacie seksu od ośmiu lat, ale pytanie brzmi, co to właściwie znaczy. Być może sypie dwuznacznymi dowcipami i komentarzami, na rodzinnych imprezach. Warto sprawdzić, czy dana osoba ukończyła akredytowane szkoły, czy należy do towarzystw naukowych. Jeśli seksuolog popełni błąd albo w jakiś sposób nadużyje pacjenta czy pacjentki, to taką krzywdę można zgłosić właśnie do towarzystwa, do którego ta osoba należy. Ważna jest superwizja, można również sprawdzić, czy specjalista jeździ na konferencje naukowe.
Z jakimi problemami najczęściej zgłaszają się do Ciebie pacjenci i pacjentki?
Najczęściej to jest obniżony popęd seksualny u mężczyzn. Mężczyźni często przychodzą i mówią, że nie chce im się uprawiać seksu w ogóle albo że nie chce im się w stałym związku. Kobiety natomiast zgłaszają się z tym, że mają partnerów, którzy unikają seksu. To jednak bardzo się zmienia, napisałem kilka książek, w których relacjonuję, co dzieje się w ostatnich kilkunastu latach w gabinetach seksuologów. Kiedy zaczynałem pracę, mężczyźni najczęściej przychodzili z przedwczesnym wytryskiem albo zaburzeniami erekcji. U kobiet spotykaliśmy się z obniżonym popędem seksualnym i trudnością w doświadczeniu orgazmu. Obecnie rzadko pojawiają się pacjentki, które mają problemy z orgazmem. W swojej pracy widzę, że duża grupa kobiet odrobiła lekcje, jeśli chodzi o seksualność. Wiele z nich czytało książki, słuchało podcastów i obecnie ma znacznie większą wiedzę niż duża część mężczyzn. To przełożyło się na to, że ich seks jest bardziej jakościowy. Przewiduję, że za kilka lat mężczyźni wciąż będą przychodzili z obniżonym popędem seksualnym, bo panująca obecnie gospodarka rabunkowa jest okrutna i nie zapowiada się na to, żeby to się zmieniło. Będą zmagać się też z uzależnieniem od pornografii, cyberseksu albo seksu płatnego, bo zwiększa się populacja osób, które boją się bliskości, związków i seksu z drugą osobą. Kobiety będą się coraz częściej zgłaszały z uzależnieniem od pornografii i z uzależnieniem od AI w kontekście relacji romantyczno-erotycznej. To zresztą już się dzieje, bo pacjentki często mówią o tym, że bardziej satysfakcjonująco flirtuje im się z AI niż z kolegami z pracy czy z partnerem.
Padło takie sformułowanie jak gospodarka rabunkowa. Co to znaczy w kontekście życia seksualnego?
Wielu moich pacjentów śpi poniżej siedmiu godzin na dobę, zazwyczaj zaledwie około pięciu. Mężczyźni potrzebują spać od siedmiu do dziewięciu godzin, a niedobór snu bardzo negatywnie wpływa na seksualność, bo obniża popęd seksualny i znacząco zwiększa prawdopodobieństwo zaburzeń erekcji. Do tego dochodzi złe odżywianie się. Wielu mężczyzn nie jada śniadań, obiady też są niewielkie, jedzone w biegu, a największe są kolacje. Brakuje też aktywności fizycznej. Jeśli te podstawowe aktywności, jak jedzenie, sen i ruch, są zakłócone, to seksualność na tym mocno cierpi.
Czyli można powiedzieć, że jakość naszego życia seksualnego zależy od tego, jak dbamy o siebie i o swoje zdrowie?
W seksuologii mamy zasadę: jakie życie, taki seks. Jeśli życie jest trudne, bo nasze podstawowe potrzeby nie są zaspokojone, seks będzie tak samo kiepski.
A mamy coś takiego jak wskaźniki dobrego życia seksualnego? Po czym poznać, że w tej sferze dobrze się u nas dzieje?
W seksuologii mówi się, że jeśli w danej parze 50 procent zbliżeń jest pozytywnych, to partnerom należy się medal. Większość pacjentów używa tak zwanej normy partnerskiej. Mam pacjentów, którzy uprawiają seks kilka razy w tygodniu i są nieszczęśliwi, bo chcieliby codziennie, ale są też osoby, które uprawiają seks raz na 2 miesiące i są szczęśliwe, bo jak już ten seks się zdarza, to jest jakościowy. Więc bardzo wiele zależy od tego, jak partnerzy definiują, co jest szczęściem w tym seksie, co sprawia, że są spełnieni.
Zastanawia mnie jeszcze, jak na życie intymne wpływają zaburzenia i choroby psychiczne, np. depresja albo zaburzenia lękowe.
To jest bardzo ciekawa kwestia, bo zaburzenia psychiczne, zwłaszcza depresja, znacząco obniżają popęd seksualny i często wyłączają osoby z życia intymnego. Partnerzy, którzy nie rozumieją tej sytuacji, mogą wywierać presję lub stawiać ultimatum, co tylko pogarsza relację. Dodatkowo, leki przeciwdepresyjne również mogą obniżać libido. W takich przypadkach kluczowe jest zrozumienie, że to choroba, a osoba chora potrzebuje czasu i wsparcia.
Problemy mężczyzn i kobiet
Wspomniałeś o tym, że mężczyźni często unikają seksu. Wydaje mi się, że dawniej stereotyp mówił, że to mężczyzna ma ochotę na seks niemal nieustannie, a kobieta rzadziej. To nigdy nie była prawda, czy po prostu sytuacja aż tak się zmieniła?
Nie, to było prawdziwe. Dwadzieścia lat temu wielu mężczyzn cieszyło się z seksu dlatego, że cokolwiek się w seksie wydarzyło, to dla nich było już na plus. Faktycznie wiele kobiet odmawiało wtedy seksu, mówiło, że np. boli je głowa. Mężczyźni często byli też zadowoleni z seksu, bo on odbywał się na ich zasadach. Natomiast później wiele kobiet czytało książki i artykuły oraz słuchało podcastów, w których wypowiadają się eksperci. One wyrobiły sobie własne zdanie na temat tego, co jest przyjemne i jak definiować spełnienie w seksie. Niektórym mężczyznom te wymagania się nie podobają. Dalej niestety funkcjonuje mit, że facet powinien uprawiać dużo seksu, dlatego mężczyźni, którzy mają obniżony popęd seksualny, często przychodzą do mojego instytutu z ogromnym poczuciem winy, czują, że nie realizują tej normy. Natomiast kiedy oni dowiadują się, że te proporcje się zmieniły i obecnie co trzeci mężczyzna w stałym związku nie uprawia seksu, czują się rozgrzeszeni. Dlatego coraz więcej mężczyzn daje sobie prawo do uprawiania seksu niekoniecznie zawsze wtedy, kiedy partnerka chce, tylko wtedy, kiedy również oni sami mają na to ochotę.
Mówiłeś o rosnącej świadomości i oczekiwaniach kobiet, mniejszej wiedzy mężczyzn i gospodarce rabunkowej. Te mniejsze potrzeby seksualne mężczyzn wynikają właśnie z tego, czy przyczyn jest więcej?
Na pewno dużym czynnikiem jest też to, co się dzieje w związku. Jeśli para się kłóci po południu, to jest duże prawdopodobieństwo, że wieczorem nie będzie ochoty na seks. Kolejny bardzo duży czynnik to pornografia. Ona podnosi mężczyznom poprzeczkę w sposób tak absurdalny, że oni nie mogą jej dogonić. Pornografia pokazuje np., że mężczyzna musi mieć bardzo dużego penisa, często wręcz powyżej dwudziestu centymetrów, a większość Polaków ma penisy o długości od dwunastu do czternastu centymetrów, więc oni już na starcie mogą czuć się zdyskwalifikowani. W pornografii seks trwa bardzo długo, a u większości osób w naszym kraju sama penetracja zajmuje około dwóch–trzech minut. W filmach dla dorosłych kobieta krzyczy z podniecenia i pożądania, a w naszych sypialniach seks jest najczęściej cichy i milczący. Wielu mężczyzn czuje przez to, że są dziwni, niewystarczający i wycofuje się z seksu partnerskiego.
Dużo rozmawiamy o problemach mężczyzn, ale wspomniałeś też o tym, że u kobiet coraz częściej pojawia się uzależnienie od sztucznej inteligencji w tym erotycznym wymiarze. Jak to się dzieje?
My, Polacy, nie jesteśmy mistrzami flirtu i uwodzenia, a kobiety są na to niezwykle czułe. Mamy w seksuologii taką obserwację, że do kobiety najlepiej jest dotrzeć przez ucho, rozmawiając z nią. Mężczyźni bywają kreatywni we flircie na samym początku relacji, ale później to często przyjmuje formę końskich zalotów, żartów na poziomie szkoły średniej. To nie są miłe rzeczy, więc kobiety często czują rozczarowanie flirtem ze swoimi partnerami, mężami czy kolegami. Sztuczna inteligencja potrafi robić to ze smakiem, więc wiele kobiet zaczyna chatować z AI zamiast spotykać się z mężczyznami.
I rozumiem, że w takim przypadku również wizyta u seksuologa może być dobrym wyborem.
Tak. Jeśli kobieta przychodzi na randki z mężczyznami i czuje się totalnie znudzona, a np. w pracy myśli o tym, że chce już wrócić do domu i przez kilka godzin pisać z AI, to powinna zapalić jej się czerwona lampka. To może być rozwijające się uzależnienie.
Są jeszcze jakieś problemy, z którymi zmagają się kobiety, o których warto opowiedzieć?
Coraz częściej pojawia się problem z pornografią. Kilkanaście lat temu kobiety opowiadały, że porno jest dla nich zbyt intensywne, że bardziej lubią filmy erotyczne z fabułą i dialogami. Teraz coraz częściej pacjentki opowiadają, że uzależniły się od pełnego przemocy ostrego porno, że bardzo dużo się masturbują i nie dochodzą do orgazmu, a w efekcie czują się nienasycone.
Jak dużo osób zmaga się właśnie z uzależnieniem od pornografii i jak ono może wpływać na życie, poza tą zmianą standardów, o której wspominałeś wcześniej?
To problem dotyczący bardzo wielu osób, zwłaszcza po pandemii. W czasie lockdownu, gdy nie można było spotykać się z innymi, wiele osób przeniosło potrzebę bliskości na oglądanie pornografii, co u części z nich doprowadziło do uzależnienia. Niestety, to uzależnienie często się utrzymuje. Coraz więcej osób boi się bliskości, korzysta z aplikacji randkowych, które są tak skonstruowane, by użytkownicy jak najdłużej z nich korzystali, a relacje szybko się rozpadały. Wzrasta liczba osób uzależnionych od dopaminowego „haju”, czy to przez oglądanie pornografii, czy korzystanie z erotycznych kamerek, na które wydają coraz większe kwoty. To zjawisko mnie niepokoi, bo prowadzi do samotności, cierpienia, lęku i poczucia winy. Kiedy ktoś ogląda pokaz albo film erotyczny, podoba mu się to, ale później wyłącza komputer i zostaje sam. Pornografia go nie przytuli, nie pocałuje, nie pogada z nim. Podobnie rozmowa ze sztuczną inteligencją, ona też nie da ciepła i prawdziwej bliskości.
Kwestie praktyczne
Czy do seksuologa można się udać w ramach NFZ?
Tak, w Warszawie jest taka poradnia przy ulicy Dolnej 42, ale większość pacjentów opowiada, że przychodzą do seksuologów prywatnie. W opiece publicznej problemem są ogromne kolejki, a zazwyczaj jeśli ktoś ma problem w seksie, to chce go rozwiązać szybko, bez kilkumiesięcznego oczekiwania na wizytę.
Jeżeli ktoś chciałby wybrać się do specjalisty prywatnie, to jakie to są koszty?
Bardzo dużo zależy od tego, ile lat ktoś pracuje w branży, jaki ma tytuł i dorobek naukowy. Te ceny zaczynają się od dwustu złotych za konsultację, ale one dotyczą często osób z mniejszym doświadczeniem. Doświadczeni eksperci bywają znacznie drożsi.
Jeżeli ktoś po zapoznaniu się z naszą rozmową chciałby taką wizytę zorganizować, to od czego powinien zacząć?
Jeśli byłbym pacjentem, u którego się coś pojawiło w ostatnich tygodniach, to po pierwsze porozmawiałbym z zaufanymi osobami, np. z kolegami albo przyjaciółmi. Często okaże się, że ktoś z naszego otoczenia był już kiedyś u specjalisty albo przynajmniej o kimś słyszał. Można skorzystać też ze zdrowotnych serwisów ratingowych, gdzie specjaliści są oceniani. Warto też poszukać informacji o danym seksuologu lub seksuolożka, sprawdzić, czy udziela wywiadów, jak się zachowuje, czy odpowiada nam jego energia. Warto po prostu sprawdzić to w wielu miejscach, żeby dobrze wybrać. W końcu powierzamy obcej osobie najbardziej intymne informacje o naszym prywatnym życiu.
A jeżeli ktoś już znajdzie osobę, do której chciałby czy chciałaby udać się na wizytę, to jak to wygląda w praktyce? Pacjent czy pacjentka przychodzi, siada, jest tam też seksuolog. No i co dalej?
Około 60 procent pacjentów przychodzi do gabinetu osobiście, siada i opowiada o swoich problemach. Natomiast około 40 procent wizyt odbywa się online, co jest świetnym rozwiązaniem dla osób mieszkających w innych częściach Polski czy za granicą, bo terapia online jest równie skuteczna jak stacjonarna. Podczas wizyty moim zadaniem jest zadbać o to, by pacjent czuł się bezpiecznie i miał do mnie zaufanie, dzięki czemu może swobodnie mówić o swoich trudnościach. Warto dodać, że przebieg wizyty zależy od specjalisty, u lekarza-seksuologa może być konieczne wykonanie badań, natomiast u psychoterapeuty tak nie jest.
A czy zdarza się, że seksuolog – psychoterapeuta współpracuje z psychiatrą albo seksuologiem – lekarzem?
Tak, ja np. współpracuję ze specjalistami, którzy uzupełniają moje doświadczenie. Jeśli pacjent zgłasza ból penisa podczas seksu, np. ucisk skóry na żołędzi, kieruję go do urologa, bo może to być stulejka. Gdy pacjentka mówi o bólu podczas stosunku, odsyłam do ginekologa lub seksuologa-lekarza, żeby sprawdzić, czy nie ma przyczyn organicznych. Problemy z seksem często dotyczą zarówno zdrowia psychicznego, jak i fizycznego.
Do seksuologa można się udać w parze?
Tak, natomiast to zależy od konkretnego problemu. Jeśli ktoś ma obniżony popęd seksualny spowodowany depresją, to lepiej, żeby przyszedł na terapię indywidualną, żeby popracować i nad depresją, i nad seksualnością. Natomiast jeśli ktoś ma problem partnerski, czyli kłóci się z partnerem czy partnerką, pojawiają się zdrady i brak zaufania, to lepiej przyjść we dwoje.
A czy dostępne jest wsparcie dla osób w związkach jednopłciowych?
Tak, natomiast trzeba wybrać gabinet czy osobę, która jest LGBT friendly. Ja np. pracuję z mężczyznami homoseksualnymi i z grupą MSM, czyli mężczyznami tworzącymi relacje heteroseksualne, ale współżyjącymi erotycznie z innymi mężczyznami. To jest duża grupa, która też potrzebuje pomocy i wyprostowania wielu mitów.
Jak poprawić swoje życie erotyczne?
Domyślam się, że żeby zadbać o jakość seksu, trzeba o tym sporo rozmawiać z partnerem czy partnerką, co dla wielu osób to może być trudne. Jak się zabrać za taką rozmowę?
Tak, większość ludzi ma wyrzuty sumienia, że nie potrafi po prostu usiąść i porozmawiać o seksie, np. po kolacji czy w weekend. Boją się, wstydzą, nie pytają partnera, na co ma ochotę, czy co można zmienić w ich seksualności. Dlatego często proponuję, żeby wykorzystać jakiś pretekst do rozmowy, np. film, serial, książkę czy podcast o związkach i seksie. Kultura daje nam dużo takich okazji. Jeśli jednak rozmowa w domu jest zbyt trudna, warto powiedzieć partnerowi, że chcemy pójść do specjalisty i tam o tym porozmawiać, bo w domu trudno się otworzyć.
A jeżeli ktoś wie, że coś w jego życiu seksualnym nie działa, ale po prostu wstydzi się poszukać pomocy, to co wtedy?
Niezłym pomysłem jest sesja online. Zdarzają się pacjenci, którzy przez kilka pierwszych spotkań nie włączają nawet kamerki, bo się wstydzą i ja to całkowicie rozumiem. W naszym kraju seksualność jest mocno połączona z lękiem i wstydem, więc to nie są proste tematy. Ludzie często przez lata borykają się z nimi w samotności.
To jest trochę prośba o prostą odpowiedź na trudne pytanie, ale gdybyś miał wymienić kilka podstawowych spraw, o które warto zadbać, żeby mieć dobre życie erotyczne, to co by to było przede wszystkim?
Przede wszystkim gorąco namawiam wszystkich do tego, żeby stawiali na realne doświadczenia z drugim człowiekiem. Nasz mózg jest stworzony w taki sposób, że daje nam poczucie głębokiej satysfakcji, wyciszenia i spokoju wtedy, kiedy doświadczamy czegoś prawdziwego. Doświadczenia cyfrowe ze smartfonów, laptopów czy z seksu płatnego powodują frustrację, samotność, lęk i wstyd. Także stawiajmy przede wszystkim na realne relacje, które są oparte na fundamencie miłości, fascynacji, zaangażowania, namiętności i pożądania. Jeśli ten warunek spełnimy, to mamy 50 procent sukcesu.
Podsumowując już całą naszą rozmowę, w czym może pomóc seksuolog?
Przede wszystkim może pomóc zredukować cierpienie pacjenta, poukładać ten bałagan, wyprostować błędne przekonania, mity i stereotypy. Pomoże nam też w przeżywaniu seksualności i związku w sposób radosny, komfortowy i nasycający nas.