Którędy Hannibal przekroczył Alpy? Naukowcy wskazują
Którędy Hannibal przekroczył Alpy?
W czasie II wojny punickiej między Republiką rzymską a Kartaginą Hannibal podjął się jednego z najśmielszych przedsięwzięć militarnych w dziejach, dowodząc armią liczącą około 40 tys. żołnierzy, 7 tys. koni oraz 37 słoni bojowych. Przez wieki historycy spierali się, którą z alpejskich przełęczy wybrał. Wśród proponowanych tras przemarszu wojsk Kartaginy wymieniano Col du Clapier , Col de Montgenèvre , Col du Mont Cenis i właśnie Col de la Traversette .
W najnowszych badaniach dotyczących tego tematu naukowcy z Uniwersytetu w Oksfordzie oraz Friedrich Schiller University w Jenie, wykorzystali zupełnie nowe narzędzie analityczne - podejście bioenergetyczne . Zespół badaczy skoncentrował się na analizie zapotrzebowania energetycznego całej armii, ze szczególnym uwzględnieniem słoni bojowych , które stanowiły nie tylko symbol potęgi, ale również ogromne wyzwanie logistyczne.
Wykorzystując modele ruchu współczesnych słoni afrykańskich, naukowcy oszacowali ilość energii niezbędnej do pokonania poszczególnych tras przez Alpy. Analiza uwzględniała masę ciała zwierząt, nachylenie terenu oraz długość poszczególnych odcinków. Wyniki jednoznacznie wskazują, że Col de la Traversette była trasą najkrótszą i najmniej wymagającą pod względem energetycznym.
Według obliczeń, przejście przez Col de la Traversette wymagało od całej armii zużycia 5,42 teradżuli energii . Dla porównania, trasa przez Col de Montgenèvre wiązała się z wydatkiem 6,02 teradżuli, Col du Clapier - 6,28 teradżuli, a Col du Mont Cenis - aż 6,45 teradżuli. Oznacza to, że alternatywne szlaki wymagałyby od żołnierzy i zwierząt odpowiednio o 11 proc., 16 proc. i 19 proc. więcej energii niż ta przez przełęcz Traversette.
Badacze podkreślają, że wybór tej trasy mógł być kluczowy dla przetrwania armii , zwłaszcza w kontekście wyczerpania fizycznego żołnierzy i zwierząt. Modele wskazują, że podczas przeprawy przez Traversette żołnierze straciliby około 19 proc. zapasów tłuszczu, co może tłumaczyć wysoką śmiertelność wśród ludzi. Co ciekawe, słonie bojowe, dzięki swoim znacznym rezerwom energetycznym, straciłyby jedynie 4 proc. zapasów, co tłumaczy, dlaczego większość z nich przetrwała trudną przeprawę.
Odkrycia zespołu badawczego rzucają nowe światło na decyzje strategiczne Hannibala
Analiza energetyczna pokazuje, że wybór trasy przez Col de la Traversette był nie tylko logiczny z punktu widzenia topografii, ale także optymalny pod względem biologicznym i logistycznym. Autorzy pracy podkreślają, że interdyscyplinarne podejście, łączące wiedzę historyczną, biologię i nowoczesne metody modelowania, może przyczynić się do rozwiązania także innych wielowiekowych zagadek .
Współautor badania, profesor Fritz Vollrath z Uniwersytetu Oksfordzkiego, podkreśla znaczenie wykorzystania danych dotyczących energetyki słoni afrykańskich w nowym spojrzeniu na historyczną debatę o trasie Hannibala. Z kolei dr Emilio Berti z Friedrich Schiller University w Jenie zwraca uwagę, że choć badania nie eliminują wszystkich wątpliwości, to jednak znacząco wzmacniają argumenty przemawiające za trasą przez przełęcz Traversette.
Wciąż nie jest do końca jasne, dlaczego Hannibal zdecydował się zabrać słonie na tak trudną wyprawę. Historycy spekulują, że mogły one stanowić element zaskoczenia w pierwszych starciach z Rzymianami lub miały na celu wywołać podziw i zjednać sobie plemiona celtyckie zamieszkujące północną Italię . Przeprawa Hannibala przez Alpy pozostaje jednym z najbardziej fascynujących epizodów w historii wojskowości, a najnowsze odkrycia pozwalają lepiej zrozumieć zarówno wyzwania, jak i geniusz strategii kartagińskiego wodza.